Connect with us

DOSSIER

Ndezja e cigares dhe një interpretim i fotos së rrallë

Published

on

Fotografia me autorin anonim

Nga Qerim Vrioni

Koha dhe vendi

Ka ndodur që edhe ndezja e cigares (apo llullës dhe pipës) një të panjohuri, të bëhet shkas për njohje, madje dhe për lidhje miqësore, pra fija e hollë e shkrepses, përpos cigares ka ndezur dhe zjarrin e miqësisë midis dy njerëzve. Ky nuk është  rasti i fotos tonë që po e titullojmë thjeshtë “Ndezja e cigares”. Veçse, çastet e ndezjes së cigares edhe këtu, si rëndom, kanë një farë qetësie dhe përzemërsie. Nga hulumtimet e deitanishme është gjetur se dy burrat e fotos janë barinj nga Progonati (Kurvelesh), të zbritur në fushën e Dropullit (Gjirokastër) rreth vitit 1948, me rastin e krijimit nga pushteti i kohës, të Kooperativës blegtorale “Asim Zeneli”. Arsyeja e kësaj nisme ishte për të ndihmuar popullatën e zonës malore të Kurveleshit për një jetë më të mirë. Burimet e saj njerëzore do të ishin blegtorë (bashkë me familjet e tyre) nga tri fshatra të krahinës, Progonati, Lekdushi dhe Golemi, të njohura për mbarshtimin e bagëtive.

Në foto shihet bariu Musto Gugaj, me fytyrë të paqtë dhe brucë të zezë, i cili pasi ka ndezur llullën e tij, i afron  qetësisht shkrepsen e ndezur kolegut të tij, Abaz Haxhiajt. Ky duket shumë i përqëndruar, mbulon flakën e saj me duar për të mos u fikur e duke thithur thellë cigaren (ndoshta e dredhur vet me letër gazete). Në ndryshim nga Musto Guga, Abaz Haxhiaj mban hedhur supeve një pallto të madhe qyteti.(e dhënë përkohësisht ndoshta nga fotografi). Në një nga ato çaste ata edhe janë fotografuar. Shkrepja fotografike pa dyshim është realizuar në vitin e largët 1956, gjatë kohës kur në fshatin e ri po xhirohej filmi dokumentar “Pranvera e nëntë“ nga Kinostudioja “Shqipëria e Re” kushtuar kooperativës “Asim Zeneli” dhe sukseseve të saj ekonomiko-shoqërore. Regjisor dhe skenarist i filmit ishte kineasti Endri Keko, teksti i shkruar nga poeti Llazar Siliqi, drejtor fotografie (operator) Jani Nano dhe piktor Petraq Lubonja.

Fotoja

Fotoja mund të jetë një shkrepje-çasti (snapshot), pra në padijeninë e personave, thënë ndryshe, vjedhurazi, por po ashtu, e realizuar edhe sipas porosisë së fotografit, për të përsëritur, veprimin e kryer nga ata, pak çaste më herët (siç ka ndodhur me disa foto-ikona në fotografinë botërore dhe shqiptare si “Iwo Jima” e Joe Rosenthal dhe “Dorëzimi armëve” e Kel Marubit). Gjithashtu, fotoja  ndoshta është  fryt i stampimit në letrën fotografike të një kuadri (sekuence) nga dokumentari (por e pa përfshirë montazhin përfundimtar të tij) në celuloid dhe e përzgjedhur me mjaft shije, me gjasë nga drejtori i fotografisë apo nga piktori i filmit. Këto e të tjera, të gjitha të marra me mend, kanë çuar në realizimin e kësaj fotoje në dukje rutinë.

Fatkeqësisht ende nuk dihet (të paktën prej meje) edhe emri i autorit të fotos. Siç u cek më lartë, ka të ngjarë të jetë ndonjë pjestar i grupit të xhirimit të filmit, që ka pasur me vete një aparat fotografik, por sidomos shtysën dhe sqimën e brendshme të artistit për të përjetësuar një pamje mjaft të veçantë.  Megjithatë, kushdoqoftë e kudoqoftë, në tokë a në qiell, ai duhet përgëzuar ngrohtësisht për këtë imazh të rrallë. Gjithsesi, koha, vendi, shkaku i realizimit të fotos, emrat e personave, autori i saj, lloji i aparatit dhe filmit,  janë vektorë, disa  të saktë e të vërtetë, të tjerë të  hamendësuar, kanë rëndësinë e tyre, por rezultantja, vet fotoja mbetet më e rëndësishmja dhe i zbeh disi ato.

