Connect with us

DOSSIER

Një shembull për mijëra njerëz në mbarë botën

Published

on

Në foto Dick dhe Rick Hoyt. Dick është babai dhe Rick i biri. Të dy formuan një ekip të mrekullueshëm, i cili është bërë një shembull për mijëra njerëz në mbarë botën. E gjitha filloi në Winchester, në Shtetet e Bashkuara, rreth 50 vjet më parë. Rick pati probleme gjatë lindjes. Kordoni i kërthizës u lidh rreth qafës së tij, duke i ndaluar oksigjenin të arrinte normalisht në tru.
Si pasojë fëmija kur u rrit nuk mund te fliste dhe te kontrollonte levizjen e gjymtyrëve.
Megjithatë prindërit e tij vendosën gjithashtu që, brenda kufijve të mundësive që kishin, ta edukonin të voglin si një fëmijë normal.
Për 11 vjet, babai dhe nëna e Rick Hoyt i dhanë gjithë dashurinë dhe kujdesin e tyre djalit të vogël. Por, pikërisht, ashtu siç u kishin thënë mjekët, ai dukej se nuk i përgjigjej asnjë stimuli nga mjedisi rrethues. Megjithatë, një ditë ata vunë re se fëmija i ndoqi lëvizjet e tyre me sy. Gjithashtu dukej se prindërit e kuptuan shumë mirë se çfarë thoshin sytë e djaloshit .
Ky gjest i mbushi prindërit me optimizëm. Ata vendosën të shkonin në departamentin e inxhinierisë të Universitetit Tufts. Pyetën nëse kishte ndonjë mjet për të mundësuar komunikimin me djalin. Ekspertët u thanë jo, sepse fëmija nuk shfaqte ndonjë aktivitet të trurit. Megjithatë, prindërit kërkuan që t’u tregonin një shaka, kur ata e bënë, djali i tyre Rick filloi të qeshë.
Inxhinierët u impresionuan nga reagimi, kështu që vendosën të punonin për të krijuar një sistem në mënyrë që Rick të mund të komunikonte nëpërmjet një lëvizjeje të vogël. Një vit më vonë gjithçka ishte gati. Të gjithë prisnin me ankth për fjalët e para të Rikut. Për habinë e tyre, këto fjalë ishin “Forca Bruins!”, ekipi lokal i hokejt.
E kështu nisi një fazë e re për Hoyt. Të gjithë ishin entuziastë që të mund të flisnin me Rick. Ata mbetën edhe më të mahnitur kur panë se djali ishte shumë aktiv dhe i ndjeshëm. Ai donte të merrte pjesë në gjithçka. Një nga mësuesit e shkollës mbeti e paralizuar, kështu që u organizua një konkurs atletik për të mbledhur fonde për kujdesin e tij. Rick tha se donte të merrte pjesë.
I ati pranoi të vraponte me djalin e tij. Djali u ul në karrocë dhe Dick e shtyu. Gara ishte shumë e vështirë. Pretendimet ishin të larta dhe dukej e pamundur për të kapërcyer pengesat. Megjithatë, qëllimi i vetëm ishte të mos ishin të fundit në garë. Dhe ia dolën.
Kur mbërritën në gjysmën e garës, Rick kishte një buzëqeshje të madhe në buzë.
Më vonë, Rick i tha të atit diçka që kurrë nuk do ta harrojë: “Babi, kur vrapojmë së bashku, nuk ndihem më me aftësi të kufizuara”. Ai donte të përjetonte ndjenjën e arritjes së qëllimit shumë herë të tjera. Në vitin 1979, Rick dhe Dick, ekipi Hoyt, morën pjesë në Maratonën e Bostonit. Dy vjet më vonë vendosën të provonin triatlonin. Kishte vetëm një problem: babai nuk mund të notonte. Zgjidhja? Mësimi. Pothuajse 50 vjeç, Dick mësoi të notonte për të konkurruar me djalin e tij. Këtë herë do ta shtynte nga një varkë për të përmbushur pjesën e ujit. Asgjë nuk e kishte bërë Rick aq të lumtur sa të merrte pjesë në këtë test të ri. Çdo herë që arrinte qëllimin, edhe pse i renditur nga fundi, një buzëqeshje e madhe ndriçonte fytyrën.
Bab e bir morën pjesë në 66 maratona dhe përfunduan mbi 975 prova. Gjithashtu Rick u diplomua në Universitetin e Bostonit. Dick Hoyt u nga nga jeta vitin e kaluar ne moshën 80 vjeçare.

DOSSIER

Ja sa spiunë ka patur në çdo qytet, kryeson Shkodra…

Published

on

By

Ish-drejtori i Arkivës në Ministrinë e Brendshme, Kastriot Dervishi ka treguar se në korrik të vitit 1990 kanë qenë 6941 persona të regjistruar si informatorë të Sigurimit të Shtetit.

Në një postim në rrjetet sociale, Dervishi bën një përmbledhje në rang rrethi, duke zbuluar se Shkodra ishte rrethi me më shumë informatorë të regjistruar, plot 752, e ndjekur nga Tirana me 625 informatorë.

Postimi i plotë:

Numri i informatorëve të Sigurimit (gjithsej 6941 persona) sipas rretheve, në korrik 1990:
Berat: 213
Mat: 154
Durrës: 495
Elbasan: 352
Kolonjë: 119
Fier: 349
Gramsh: 89
Gjirokastër: 277
Korçë: 537
Krujë: 181
Kukës: 336
Lezhë: 140
Librazhd: 150
Lushnje: 230
Dibër: 311
Përmet: 117
Pogradec: 136
Pukë: 106
Mirditë: 178
Sarandë: 366
Skrapar: 70
Shkodër: 752
Tepelenë: 74
Tiranë: 625
Tropojë: 175
Vlorë: 335
Dega e 2-të (për ambasadat): 74

