Connect with us

Bota

Lija e Majmunëve, vdekshmëria dhe kush rrezikohet më tepër

Published

on

80 pacientët me linë e majmunëve në Evropë dhe Amerikë janë infektuar me llojin e Afrikës Perëndimore.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka njoftuar se aktualisht janë tetëdhjetë raste të konfirmuara të lisë së majmunëve në 11 vende, si dhe disa dhjetëra raste të dyshuara. Tre infeksione u diagnostikuan edhe në Itali, në Institutin Kombëtar të Sëmundjeve Infektive (INMI) “Lazzaro Spallanzani” në Romë. Burimi i këtyre shpërthimeve, të konsideruara anormale nga ekspertët për shkak të endemisë së sëmundjes, nuk është përcaktuar ende: ndër shkaqet e mundshme të përmendura nga shkencëtarët janë tufa kafshësh të egra të infektuara; një mutacion në patogjen që e ka bërë më të lehtë infektimin e njerëzve; një efikasitet më i ulët i sistemit imunitar, ndoshta i lidhur me pandeminë COVID-19. Megjithatë, për momentin nuk ka siguri.

Megjithatë, dimë se lloji më pak agresiv i virusit të lisë së majmunit, i karakterizuar nga vdekshmëria më e ulët, po qarkullon në Evropë dhe Amerikë.

Vdekshmëria e lisë së majmunëve
Siç specifikohet në një dokument nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), ekzistojnë dy linja kryesore të virusit që shkakton linë e majmunëve, një patogjen i ADN-së që i përket gjinisë Orthopoxvirus (familja Poxviridae): e para është kladi i Afrikës Perëndimore, ai i gjetur edhe në dhjetëra raste në Evropë dhe Amerikë; e dyta është pellgu i Kongos / Kladi i Afrikës Qendrore. Dallimi thelbësor midis dy llojeve qëndron në faktin se i dyti është dukshëm më vdekjeprurës se tjetri. OBSH saktëson se shkalla e vdekjes për kladin e Afrikës Perëndimore është 1 për qind, ndërsa për atë të Kongos mund të arrijë deri në 10 për qind. Një artikull tjetër i OBSH-së thotë se shkalla e vdekshmërisë së lisë së majmunëve ka qëndruar në 3 deri në 6 përqind në vitet e fundit, por nuk specifikon prejardhjen e përfshirë. Sipas artikullit “Monkeypox: Çfarë dimë për shpërthimet në Evropë dhe Amerikën e Veriut?” botuar në revistën shkencore autoritative The British Medical Journal, duke cituar të dhëna nga Qendra Evropiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (ECDC), kladi i Afrikës Perëndimore do të kishte një shkallë vdekjeje prej 3.6 për qind, bazuar në atë që doli nga studimet e kryera në kontinentin afrikan.

Megjithatë, ekspertët nënvizojnë se në vendet perëndimore shkalla e vdekshmërisë sigurisht që do të ishte më e ulët, për shkak të kujdesit shëndetësor modern dhe gjendjes më të mirë shëndetësore/ushqyese të popullsisë.

Kush ka rrezik më të madh?
The British Medical Journal specifikon se vdekshmëria e lisë së majmunit – që të mos ngatërrohet me linë e njeriut, shumë më vdekjeprurëse, por tashmë e zhdukur – është më e lartë tek fëmijët, të rinjtë dhe te subjektet me mangësi në sistemin imunitar (imunokompromentuar) . Një studim i kryer me 300 pacientë në Republikën Demokratike të Kongos, ku qarkullon kladi më agresiv, zbuloi se shkalla e përgjithshme e vdekshmërisë ishte 10 për qind, e njëjta shifër e treguar nga OBSH, megjithatë, fëmijët që nuk mbroheshin nga vaksina ishin deri në 20 për qind. Duhet pasur parasysh se popullata e moshuar/rritur në Perëndim mbrohet nga vaksina kundër lisë, e cila vlen edhe kundër lisë së majmunëve. Efektiviteti do të ishte rreth 85 për qind, sipas të dhënave të OBSH-së. Gjatë një shpërthimi të mëparshëm në vitin 2003 në Shtetet e Bashkuara, me rreth 80 raste të diagnostikuara nga kontakti me qentë e infektuar, kishte vetëm dy raste të rënda, njëri prej të cilëve zhvilloi encefalit. Asnjë nga pacientët nuk humbi jetën. Ekspertët nënvizojnë se rreziku për popullatën e përgjithshme mbetet shumë i ulët, por sigurisht që situata duhet monitoruar, edhe duke qenë se origjina e shpërthimeve nuk është identifikuar

Bota

‘Lightyear 0’, makina me panele diellore

Published

on

By

Lightyear 0, makina me panele diellore, ekologjike dhe super teknologjike

Gjashtë vjet testim dhe punë që përfshin kompanitë kryesore të automobilave. Në Spanjë u prezantua Lightyear 0, makina elektrike që mund të “rimbushet” me diell falë pranisë së paneleve diellore, një hap i parë për një makinë gjithnjë e më të gjelbër.