Plani i parë i fotos janë katër duart e dy barinjëve, ato përbëjnë dhe qëndrën optike të fotos, aty zhvillohet edhe subjekti i saj, ndezja e cigares, pra, në një farë mënyre dhe qëndrën kuptimore të saj. Veçse punctum (sipas Barthes) i fotos mendojmë se është koka e Abaz Haxhiajt. Aty ngelet për disa çaste vështrimi i shikuesit, shkëputet prej tij e kthehet sërish. Madje, fotoja do të ishte pa fushë manjetike nëse nuk do të përfshihej në të portreti i Abazit, për këtë mjafton ta mbulojmë me një letër të bardhë atë.

Marrja (fotografimi) nga poshtë vijës së horizontit  i jep fotos edhe farë karakteri monumental, sepse kështu ajo shihet ashtu siç shikohen përgjithësisht shtatoret nga poshtë-lartë.  Kështu fotoja merr edhe ngjyra gjithkohore, pra fotoja mund të vendoset në çdo kohë, pavarësisht veshjeve që përcaktojnë vendin. Gjithsesi, për kumtet shoqërorë dhe psikologjik, frymën që përcjell fotoja, si dhe portretet e dy barinjëve (sidomos e Abaz Haxhiajt), ajo vragon mbresa të pashlyeshme tek shikuesit. Po ashtu, për karakterin, të themi monumental, fotoja ndoshta mund të frymëzojë dhe t’i shërbejë edhe ndonjë skulptori  për krijmin e një skulpture parku me temë miqësinë e thjeshtë dhe të pastër.

Fatkeqësisht, foton e kemi vetëm në versionin digjital, pra jo në letër, sepse ashtu do të ndihmonte më shumë për të dalluar ndonjë detaj, që mund të hapte ndonjë shteg të ri për leximin e saj.

Në fund, duhet të përmend se këtë foto ma ka dërguar për t’a publikuar dhe shkruar diçka mbi të, miku im, poeti Petrit Ruka. Kjo ka ndodhur mëse dy vite më herët. Disa muaj më pas ai u nda nga jeta. Le të jenë këto rreshta edhe si një homazh për poetin e ndjerë, i cili mbetet shkaku i publikimit të fotos dhe të disa rreshtave kushtuar asaj.

DOSSIER

Kush janë 10 tradhtarët më të mëdhenj në histori

Published

on

By

Dhjetë tradhtarët më të urryer dhe më të famshëm të të gjitha kohërave, nga ata të historisë së lashtë e deri te spiunët e Luftës së Ftohtë.

Duke u ngjitur në titujt kryesorë për komplot kundër atdheut, për të refuzuar komunitetin apo për t’i kthyer shpinën familjes, tradhtarët kanë mbushur gjithmonë faqet e librave të historisë. Këtu keni një përzgjedhje prej dhjetë prej më të urryerve të të gjitha kohërave, emri i të cilëve është bërë sinonim i tradhtisë.

TRACHIS EFIALTE (SHEK. V p.e.s.).
Ne dimë shumë pak për Ephialtes, por besohet se ai ishte një bari me origjinë nga Trachis, Greqi. Faji i tij? Pasi i ndihmoi Persianët të anashkalonin kalimin e Termopileve në 480 para Krishtit, duke dënuar kështu 300 luftëtarët spartanë të famshëm të Leonidas I të masakrojnë gjatë betejës. Historiani Herodoti tregon se Efialti, pas tradhtisë, iku, duke u vrarë më vonë nga një bashkëqytetar i tij.

UGOLINO DELLA GHERARDESCA (1220 RRETH – 1289).
Një fisnik Pisan Ghibelline, Konti Ugolino kaloi në fraksionin kundërshtar të Guelphs dhe më vonë u akuzua për favorizimin e qyteteve rivale të Pizës. Më pas ai u burgos dhe u dënua me vdekje. Në Komedinë Hyjnore, Dante Alighieri e vendos atë në rrethin infernal të Antenorës (e rezervuar për tradhtarët e Atdheut), duke sugjeruar se gjatë burgimit ai erdhi për të ushqyer fëmijët e tij.