Continue Reading

DOSSIER

Holokausti/Kampi nazist “Treblinka” nis shfarosjeset

Published

on

By

Për të kryer vrasjen masive të hebrenjve të Evropës, SS krijoi qendra vrasjeje të dedikuara ekskluzivisht ose kryesisht për shkatërrimin e qenieve njerëzore në dhomat e gazit. Treblinka ishte midis këtyre qendrave të vrasjeve. Ishte një nga tre qendrat e vrasjes të lidhura me Operacionin Reinhard, plani i SS për të vrarë pothuajse dy milionë hebrenj që jetonin në territorin e administruar nga Gjermania të Polonisë së pushtuar, të quajtur Qeveria e Përgjithshme. Treblinka u bë një nga tre qendrat e vrasjes të krijuara si pjesë e Operacionit Reinhard. Fillimisht u krijua si kamp pune i detyruar. Në nëntor 1941, nën kujdesin e SS dhe Udhëheqësit të Policisë për Distriktin e Varshavës në Qeverinë e Përgjithshme dhe autoritetet policore krijuan një kamp pune të detyruar për hebrenjtë, të njohur si Treblinka. Ky kamp u quajt më vonë si Treblinka I. Ai u shërbeu gjithashtu autoriteteve të SS dhe policisë si një kamp arsimor pune për polakët johebrenj, të cilët gjermanët e perceptonin se kishin shkelur disiplinën e punës.  Në korrik 1942, autoritetet e Operacionit Reinhard përfunduan ndërtimin e një qendre vrasjesh, të referuar si Treblinka II. Treblinka II ishte menduar për shfarosjen e hebrenjve të Varshavës dhe ishte vendosur në Qarkun e Varshavës të Qeverisë së Përgjithshme. Shikoni këtë term në fjalorth Megjithatë, për shkak se ishte pjesë e Operacionit Reinhard, ai u administrua nga Odilo Globocnik. Globocnik ishte SS dhe Udhëheqësi i Policisë së Qarkut të Lublinit.

Kur Treblinka II filloi operacionet, dy qendrat e tjera të vrasjes së Operacionit Reinhard, ishin tashmë në funksion. Këto qendra vrasjesh ishin Belzec dhe Sobibor. Kampi i punës dhe qendra e vrasjes në Treblinka u krijuan gjatë pushtimit gjerman të Polonisë në Luftën e Dytë Botërore. Ato ndodheshin në distriktin e Varshavës të Qeverisë së Përgjithshme. Kampi i punës njihej si Treblinka I. Ai u ndërtua rreth një grope zhavorri që ishte punuar para luftës dhe ndodhej rreth 3.5 milje nga stacioni hekurudhor i fshatit Treblinka. Ndërsa kjo ishte një zonë me popullsi të rrallë, ajo ishte në afërsi të një kryqëzimi të rëndësishëm hekurudhor në një fshat më të madh të quajtur Malkinia Gorna. Kryqëzimi hekurudhor Malkinia Gorna ndodhej rreth mesit të rrugës në linjën hekurudhore afërsisht 100 milje midis Varshavës dhe Bialystok. Vendndodhja e saj siguroi lidhje të mira hekurudhore midis rretheve të Qeverisë së Përgjithshme Shikoni këtë term në Fjalor dhe qytetet e Varshavës, Lublinit, Radomit dhe Bialystok. Autoritetet e operacionit Reinhard zgjodhën vendin e qendrës së vrasjes së Treblinkës në këtë zonë të largët. Treblinka II u hap afërsisht një milje në jug të kampit të punës. Ndodhej pranë fshatit Wolka Okraglik përgjatë një linje tjetër hekurudhore, lidhjes Malkinia-Siedlce. Gjermanët përmirësuan lidhjet hekurudhore midis këtyre pikave të ndryshme duke ndërtuar një shtyllë hekurudhore që çonte nga kampi i punës në qendrën e vrasjes dhe që lidhej gjithashtu me stacionin Malkinia. Vendi i qendrës së vrasjes ishte shumë i pyllëzuar dhe i fshehur nga pamja. Ai u shtri në një trapez që mbulonte një sipërfaqe prej 1,312 me 1,968 këmbë (një zonë e barabartë me pothuajse 34 fusha futbolli). Degët e pishës të endura në gardhin me tela me gjemba 8 metra të gjatë dhe pemët e mbjella rreth perimetrit shërbenin si kamuflazh, duke bllokuar çdo pamje në kamp nga jashtë. Kullat e rojës 26 metra të larta (pothuajse 2,5 kate) u vendosën përgjatë gardhit dhe në secilin nga katër qoshet. Qendra e vrasjes ishte e ndarë në tre pjesë: zona e pritjes, zona e jetesës dhe zona e vrasjes. Zona e banimit përmbante strehim për stafin gjerman dhe njësinë e rojeve. Ai gjithashtu përmbante zyra administrative, një klinikë, depo dhe punishte. Një pjesë përmbante baraka ku strehoheshin ata të burgosur hebrenj të përzgjedhur për punë të detyruar. Kjo punë e detyruar kishte për qëllim të mbështeste funksionin e kampit: vrasje masive.

Dëbimet në Treblinka

Dëbimet në Treblinka vinin kryesisht nga getot e rretheve të Varshavës dhe Radomit në Qeverinë e Përgjithshme. Shikoni këtë term në fjalorin Midis fundit të korrikut dhe shtatorit 1942, gjermanët deportuan rreth 265,000 hebrenj nga getoja e Varshavës në Treblinka. Midis gushtit dhe nëntorit 1942, SS dhe autoritetet policore deportuan rreth 346,000 hebrenj në Treblinka II nga Distrikti i Radomit. Nga tetori 1942 deri në shkurt 1943, gjermanët deportuan në qendrën e vrasjes së Treblinkës më shumë se 110,000 hebrenj nga Distrikti Bialystok, një pjesë e Polonisë së pushtuar nga gjermanët që ishte e bashkangjitur administrativisht Prusisë Lindore. Treblinka mori transportin e të paktën 33,300 hebrenjve nga rrethi i Lublinit. Autoritetet gjermane të SS dhe policisë deportuan hebrenjtë në Treblinka nga zonat e pushtuara nga bullgarët në Traki dhe Maqedoni. Ata deportuan gjithashtu rreth 8,000 hebrenj nga Theresienstadt në Protektoratin e Bohemisë dhe Moravisë. Grupe të tjera të vogla hebrenjsh me numër të papërcaktuar u vranë në Treblinka II. Gjermanët i dëbuan këto grupe nga Gjermania, Austria, Franca dhe Sllovakia përmes vendeve të ndryshme tranziti në Qeverinë e Përgjithshme. Shikoni këtë term në fjalor Për më tepër, një numër i papërcaktuar romë (ciganësh) dhe polakësh u vranë në Treblinka II. Dëbimet në Treblinka vazhduan deri në pranverën e vitit 1943. Më të spikaturit midis dëbimeve ishin rreth 7000 hebrenj të transportuar nga getoja e Varshavës pas likuidimit të saj pas kryengritjes së getos së Varshavës. Disa transporte të izoluara mbërritën pas majit 1943.