“Ky është një model që kushton 250,000 euro, shpjegon Lex Hoefsloot, CEO i Lightyear, por tregon se është gjithashtu e mundur të prodhohen makina me panele diellore shumë më të aksesueshme duke respektuar teknologjinë. Synimi është që në tre vjet të prodhohen makina të këtij lloji me çmime rreth 30 mijë euro”.

Prodhimi masiv mendohet te fillojë në vitin 2024. Makina ka pesë metra katrorë panele diellore që lejojnë makinën të rimbushet vazhdimisht gjatë lëvizjes ose gjatë ndalimit.

Në kushte ideale, panelet mund të ofrojnë një kilometrazh shtesë ditorë deri në 70 km, gjë që shton rrezen prej 625 km që mund të ofrojë bateria që makina ka.

Makina diellore është e pajisur me 4 motorë elektrikë dhe shpejtësia maksimale është 160 km/h.

Në Spanjë dhe Portugali, falë kushteve të favorshme klimatike, shumë ditë me diell, mund të shmanget furnizimi i makines me energji elektrike për një periudhë 7 mujore kurse ne vendet ku bie shpesh shi, mund të zgjasë vetëm 2 muaj.

Continue Reading

Bota

Gjeorgji, protesta pro-europiane, tronditet…

Published

on

By

Gjeorgji, protesta pro-evropiane, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Garibachvili

Pas falimentimit europian në samitin e Brukselit, qeveria gjeorgjiane e kryeministrit Irakli Garibachvili po tronditet. Dhjetëra mijëra njerëz u mblodhën sërish përpara Parlamentit të Tbilisit, një ditë pasi Këshilli Evropian i tha “Jo” kandidaturës së Gjeorgjisē.

Pas dhënies së statusit të kandidatit në BE për Ukrainën dhe Moldavinë, Presidenti i Këshillit Evropian, Charles Michel, deklaroi se Gjeorgjia do të arrijë të njëjtin status kandidat pasi të adresohen “përparësitë e pazgjidhura”. Demonstruesit në Tbilisi fajësojnë për “Jo” evropiane kryeministrin Garibachvili dhe i kanë kërkuar atij doreheqjrn deri më 3 korrik, në të kundërt protestat do të vazhdojnë pafundësisht.

Continue Reading

Bota

Kriza ushqimore, zija e bukës po afrohet

Published

on

By

Bota e tretë po përballet me një krizë të paprecedentë ushqimore, por më e keqja është ende për të ardhur. Alarmi vjen nga Programi Botëror i Ushqimit i Kombeve të Bashkuara, i cili në prag të samitit G7 në Mynih u bëri thirrje liderëve botërorë të veprojnë menjëherë.

50 milionë njerëz gjenden në prag të një urie shumë të rëndë, për shkak të bllokadës së grurit dhe drithërave ruse e ukrainase.

Kriza që tashmë është duke u ndezur në Afrikën Lindore dhe rrezikon të përhapet edhe në Amerikën Latine e në vendet me të ardhura mesatare, të cilat sapo kishin filluar të rikuperohen nga pasojat e pandemisë, por që tani po përballen me inflacionin, jetën e shtrenjtë dhe çmimet e energjisë në rritje.

Në fillim të qershorit, pak para një takimi në Soçi me Vladimir Putinin, presidenti i Bashkimit Afrikan Macky Sall drejtoi gishtin, përpara Këshillit të Evropës, mbi sanksionet kundër Rusisë, te cilat kane ndikuar te nje pjese e mire   e zisë së bukës në vendet afrikane.

Akuzat u hodhën poshtë menjëherë nga Sekretari amerikan i Shtetit, Anthony Blinken, i cili ngarkoi Moskën me përgjegjësi. Por sipas Putinit, kriza nxitet nga Perëndim dhe disa vende po përdorin cinizëm të paskrupullt për te destabilizuar tregun global të prodhimit bujqësor.