LA MALINCHE (SHEK. XVI).
Vajza e një shefi vendas të Meksikës së sotme, Malinche, ajo u shit si skllav pas vdekjes së babait të saj dhe më vonë u bë një përkthyese në shërbim të spanjollëve, si dhe zonja e udhëheqësit të tyre Hernán Cortés, i cili mbërriti. në Meksikë në vitin 1519. La Malinche ai ndihmoi pushtuesit për të nënshtruar qytetërimin aztec, aq sa në Amerikën Latine fjala malinchista do të thotë “i shitur” të huajit.

BRUTUSI DHE CASIUS (SHEK. I PARË para Krishtit)
Edhe pse Jul Cezari i kishte falur të dy gjatë luftërave civile, Marcus Giunio Brutus dhe Gaius Cassius Longinus ishin ndër animatorët kryesorë të komplotit që udhëhoqi në 44 pes. për vrasjen e tij. Të mposhtur më vonë nga Octavian dhe Marcus Anthony në betejën e Filipit, të dy “cezaricide” kryen vetëvrasje në 42 para Krishtit.

JUDA ISKARIOT (SHEK. I P.Kr.).
Ndoshta një vendas në Kerioth (qytet i Judesë), pasi u bashkua me dishepujt e zgjedhur nga Jezusi, ai “shiti” mësuesin e tij në Sinedrin për 30 denarë argjendi, duke sinjalizuar identitetin e tij te rojet me puthjen e famshme. I penduar, pak më vonë ai u vetëvar në një pemë (të llojit Cerci siliquastrum, Pema e Judës, që mban emrin e tij edhe sot).

MIR JAFAR (1691 – 1765).
Mir Jafar Ali Khan Bahadur, pasi arriti në oborrin e Bengalit (tani Bangladesh), kaloi në anën e anglezëve dhe gjatë betejës së Plassey-t, në 1757, mori prej tyre titullin nabob, duke lehtësuar pushtimin e tyre të Indi. Pas ulje-ngritjeve, ai vdiq nga pleqëria, i urryer nga bashkatdhetarët.

BENEDICT ARNOLD (1741-1801).
Gjenerali karizmatik gjatë Luftës Amerikane për Pavarësi (1775-1783), ai ishte një nga përgjegjësit kryesorë për fitoren e kolonëve kundër britanikëve në Saratoga (në 1777), por në vitet në vijim ai veshi “xhaketën e kuqe” duke u kthyer. shpinën kauzës së pavarësisë. I mbrojtur por i përbuzur nga zotërit e rinj, ai arriti të shpëtojë veten duke ikur në Angli.

CHARLES MAURICE DE TALLEYRAND (1754-1838).
Aristokrat francez, ai mori poste drejtuese politike gjatë Revolucionit dhe regjimit Napoleonik, duke tradhtuar vazhdimisht edhe vetë Napoleonin. Mbeti në shalë edhe pas rënies së kësaj të fundit, ai u bë protagonist i kongresit të mëpasshëm të Vjenës (1815), duke përfaqësuar monarkinë Burbone.

VIDKUN QUISLING (1887-1945).
Pasi u bë emblema e bashkëpunëtorit nazist, Vidkun Quisling, ish-udhëheqës i një formacioni të ekstremit të djathtë norvegjez, në vitin 1940 ai mbështeti pushtimin gjerman të vendit të tij dhe u bë kreu i regjimit kukull të instaluar nga Hitleri në Norvegji. I ndjekur penalisht për tradhti të lartë, ai u dënua me vdekje në vitin 1945.

TË PESTËT E KEMBRIXHIT (SHEK. XX).
Akademikë të shkëlqyer të Universitetit anglez të Kembrixhit, por tradhtarë të Atdheut, duke filluar nga vitet 1930 dhe për pjesën më të madhe të Luftës së Ftohtë, Anthony Blunt, Donald Maclean, Kim Philby, Guy Burgess dhe John Cairncross ishin spiunë dhe u dhanë informacione sekrete sovjetikëve. , dhe të gjithë arritën të shpëtonin edhe veten. “Bashkët” e tyre ishin ndër operacionet më të suksesshme të spiunazhit rus.