Stafi i Treblinkës I dhe II

Autoritetet në qendrën e vrasjes, Treblinka II, përbëheshin nga një staf prej 25-35 zyrtarë gjermanë të SS dhe policisë. Ashtu si me qendrat e tjera të vrasjes së Operacionit Reinhard, shumica e zyrtarëve të kampit i përkisnin organizatës T4 (“eutanazi”). Komandanti i parë i Treblinka II ishte Dr. Irmfried Eberl, një mjek. Ai kishte goditur me gaz pacientët si drejtor mjekësor i objekteve të “eutanazisë” në Brandenburg dhe Bernburg. Megjithatë, menaxhimi i dobët i Treblinkës çoi në shkarkimin e tij më 26 gusht ‘42, 6 javë pasi mbërriti. Zëvendësuesi i tij, kapiteni SS Franz Stangl, u transferua nga qendra e vrasjes Sobibor. Stangl ishte një ish-polic në Policinë Kriminale. Ai kishte shërbyer më parë si zv/menaxher i zyrës në qendrat e vrasjes së “eutanazisë” në Hartheim dhe Bernburg. Më 23 gusht 1943, pas revoltës së të burgosurve në Treblinka, Kurt Franz pasoi Stangl si komandant. Franz ka qenë më parë kuzhinier në qendrat e “eutanazisë” në Hartheim, Brandenburg, Grafeneck dhe Sonnenstein, si dhe në qendrën e vrasjeve në Belzec. Ai qëndroi komandant në Treblinka II deri në likuidimin e saj në nëntor 1943. Kapiteni SS Theodor van Eupen ishte komandanti i Treblinka I, kampi i punës, nga viti 1941 deri 1944. Ndryshe nga Treblinka II, e cila ishte pjesë e operacionit Reinhard, komandanti i Treblinka I nuk raportoi te autoritetet e Operacionit Reinhard dhe T4. Përkundrazi, komandanti i Treblinka I ishte në vartësi të SS dhe udhëheqësit të policisë në Varshavë. Nën udhëheqjen e autoriteteve gjermane qëndronte një njësi roje ndihmëse e policisë prej 90 deri në 150 burra. Të gjithë ishin ose ish-të burgosur të luftës sovjetike të kombësive të ndryshme ose civilë ukrainas të zgjedhur ose të rekrutuar për këtë qëllim. Anëtarët e njësisë së rojeve u trajnuan në një strukturë speciale të SS dhe Udhëheqësit të Policisë në Lublin, kampi i trajnimit Trawniki.

Vrasje masive

Trenat në hyrje me rreth 50 ose 60 vetura të nisura për në qendrën e vrasjeve ndaluan fillimisht në stacionin hekurudhor Malkinia. Njëzet makina në të njëjtën kohë u shkëputën nga treni dhe u futën në qendrën e vrasjes. Rojet urdhëruan viktimat të zbrisnin në zonën e pritjes, e cila përmbante murin dhe platformën e hekurudhës. Një ndërtesë e ngritur në platformë ishte maskuar si një stacion i vogël hekurudhor, i kompletuar me një orë prej druri dhe shenja fiktive të terminalit hekurudhor dhe orare hekurudhore. Personeli gjerman i SS dhe policisë njoftuan se të dëbuarit kishin mbërritur në një kamp tranziti. Shikoni këtë term në fjalorin Të dëbuarve iu kërkua të dorëzonin të gjitha gjërat me vlerë. Zona e pritjes përmbante një “shesh deportimi” të rrethuar me dy kazerma në të cilat të dëbuarit – me burra të ndarë nga gratë dhe fëmijët – duhej të zhvisheshin. Ai gjithashtu përmbante depo të mëdha. Këtu renditeshin dhe ruheshin pasuritë e braktisura nga viktimat. Më pas, mallrat u dërguan në Gjermani nëpërmjet Lublinit. Një shteg i kamufluar dhe i rrethuar të çonte nga zona e pritjes në hyrjen e dhomës së gazit, e vendosur në zonën e vrasjes. Ky ishte i njohur si “tub”. Viktimat u detyruan të vrapojnë lakuriq përgjatë kësaj rruge drejt dhomave të gazit, të etiketuara në mënyrë mashtruese si dushe. Pasi dyert e dhomës u mbyllën, një motor i madh me naftë i instaluar jashtë ndërtesës pomponte gaz monoksid karboni. Të gjithë ata që ishin brenda u vranë. Sonderkommando (detashmenti special) ishte një grup të burgosurish hebrenj të zgjedhur për të mbetur gjallë si punëtorë të detyruar. Anëtarët e këtij grupi punonin në zonën e vrasjes. Ata hoqën trupat nga dhomat e gazit dhe fillimisht i varrosën në varre masive. Në tetor 1942, personeli i kampit vendosi punëtorë të detyruar hebrenj për të zhvarrosur këto varre masive. Punëtorët e detyruar u urdhëruan të digjnin trupat në “furra” të hapura të bëra nga hekurudha. Kjo ishte në përputhje me përpjekjet e Sonderkommando 1005, të ngarkuar me gërmimin dhe shkatërrimin e dëshmive të vrasjeve masive naziste në lindjen e pushtuar nga gjermanët. Personeli gjerman dhe ndihmësit e trajnuar nga Trawniki vranë periodikisht anëtarët e detashmenteve të punëtorëve hebrenj dhe i zëvendësuan me persona nga transporti i sapoardhur. Të burgosurit Sonderkommando të përzgjedhur si punëtorë të detyruar punonin në zonën e administrimit-pritjes të kampit. Ata kishin për detyrë t’i detyronin të sapoardhurit të zhvisheshnin e të hiqnin dorë nga gjërat e tyre me vlerë. Ata u detyruan gjithashtu t’i futnin hebrenjtë e tjerë në “tubin” që të çonte në dhomat e gazit. Më pas, të burgosurit renditën pasuritë e viktimave për transport në Gjermani. Viktimave që ishin shumë të dobëta ose të sëmura për të arritur vetë te dhomat e gazit u tha se do të merrnin kujdes mjekësor. Anëtarët e Sonderkommando i çuan në një zonë të kamufluar, e cila ishte maskuar si një klinikë e vogël duke përdorur një flamur të Kryqit të Kuq. Atje, nëntetari SS Willi Mentz qëlloi viktimat në një gropë të hapur. Më parë, Mentz kishte kryer punë në objektet e “eutanazisë”.