Ndërkohë, në Odessa ngarkesa të mëdha me drithë vazhdojnë të mbeten të bllokuara. Në fillim të këtij muaji, Kievi vlerësoi se duhej të mobilizonte të paktën 22 milionë tonë drithra, për të shpëtuar botën e tretë nga uria dhe ekonominë e saj nga kolapsi.

Continue Reading

Bota

Goditje për Putin, SHBA ndalon importin e arit rus

Published

on

By

Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, Japonia dhe SHBA do të ndalojnë importet e arit rus.

Ky vendim është marrë si një masë për të goditur Moskën pas luftës së nisur në Ukrainë.

Sipas Britanisë kjo masë do të godasë ‘zemrën e makinerisë luftarake të Putinit’.

Ndërkohë eksportet e arit ishin me vlerë 12.6 miliardë paund (15.4 miliardë dollarë) drejt Rusisë në vitin 2021 dhe Britania ka deklaruar se rëndësia e tyre është rritur që nga pushtimi i Ukrainës pasi oligarkët nxitojnë të blejnë shufra ari ose argjendi për të shmangur sanksionet.

Continue Reading

Bota

Alarmante, Britania: Bota rrezikohet nga ‘Sëmundja X’

Published

on

By

Mediat britanike kanë dhënë alarmin se një virus i ri, i quajtur “Sëmundja X” mund të mbërrijë në Mbretërinë e Bashkuar nga dita në ditë pasi ekspertët po paralajmërojnë për shenjat e një shpërthimi të madh në horizont.

Mark Woolhouse, një profesor i epidemiologjisë së sëmundjeve infektive në Universitetin e Edinburgut beson se “Sëmundja X” është shumë afër.

Kërcënimi i viruseve të panjohura që mund të transmetohen te njerëzit dhe potencialisht të shkaktojnë epidemi të përhapura njihet si “Sëmundja X” nga OBSH.

Vitin e kaluar ata paralajmëruan se pandemia e ardhshme mund të jetë në shkallën e “Vdekjes së Zezë”, e cila vrau rreth 75 milionë njerëz. Ndërkohë ky paralajmërim në Britani vjen në një kohë kur, poliomeliti është zbuluar në impiantet e ujërave të zeza në Londër dhe ka disa dëshmi të transmetimit në një numër të vogël njerëzish.

Ekspertët e Agjencisë së Sigurisë Shëndetësore në Mbretërinë e Bashkuar (UKHSA) besojnë se një udhëtar me gjasë nga Pakistani, Afganistani ose Nigeria e ka sjellë virusin. Por virusi tani është përhapur tek të tjerët pas mutacionit, me të njëjtin lloj që është zbuluar në mënyrë të përsëritur në mostrat e ujërave të zeza që nga maji, raporton abcnews.al.

Dhe Britania e Madhe ka shënuar gjithashtu raste të gripit të shpendëve, etheve hemorragjike dhe lisë së majmunëve këtë vit. Profesori Woolhouse beson se këto infeksione janë një shenjë e asaj që pritet të vijë, dhe që sipas tij është edhe më keq sesa COVID19.

Shkencëtarët besojnë se pandemia e ardhshme ka të ngjarë të shkaktohet nga sëmundjet “zoonotike”, kur infeksionet kalojnë nga kafshët te njerëzit. Nga 1,67 milionë viruse të panjohura në planet, deri në 827,000 prej tyre mund të kenë aftësinë të infektojnë njerëzit nga kafshët, sipas Aleancës EcoHealth.

Azia Juglindore, Afrika Jugore dhe Qendrore, zonat përreth Amazonës dhe Australia lindore u identifikuan të gjitha si zonat me rrezikun më të lartë për sëmundje të reja në një studim të botuar në Nature Communications.

Dhe ndërsa popullata njerëzore shtohet dhe lëviz më tej në habitatet e kafshëve, rreziku i transmetimit të sëmundjeve te njerëzit vazhdon të rritet. Skenari i makthit është një nga këto sëmundje të reja, ose një lloj i një sëmundjeje më të vjetër, që shfaqet që është shumë ngjitëse dhe shumë vdekjeprurëse, duke e lejuar atë të përhapet shpejt dhe të vrasë miliona para se bota të marrë masa.

“Fillimi i shekullit të 21-të ka qenë një stuhi e përsosur për sëmundjet infektive në zhvillim dhe gjithçka po tregon drejt gjasave për shpërthime gjithnjë e më shumë. Të gjithë nxitësit e shpërthimeve në fakt po përkeqësohen me kalimin e kohës,” tha Woolhouse.

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

TRENDING