Continue Reading

DOSSIER

Amon Göth, tmerri nazist i hebrenjve

Published

on

By

Ky në foto është Amon Göth. Imazh i njohur për ata që kanë parë filmin Schindler’s List. Është ai tipi që u qëllonte hebrenjve nga veranda e shtepisë. Filmi Schindler’s List tregon historinë e biznesmenit gjerman Oskar Schindler i cili, gjatë Luftës së Dytë Botërore, shpëtoi qindra hebrenj nga vdekja e sigurt. Por, për të arritur qëllimin, i duhej të mashtronte dhe në disa raste të “blinte” dhjetëra nazistë. Në veçanti, kur hebrenjtë që punonin në fabrikën e tij u transferuan në kampin e përqëndrimit në Plaszow, ishte Amon Göth, njeriu me të cilin ai duhej të gjente gjuhën e përbashkët.
Austriaku Amon Göth ishte bashkuar me SS që në moshë të vogël dhe pas shpërthimit të luftës kishte bërë karrierë shumë shpejt.
Ish-oficer në Bełżec, Sobibór dhe Treblinka, kishte “shansin e tij të madh” në vitin 1943 kur e vendosën të menaxhonte kampin e përqëndrimit Plaszow afër Krakovës në Poloni.
I shtrirë në një hapësirë prej 80 hektarësh, kampi i përqendrimit arriti të strehonte deri në 24.000 të burgosur. Jetëgjatësia mesatare e të burgosurve në Plaszow ishte 4 javë.
Në momentin kur getoja u likuidua në 1945, rojet ukrainase dhe 600 SS që e kontrollonin, kishin varrosur rreth 9000 të burgosur, ndërsa pjesa tjetër u dërgua në Auschwitz. Sipas disa dëshmive, Göth personalisht vrau nga 30 deri në 90 individë.
Në disa raste kishte përdorur dy qentë e tij, Rolf dhe Ralf, të trajnuar posaçërisht për të bërë copa-copa trupat e të burgosurve.
Göth u bë gjithashtu famëkeq për pushkatimin e të burgosurve nga veranda e shtëpisë së tij, e cila dominonte të gjithë kampin. Të qënit i ngadaltë, i shëmtuar, i gjatë ose i shkurtër, ishin arsye të mjaftueshme për të ​​përfunduar nën shënjestrën e “kapitenit”. Ky ishte Amon Göth. I arrestuar në fund të luftës, u gjykua dhe u dënua me vdekje. E varën më 13 shtator 1946. Nuk u pendua kurrë. Fjalët e tij të fundit ishin “Heil Hitler”.

P.s Te filmi interpretohet nga aktori Ralph Fiennes.
Kur një nga të mbijetuarit e Holokaustit e takoi aktorin gjatë xhirimeve, filloi të dridhej dhe të qante, sepse ky i kujtonte aq shumë Amon Göth-in e vërtetë.