Rezistenca dhe revolta në Treblinka

Nga fundi i korrikut 1942 deri në shtator 1943, personeli i kampit vrau rreth 925,000 hebrenj në qendrën e vrasjes së Treblinkës. Ata vranë gjithashtu një numër të panjohur polakësh, romë, Shiko këtë term në fjalor dhe robër sovjetikë. Treblinka I, kampi i punës së detyruar, funksionoi deri në fund të korrikut 1944. Ndërsa qendra e vrasjes ishte në funksionim, disa nga hebrenjtë që vinin u zgjodhën dhe u transferuan në Treblinka I. Ata hebrenj shumë të dobët për të punuar në Treblinka më dërguan periodikisht në Treblinka II të vritet. Gjatë fundit të korrikut 1944, me lëvizjen e trupave sovjetike në zonë, autoritetet e kampit dhe rojet e Trawniki qëlluan 300-700 të burgosurit hebrenj të mbetur. Kampi u çmontua me nxitim dhe u evakuua. Të gjitha gjurmët e saj u shkatërruan. Në tokë u mbollën lule lupine dhe një fermer gjerman etnik u instalua në pronë për të kamufluar realitetin e asaj që kishte ndodhur në këtë vend. Ushtria e Kuqe Sovjetike pushtoi vendin e kampit të punës dhe qendrës së vrasjes gjatë javës së fundit të korrikut 1944.

Continue Reading

DOSSIER

Breshka, Tuneli, plazhet e shqiptarëve para 90-ës

Published

on

By

Nga Uvil Zajmi

Cilat kanë qenë plazhet e preferuara, dhe si bënin shqiptarët pushimet para dhe pas viteve 50-të, në veçanti ata që preferonin detin? Durrësi ai më kryesori, në tre muajt e verës, i frekuentuar nga aristokracia, pasanikët, por dhe nga vetë Mbreti Zog. Pastaj periudha e viteve 1960-‘70-‘80-të kanë qenë të veçanta për shqiptarët, individë apo familje që pëlqenin detin. Në ato fillime plazhet ishin të pakta dhe Durrësi, Vlora, Saranda ishin ato më kryesorët. Shëngjini filloi të preferohej me vonë, si dhe Divjaka, ndërsa Dhërmiu, apo bregdeti jonian, ndonëse pëlqehej ishte i kufizuar nga udhëtimi i largët, i vështirë dhe mundësia e pakët për sistemim.

Pra, plazhi i Durrësit ishte epiqendra, (shumë më pak ai i Golemit dhe i Currilave), kur vetë durrsakët si dhe kryeqytetasit dyndeshin në fundjavë. Ndryshe qëndrimi familjar që ishte i planifikuar dy javor, me leje dhe kabina që jepeshin nga qendra e punës apo ndërmarrja, por edhe me fleta kampi që shpërndaheshin nga Bashkimet Profesionale, kryesisht për punonjës të dalluar. Por edhe nga Organizatat e Rinisë kishte fleta kampi për të rinjtë revolucionarë. Në vitet ‘80-të, kishte edhe kampe me çadra për studentë të vendosura tek ‘Hekurudha’, në pjesën matanë rrugës. Në plazh, kishte edhe vila të ndërtuara nga individë apo familje gjatë kohës së Mbretërisë së Zogut, por të sekuestruara nga sistemi komunist dhe që jepeshin për përdorim gjatë muajve të verës për kuadro, apo familje të privilegjuara.

Natyrisht në raport me kabinat prej dërrase, ishin shumë komode. Si në kabina, apo vila, familjarët gatuanin vetë dhe të dukej habi, kur në mëngjes, nga kabinat dilnin njerëz, apo familjarë të shumë të numër, çka tregonte se në atë kabinë, me hapësira të vogla, te kishin fjetur shumë persona. Kjo intensive, e pashmangshme të shtunën për të diel. Një histori, sa nostalgjike e përjetuar nga breza, e shtrirë nga “Teuta” te “Apolonia”, “Hekurudha” deri te “Iliria”, me “Breshkën”, aty ku lindën historitë e dashurive më të famshme shqiptare.

Nga treni veror, barkat me qira, ndeshjet, xhirot e famshme, moda, kinemaja verore, kabinat e paharruara ditore për veshje-zhveshje, çadrat, radiot e dorës, Hotel “Adriatiku” me turistet e huaja, orkestrat, radha për ujin e pijshëm, Vila “Lule” ( arkitektit të famshëm Kristo Sotiri) dhe ‘Blloku’, zona e ndaluar për të gjithë. Një kohë e shkuar, pasione pa kthim, e që brezin tim e rikthen te kënga e njohur e muzikës italiane, “Come passa il tempo”- e kënduar nga Camaleonti, Dik Dik dhe M. Vandeli, edhe këta të “Viteve ‘70”.

Plazhi i Durrësit, fillimet…!

Në fillim të shekullit 20-të zona e plazhit ka qenë tokë bujqësore, madje rruga Durrës-Kavajë, pjesa Ura e Dajlanit –Plepa, ishte me kalldrëm dhe shërbente si vijë ndarëse e pjesës së plazhit dhe tokës bujqësore. Duke parë cilësinë e rërës, italianët kishin treguar interes për këtë zonë. Rreth viteve ‘30-të Mbreti Zog dhe Oborri Mbretëror, ngarkoi Bashkinë e Durrësit me një grup specialistësh, të hartonin planin rregullues për plazhin në një gjatësi 4 km. të ndara në 300 parcela, me sipërfaqe 400-500 m2 secila. Bashkia e Durrësit ja shiste tregtarëve durrsakë apo tiranas (nuk figurojnë të huaj) që sipas planit urbanistik, duhet të ndërtonin ndërtesa deri në dy kate dhe të larguara detyrimisht 80 metra nga vija e ujit, me kushtin që gjysmës së sipërfaqes t’i jepej përparësi gjelbërimit.

Kjo zonë e quajt “Banjat e Durrësit” dhe deri në prag të Luftës së Dytë Botërore, ishin ndërtuar rreth 80 vila, vlera e të cilave lëvizte nga 1.500 deri në 5000 franga ari. Në këtë periudhë vetë Mbreti Zog e familja e tij, ishin admirues të detit. Ndërkohë, pronarët e vilave të ndërtuara apo tregtarët si dhe familjet e mëdha e të njohura nga Tirana, ishin frekuentues të rregullt të plazhit, madje fotot e kohës e konfirmojnë realisht këtë fakt. Pas luftës, të gjitha vilat e plazhit u shtetëzuan e fillimisht u përdorën si Shtëpi Pushimi për punëtorët, ndërsa më pas, një pjesë e tyre u kthyen në vila pritje për udhëheqësit e partive të huaja marksiste–leniniste dhe si Shtëpi Pushimi për drejtues të lartë partie. Qytetarët durrsakë filluan ta frekuentojnë masivisht plazhin vetëm në fillim të viteve ’60-të. Deri në atë kohë ata i drejtoheshin Currilave në veri-perëndim të qytetit.

“Breshka”, kush ishte njeriu që i dha emër?

Një pjesë e rëndësishme sidomos në aspektin nostalgjik për plazhin e Durrësit, mbetet ndërtesa te Hekurudha me emrin “Breshka”. Por, cili ishte ai që e ndërtoi vilën dykatëshe më të famshme të plazheve shqiptare e njohur me emrin e veçantë “Breshka”? Ndonëse njihet si Rexhep Breshka, emri i vërtetë është Rexhep Çakrri. Dokumentet e kohës, ato të gjendjes civile saktësojnë këtë fakt. I lindur në Durrës në vitin 1989, ai është I dyti nga pesë fëmijët e familjes së Hysejn Çakrrit, të përbërë nga katër vëllezërve dhe një motre. Ndonëse me traditë në tregtinë e vogël, kryesisht të lëkurëve, copave dhe material ndërtimit, Rexhep Çakrri figuron me profesion hotelier. Njeri i thjeshtë dhe shumë punëtor me një vizion admirues për kohën, shumë shpejt do të nuhaste se tregtia e breshkave me italianët do të ishte fitimprurëse. Nuk kishte gabuar, madje prej tyre morri famë, u pasurua, investoi deri në ndërtimin e stabilimentit të famshëm.

Ideja për ndërtimin e hotelit…!

Aktiviteti i tij i parë bamirëse ka qenë ndërtimi i zonës përballë “Vollgës”, për të bërë banjë në det qytetarët durrsakë. Ai e kufizoi duke e ndarë më dërrasa në dy pjesë, veç për burra e gra, në mënyrë që të mos shiheshin nga njëri-tjetri. Por, me ardhjen e një reparti ushtarak italian në Durrës rreth viteve ’30-të, që shërbeu edhe për miqësinë e vëllezërve Çakrri me disa prej tyre, lind edhe bashkëpunimi tregtar por në veçanti ai i ndërtimit në zonën e plazhit. Fillimisht pasi morën me qera një truall toke rreth 500 m2, pak kohë me vonë vëllezërit Çakrri të detyruar nga Bashkia e blenë atë. Bashkë me një italian, rreth vitit 1932 ndërtuan një urë me dërrasa që futej disa metra në det, që do t’i shërbente për transport tregtar me mjete të vogla lundruese nga porti deri tek kjo zonë (Hekurudha), duke evituar rrugën automobilistike.

Pastaj ideuan ndërtimin e një ndërtese dykatëshe përballë kësaj ure, me funksion të dyfishtë: Restorant kati i parë dhe hoteli i dyti. Njëkohësisht edhe ndërtimin e disa kabina të vogla prej dërrase dhe vendosjen e disa ruleve në dy krahët e hotelit, për veshje zhveshje ditore të plazhistëve. Ndërtimi i’u besua arkitektëve shqiptarë të kohës, ndërsa për administrim vëllezërit Çakrri si dhe ortaku Italian, i’a besuan Rexhepit pasi, ishin të angazhuar me të tjera punë. Hoteli nuk pati emër, por më pas ai filloi të njihej si hoteli i Xhepit, pastaj i “Xhepit të Breshkave”, dhe përfundimisht me kalimin e kohës “Hotel Breshka”. Për rrjedhojë, të gjithë familjes Çakrri, i’u tjetërsua mbiemri në Breshka.

Punimet për ndryshim apo investime të vogla kryesisht në mirëmbajtje, vazhduan edhe gjatë Luftës (1939-1944) dhe kjo infrastrukturë i qëndroi kohës deri kur shteti vendosi për ta shtetëzuar. Pas përfundimit të Luftës, të dy ortakët u ndanë për të mos u takuar kurrë më, për shkak të izolimit, por ajo që ngritën mbeti dhe ndërtesa me emrin “Breshka” mori famë e popullaritet, ndonëse ideatorët nuk jetonin më. Vetëm një tentativë pas viteve ‘90-të, kur një anije me emrin “Breshka” ndaloi në portin e Durrësit dhe familjarët e italianit kërkuan të takohen me ato të Rexhep Breshkës, pa mundur të realizohet.

Fundi i trishtuar…!

Pas përfundimit të Luftës dhe ardhjes në fuqi të ‘Pushtetit Popullor, ashtu si të gjithë tregtarëve, edhe Rexhep Çakrrit- Breshka, i’u konfiskua e gjithë pasuria, ndër to edhe hoteli-pista, kabinat, e gjithçka që ndërtoi në atë zonë të plazhit. Ai vdiq në vitin 1949, në moshën 60 vjeçare, duke lënë pas vetëm gruan Nadire (1905-1993) dhe tre fëmijët, Ramazanin, ish-boksier i Klubit Sportiv “Partizani”, Besnikun dhe Sedeten, si dhe një pasuri të madhe që i shërbeu brezave ndër vite, por që familjarët nuk trashëguan asgjë, përveç famës së emrit që la. Edhe sot familja e shumtë në numër e Çakrrit, në dokumentin apo pasaportat që kanë, figurojnë zyrtarisht me mbiemrin popullor “Breshka”.

Frekuentimi i plazhit

Si një vend bregdetar, deti ka qenë preferencë e shqiptarëve më shumë se ai malor. Qytetarët durrsakë filluan ta frekuentojnë masivisht plazhin pas mes viteve ‘50-të. Deri në atë kohë i drejtoheshin plazhit të Currilave në veri-perëndim të qytetit. Pikërisht në fund të viteve ‘50-të, krahas shtetëzimit të vilave të ndërtuar nga tregtarët, filluan të ndërtohen komplekse hotelerie me arkitekturë të dukshme sovjetike, si Hotel “Adriatik”, “Butrinti”, “Kruja” dhe “ Durrësi”, si dhe Shtëpitë e Pushimit të Punëtorëve, apo të ristrukturohen Konvaleshenca e Ministrisë së Brendshme e të ndërtohen, ajo e Ministrisë së Mbrojtjes, Kampi i Pionierëve dhe Kampi i Rinisë në Golem, që ishte me çadra.

Jemi në vitet kur plazhi i Durrësit kthehet në pikën verore më të rëndësishme për intelektualë, sportist, artistë, qytetarë, studentë e familjarë, të cilët me kursimet tyre vjetore synonin ti shpenzonin gjatë kësaj periudhe në plazhin më të frekuentuar të vendit. Bregdeti jonian shfrytëzohej shumë pak, me një numër të reduktuar pushuesish. Dhërmiu ishte ai më kryesori, që kishte një ndërtesë të vogël, që shërbente si Kamp Pushimi, për të cilin jepeshin fleta kampi vetëm nga Bashkimet Profesionale. Udhëtimi për në atë zonë ishte i vështirë dhe me kushte minimale për pushuesit. Ndërkohë, frekuentoheshin më pak plazhet e Shëngjinit, Golemit dhe Patokut, (10 km. në vijë të drejtë nga qyteti i Laçit), ndërsa vlonjatët kishin plazhin e vjetër, ndërsa sarandjotët atë në qytet. Ksamili, nuk njihej fare si plazh, madje ishte zonë e ndaluar, si të gjitha zonat kufitare. Ndërsa pishinat popullore, nuk ekzistonin fare në ato vite.