Continue Reading

DOSSIER

Konferenca shkencore më e famshme në histori

Published

on

By

Një foto e vetme, që të ketë gjithë dijen e botës në të, si kjo, nuk ka mundur të vijë deri sot. Privilegje të tilla janë me vlerën e një hajmalie të shenjtë, për secilin nga ne, gjithsekënd që beson te shkenca dhe përpjekjet e atyre vullneteve të dritshme për ta nxjerrë njeriun nga errësia e mosdijes.
Nga data 24 deri më 29 tetor 1927, në Bruksel u zhvillua Konferenca e pestë “Solvay”. Ndoshta konferenca më e famshme shkencore në histori. Shtatëmbëdhjetë nga 29 pjesëmarrësit, ishin ose u bënë fitues të Çmimit Nobel.
Ky aktivitet që është jetësuar në këtë foto zyrtare është historike sepse pikërisht në këtë konferencë, fizikanti i madh, Albert Ajnshtajni tha frazën e famshme: “Perëndia nuk luan zare”. Bohri i’u përgjigj: “Ajnshtajni, mos i thuaj Perëndisë çfarë të bëjë”.
Kjo foto ka një rëndësi tjetër të madhe, ngase në mes gjithë kokave më të pushtetshme të shkencës të shekullit XIX është edhe një grua, Mari Kyri, e para që kishte arritur të rrëmbente çmimin Nobel, mes sundimit maskilist.
Këtu në këtë foto është asambleja e konferencës e përbërë:
Rreshti i parë: Irving Langmuir, Max Planck, Marie Curie, Hendrik Lorentz, Albert Einstein, Paul Langevin, Charles-Eugene Guye, CTR Wilson, Owen Richardson.
Rradha e mesme: Peter Debye, Martin Knudsen, William Laërence Bragg, Hendrik Anthony Kramers, Paul Dirac, Arthur Compton, Louis de Broglie, Max Born, Niels Bohr.
Mbrapsht rresht: Auguste Piccard, Émile HENRIOT, Pali Ehrenfestit, Shtigjet zemrën, Théophile de Donder, Erwin Shrodingerit, JE Athena ndjehet, Wolfgang Pauli, Werner Heisenberg, Ralph Fowler, Léon Brillouin.

Continue Reading

DOSSIER

‘Poll Tax’ dhe fundi i qeverisë së Margaret Thatcher

Published

on

By

Kjo foto është marrë në Londër më 31 mars 1990. Dolën në rrugë dyqind mijë njerëz për të protestuar kundër “poll tax”.
Një taksë e vendosur nga qeveria Thatcher, që prekte çdo shtetas britanik, pavarësisht nga të ardhurat ose burimet e tyre. Një taksë që në të vertet prekte shtresen e mesme / të ulët, në favor të shtresesh së pasur.
Kur policia sulmoi marshimin, duke përdorur në menyrë të paskrupullt edhe mjete të blinduara, reagimi i demonstruesve, deri ne ate moment paqësor, u be jashtëzakonisht i ashpër.
Për t’u mbrojtur nga dhuna nisën te hidhnin sende nga me te ndryshmet dhe u kerkua përplasja trup me trup. Iniciativës së demonstruesve iu nënshtrua policia, e cila nuk e kishte parashikuar kunder-përgjigjen.
Protesta u ndez; disa vende simbolike u sulmuan dhe plaçkitën, mes tyre një seli diplomatike e ambasadës së Afrikës së Jugut.
Pavarësisht represionit të ashpër që pasoi atë ditë, mbi 450 persona u arrestuan dhe megjithëse forcat institucionale dënuan protestuesit, “poll tax” përfundimisht nuk u aplikua.
Kjo histori kontribuoi në fundin e qeverisë së Margaret Thatcher.
Continue Reading

DOSSIER

Me vëllain e vdekur në shpinë…Historia e tmerrshme

Published

on

By

Koka e anuar dhe sytë e qetë, të bëjnë të mendosh se fëmija që është në shpinën e të vëllait, është në gjumë.

Vëllai ka vdekur ndërsa tjetri, vetëm 10 vjeç, po pret që ta varrosë!

Është një histori e tmerrshme e vitit 1945 nga aparati fotografik i Joe O’Donnell, fotoreporterit amerikan që punoi për Agjensinë e Lajmeve të Shteteve të Bashkuara dhe që kur ka shkrepur këtë fotografi, ishte dërguar në Japoni për të dokumentuar efektet e dy bombave atomike, në Hiroshima dhe Nagasaki.

Nuk ke çfarë fjalësh t’i shtosh kësaj fotografie! Ashtu, në heshtje, i thotë të gjitha vetë, ashtu siç nuk mund të bënin qindra rrëfime nga lufta.

Imazhi e pat prekur pafund fotografin, sado që, sipas intervistave të tij pas rikthimit, pati thënë se ishte një skenë e zakonshme për Japoninë e atyre viteve.

“Vëllai vazhdoi të qëndronte i palëvizur për të parë gjithë skenën e diegies së trupit, pasi ja hoqën të voglin nga shpina. Nuk i lëvizi asnjë qerpik, i rridhte vetëm pak gjak nga buzët. Asnjë lot!. Në fund të procesit, u kthye të ikte njësoj siç erdhi”- kujton fotografi.

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

TRENDING