Si planifikoheshin pushimet?


Leja e pushimit dy javore ishte e vetmja kohë pushimi për të gjithë shqiptarët në harkun e një viti. Pëlqehej periudha korrik-gusht, shumë më pak qershori apo shtatori. Nga ndërmarrjet, jepeshin autorizim për një sistemim në dhoma me sipërfaqe të vogla, me një komoditet minimal, me emrin kabina. Ato ishin prej dërrase apo betoni shumë të vogla. Por kishte edhe fleta-kampi, që jepeshin nga Bashkimet Profesionale, kryesisht për punonjës të dalluar dhe nga Organizatat e Rinisë për të rinjtë revolucionarë. Në vitet ‘80-të, u aplikuan edhe çadra për studentë e familjarë të cilat u vendosën tek “Hekurudha”, (Plazhi i Durrësit), në pjesën matanë rrugës.

Por, më të preferuar ishin vilat e ndërtuara nga tregtarë, pasanikë gjatë kohës së Zogut, por të sekuestruara më vonë dhe që jepeshin për përdorim gjatë muajve të verës për kuadro, apo familje të elitës. Transporti i familjeve për në plazh nga Tirana në Durrës, bëhej me prenotim, me mjete tip “Zuk”, me të cilin udhëtonin katër apo pesë familje. Të gjithë ishin të detyruar të merrnin me vete mbulesa, enë kuzhine, deri tek furnela e bidoni i vajgurit, gjithçka që nevojitej për 15 ditë qëndrim. Administrata e plazhit siguronte kabinën, krevate e dyshekë, çadrën, të cilat i merrje në ardhje dhe i dorëzoje kur mbaronte 15 ditshi.

Familjarët gatuanin vetë, madje kishte radhë për ushqime, apo për ujë të pijshëm, që merrej me bidonë plastikë të cilët vendoseshin në radhë për të pritur të mbusheshin në një çezëm që dilte nga toka. Por, e vajtja për nevoja personale në banjot publike, ishte një tjetër proçes aspak komod. Kur zbardhte dita, nga ato kabina të vogla do të shihje të dilnin njëri pas tjetrit njerëz, apo familjarë të shumë të numër, çka tregonte se në në një hapësirë të vogël, kishin fjetur disa persona. Po kështu edhe në çadra, shpesh here qëndrimi ishte tejet e populluar. Pastaj vajtja në rërë, hapja e gropës dhe sistemimi i çadrës.

Treni veror, i paharruar, të parët durrsakët

Pas viteve ’50-të kur fluksi u shtua, udhëtimi i durrsakëve drejt plazhit realizohej me tren, biçikleta, por edhe me karrocë me kalë që me itinerarin vajtje-ardhje, transportonte plazhistë deri tek “Hekurudha”. Por, ai që nuk harrohet dhe mbahet mend ishte treni veror. Ideja për të ndihmuar durrsakët e shumtë që shkonin në plazh, i shtyu drejtuesit e Hekurudhës, të sajonin trenin veror, duke i transformuar disa vagonë të amortizuar, në vagonë verorë. Në karrocerinë e tyre u vendosën stola prej dërrase, një mbulesë ose jo, dy-tre vagonë. Kjo pas ndërtimit të hekurudhës Durrës- Peqin (1947), me vajtje ardhje Durrës-Plazh–Golem, ishte çdo ditë dhe një herë në çdo orë.

Tiranasit, drejt “Breshkës” edhe me motor e biçikleta!

Ai me tren, nga Tirana në Durrës ka qenë mjeti i preferuar dhe modern për kohën gjatë tre muajve të plazhit, në veçanti pas ndërtimit të hekurudhës Tiranë –Durrës 1949. Deri në vitin 1974 nisja nga Tirana bëhej nga stacioni i vjetër i trenit që ndodhej rreth 500 metra në thellësi të rrugës paralele me stacionin e ri. Bileta kushtonte 45 lekë, kur ishte me prenotim vajtje-ardhje, 70 lekë. Edhe në Durrës, stacioni ishte ai viteve ‘50 të (aktualisht ka mbetur ndërtesa në gjendje të mirë), më pas u ndërtua ai i ri.

Treni i viteve 1950-’60-të, ishte ai me vagonë të vegjël dhe me lokomotivë që punonte me qymyr. Në vitin 1965, filloi treni me lokomotivë nafte, vagonë të gjatë të ardhur nga Çekosllovakia, që u përdor për pasagjerë, ndërsa ai me qymyr që kaloi për mallrat. Por, ai që nuk harrohet dhe mbahet mend edhe për kryeqytetasit ishte treni veror. Nisur nga fluksi i madh pas viteve ‘60-të, lindi nevoja që nga Tirana të nisej edhe një tren veror. Fillimisht me qymyr, deri në vitet ‘70-të, ka funksionuar rregullisht. Aplikohej në fund javë të shtunë e të djelë, ku ishte më intensiv, por edhe gjatë javës. Me pak vagonë, 4-5 të tillë, ai nisej në mëngjes ora 6.00 dhe kthehej në mbrëmje. Pra vetëm një rrugë, vajtje-ardhje Tiranë-Shkozet, jo në Durrës.

Qëndronte në Shkozet, priste pasagjerët dhe kthehej.

Ishte i ndërmjetës midis trenave zyrtarë, dhe tejet i preferuar pasi udhëtoje në fresk, me bileta vajtje-ardhje, që i prenotoje gjatë javës. Ecte me një shpejtësi 40-50 km, krejtësisht i hapur si ato të filmave. Madje mbeturinat e qymyrit shpesh herë bënin pis udhëtuesit, prandaj qëndrimi me kurriz nga Lokomotiva, ishte më komod. Vetëm gjatë muajve të plazhit, pastaj ai qëndronte në një nga kapanonet ku riparoheshin e trenat. Treni ishte prodhim rus, mbante rreth 2000 pasagjerë, shumë prej tyre qëndronin në këmbë gjatë gjithë rrugës, rreth 1 orë udhëtim. Bileta kushtonte 45 lekë copa, kur ishte me prentotim, 70 lekë vajtje-ardhje. Deri në fund të viteve ‘60-të, pastaj u hoq nga qarkullimi. Por edhe me biçikleta, motor kush kishte apo, edhe me ndonjë mjet të rastit, kanë udhëtuar për në plazh. Ai me biçikleta konsiderohej edhe si sport, shoqërohej me mjete ndihmëse në rast nevoje, si kamerdare rezervë, pompë, mastiç, letër zumpare. Me të mbërritur, biçikleta vendosej në rërë me gomat lart. Sidoqoftë, klasiku mbetej me treni.

Tuneli, aty ku frika, ngacmimet mbuloheshin me britma?!

I vetmi në ato vite në hekurudhën shqiptare. Dikush kishte frikë, kryesisht gra e fëmijë, por jo të rinjtë. I modeluar sipas stilit rus, treni për në Durrës ishte i detyruar të kalonte aty, në kodrat e Rrushbullit, pak kilometra para mbërritjes në Shkozet. Karakteristikë ishin vërshëllimat e zgjatura e të forta, britmat, ulërimat, ishte vetmi vend ku mund të bërtisje i lirë, pasi ishte e vështirë të verifikonte. Madje dikush tentonte edhe te ngacmonte ndonjë femër në ato pak çaste që mund t’i ndodhej pranë. Pastaj kur drita afrohej dhe treni dilte nga tuneli, të gjithë dukeshin të qetë, normalë dhe aspak dikush prej tyre kishte qenë ndryshe pak sekonda më parë. Pastaj mbërritja në Shkozet: Disa udhëtues hidheshin nga shkallët e trenit, kur ai kishte ulur shpejtësinë, ende pa u ndalur krejtësisht. Kishin aftësinë të sinkronizonin hapat e tyre me shpejtësinë, pa rrezikuar jetën në atë kërcim vallëzues, por të kënaqur si askush tjetër.

Nga Shkozeti, drejt Hekurudhës, të gjithë në këmbë!

Jo të gjithë trenat ndalonin në Shkozet, ato të linjave kryesisht. Dhe për këtë arsye, të vije në plazh duhet të merrje autobuzin, Durrës-Plepa. Vetëm në fundjavë, bashkë me trenin veror, Shkozeti ishte i detyruar që treni të ndalonte. Pikërisht ky ishte edhe një ndër momentet më kulmore e fillimit të ditës intensive të plazhit, kur treni mbërrinte në stacionin e Shkozetit, nga ku turma si një lumë, derdhej fillimisht në atë rrugë të ngushtë e të gjatë 100 metra që e lidhte stacionin me rrugën kryesore automobilistike të plazhit. Të gjithë në këmbë, turma kthehej majtas dhe merrte drejtimin paralelisht me bregun, në rrugën e dytë përbri asaj automobilistike.

Continue Reading

DOSSIER

30 vite pas masakrës, ende s’ka një të vërtetë

Published

on

By

Janë mbajtur gjyqe të shumta në të cilat bosët dhe të penduarit e rremë u dënuan, por autorët e keqdrejtimit mbeten të panjohur

“Borsellino 1, bis, ter, quater”, një vendim rishikues për të korrigjuar shtatë dënime të përjetshme të shkaktuara padrejtësisht, pastaj aktakuza kundër asaj që është përcaktuar “keqdrejtimi më serioz në historinë republikane” dhe në fund gjykimi, ende në rrjedhë në shkallën e dytë, në kurriz të superlatantit të fundit të Cosa Nostra: shefit Matteo Messina Denaro.

Për të mos folur për ankesat dhe vendimet e Gjykatës së Lartë. Dhjetëra fjali që kanë sqaruar sigurisht rolin e mafias në sulmin ndaj gjyqtarit Paolo Borsellino dhe agjentëve të shoqërimit, por që ende lënë pa përgjigje shumë pikëpyetje: nga përgjegjësitë e jashtme ndaj Cosa Nostra, te fati i axhendës së kuqe, ditari mbi të cilin gjyqtari shkroi sekretet e tij, u zhduk në ajër, deri në emrat e autorëve të keqdrejtimit të hetimeve për masakrën.

Një drejtim i gabuar që gjyqtarët thonë “ka pasur”, por që mbeti i pafajshëm pas vendimit të së enjtes së kaluar, i cili shpalli akuzat ndaj dy prej policëve, të akuzuar për ndotjen e hetimeve të masakrës, dhe liroi një agjent të tretë. Vite gjykimesh pa një të vërtetë: një paradoks tërësisht italian që, sidomos në familjet e viktimave, ngjall hidhërim dhe zhgënjim.

Gjyqi i parë

Por le të shkojmë me radhë: gjyqi i parë për vdekjen e Paolo Borsellinos u mbajt në vitin 1994. Në tribunë, si ekzekutues materiale Vincenzo Scarantino, një kontrabandist i vogël i Guadagna-s që kishte akuzuar veten për masakrën, bosi Salvatore Profeta, Giuseppe Orofino, pronari i punishtes ku 126-ja e përdorur si makinë bombë ishte e mbushur me TNT dhe Pietro Scotto. Në shkallën e parë të gjithë u dënuan me burgim të përjetshëm ndërsa Scarantino, i penduar dhe akuzues i të tjerëve, ishte 18 vjeç. Në apel, dënimi i përjetshëm u konfirmua vetëm për Profetin, dënimi i Orofino u rrit në 9 vjet për ndihmë dhe nxitje dhe Scotto u shpall i pafajshëm. Konfirmohet 18 vjet në Scarantino. Fjalitë janë përfundimtare.

Gjyqi i dytë

Gjyqi i dytë, në të cilin u akuzuan burrat e Kupolës dhe krerët e Cosa Nostra, përfundoi më 18 mars 2004 me 13 burgime të përjetshme. Burgimi i përjetshëm është konfirmuar për Totò Riina, Salvatore Biondino, Pietro Aglieri, Giuseppe Graviano, Carlo Greco, Gaetano Scotto, Francesco Tagliavia. Burgim i përjetshëm edhe për Cosimo Vernengo, Giuseppe La Mattina, Natale Gambino, Lorenzo Tinnirello, Giuseppe Urso dhe Gaetano Murana që ishin shpallur të pafajshëm në shkallë të parë. Dënimi ka marrë formë të prerë, por pendimi i bosit mafioz Gaspare Spatuzza, i cili denoncoi keqdrejtimin e hetimeve të para të kryera për akuzat e rreme të Scarantino, çoi në pezullimin e dënimeve për Profeta, Scotto, Vernengo, Gambino, La Mattina. Urso dhe Murana, të akuzuar padrejtësisht. Dënimet e tyre u përmbysën në fund të shqyrtimit të mbajtur në Catania.

Përfundimi i gjyqit

Megjithatë, gjyqi i Borsellinos përfundoi në vitin 2006, pasi Gjykata e Lartë kishte anuluar pjesërisht dënimin e vitit 2003 të Gjykatës së Apelit të Apelit të Caltanissetta-s, duke e transferuar dosjen në Catania. Dënime të përjetshme të shqiptuara për Bernardo Provenzano, Pippo Calò, Michelangelo La Barbera, Raffaele dhe Domenico Ganci, Francesco dhe Giuseppe Madonia, Giuseppe dhe Salvatore Montalto, Filippo Graviano, Cristoforo Cannella, Salvatore Biondo i mbiquajtur ”Biondi” dhe Giuseppe Farinella, Salvatore Buscemi, Benedetto ”Nitto ‘ Santapaola, Mariano Agate, Benedetto Spera. Dy bashkëpunëtorët e drejtësisë Antonino Giuffrè dhe Stefano Ganci u dënuan me 20 dhe 26 vjet heqje lirie.

U dënuan edhe tre të penduar: Salvatore Cancemi (18 vjet e 10 muaj), Giovanni Brusca (13 vjet e 10 muaj), Giovanbattista Ferrante (16 vjet e 10 muaj).

Nga ana tjetër, lagja e Borsellinos u bë përfundimtare në vitin 2021 dhe pa dy bosët e mafias Salvatore Madonia dhe Vittorio Tutino të dënuar me burgim të përjetshëm për masakër dhe tre të penduarit e rremë Calogero Pulci (që ishte dhjetë vjeç), Francesco Andriotta (9 vjet). dhe 6 muaj) dhe Vincenzo Scarantino, i cili u largua nga vendi i ngjarjes për shkak të parashkrimit të akuzës.

Ata të gjithë u akuzuan për shpifje. Gjyqi për keqdrejtimin, i cili do të ishte krijuar përmes ndërtimit të të penduarve të rremë si Scarantino, është i freskët nga dënimi: tre hetues që ishin pjesë e pishinës përfunduan në lokal, përsëri për shpifje, por të rënduar duke favorizuar mafioz, të cilët hetuan masakrën: Mario Bo, Fabrizio Mattei dhe Michele Ribaudo. Kur ra rrethana rënduese, për dy të parët u parashkrua shpifje, ndërsa Ribaudo u shpall i pafajshëm.

 

Continue Reading

DOSSIER

Historia rrëqethëse e një familje të internuar

Published

on

By

Eugjen Merlika

Kur e mbaron së lexuari librin me kujtime të Lekë Tasit, të krijohet përshtypja se je kthyer mbrapa në kohë e në hapësirë, në mjedise e ngjarje të jetuara apo të dëgjuara, në një botë sa të vogël e të mjerë në ndodhi e veprime, po aq të madhe e fisnike në përsiatjet, ndër-pretimet e shpjegimet e autorit mbi to.

Libri është i shkruar në formë ditari e ky është një nga meritat e shkrimtarit që ka patur guximin, në kohë plot rreziqe në mjedisin ku jetonte, të hidhte në letër përshtypjet e jetës së përditshme. Sot ato shënime, të cilat në kohën kur janë mbajtur, nuk kishin asnjë shpresë për të parë dritën e botimit, të plotësuara e të përpunuara, i japin lexuesit shqiptar një vepër të fuqishme, në gjininë e saj. Është një vepër që pasqyron me një vërtetësi tronditëse realitetin e një Vendi, në të cilin diktatura komuniste u sendërtua në forma skajore, përsa i përket mënyrave e mjeteve të ushtrimit të saj.

“Grabiani rrëzë kodrave”, është një libër që tërheq lexuesin. Larmia e personazheve, më së shumti episodikë, por të gjithë realë, e temave, e dukurive, e mjediseve, e analizave e bëjnë veprën një farë soj enciklopedie në miniaturë të jetës shqiptare të 15 viteve të fundit të sistemit, por në sajë të retrospektivave apo kapërcimeve t’autorit, na jep kuadrin e plotë edhe të viteve të mëparshme.

Vepra ka si bosht qendror jetën e autorit dhe të familjes së tij, bashkë me të cilën zbulohen dhe ato t’atyre që e rrethojnë, bashkëvuajtësve, personave me detyra partiake e shtetërore, të levave të tyre, të njerëzve të thjeshtë që marrëdhëniet e jetës së përditshme i kthejnë në pjesë plotësuese të të qenurit të tij.

Lekë Tasi është një artist. Si i tillë ai mjedisin e percepton në gjithë shtrirjen e tij dhe e pasqyron deri në cikërrima, me gjithë pasurinë e ngjyrave e tingujve. Shkrimtari është tepër realist. Pena e tij është si një telekamera që filmon pa pushim, në vazhdimësi, por që herë pas here e ndërpret filmimin, për t’i lënë vendin zërit të folësit, që shpjegon, ndërpreton, filozofon në vetminë e mendimit të tij.

Tipari kryesor i mënyrës së të shkruarit të tij është vërtetësia. I nënshkruari ka jetuar me vite në Grabianin rrëzë kodrave, në të njëjtat kushte, e mund të sigurojë se gjithçka përshkruhet në libër, episodet e personazhet janë marrë nga jeta reale e trapiantuar në kujtimet e tij ashtu siç ishin, pa vënë në punë fantazinë për të ndryshuar sado pak cilësitë, tiparet apo veprimet.

Grabiani ishte njëri nga tetë qendrat e internimit në Myzeqenë, e zgjedhur nga udhëheqja si vendi më i përshtatshëm për grumbullimin masiv të njerëzve të padëshiruar nga regjimi mbas prishjes së kampit famëkeq të Tepelenës. Ishin kryesisht sektorë ferme, ku këtyre njerëzve u sigurohej puna e vazhdueshme në bujqësi. Ata ishin edhe vende izolimi për “armiqtë e klasës”, të cilët, duke qenë në pakicë si frymë në raport me popullsinë, ishin kthyer në specie të rralla të një kopshti zoologjik ku, popullsia vendase apo e ardhur vullnetarisht, çdo ditë stërvitej për të bërë “gjuetinë e shtrigave”, duke i treguar partisë se sa e aftë ishte për të vënë në zbatim “mësimet e saj të ndritura” mbi luftën e klasave.

Episodet e arrestimeve, të “demaskimeve”, të diferencimeve, që nga fëmijët në shkolla, tek punëtorët në fushë, tek të sëmurët që edhe duke vdekur duhej të paraqiteshin tek polici i radhës, tek të tjerë që për muaj e vite u ndalohej vajtja në qytet edhe për arsye shëndetësore, ishin pjesë përbërëse e një strategjie të hartuar në majat e Shtetit e të zbatuara nga njerëz besnikë, shpirtkazmë e të vegjël, që gjenin në të fushën magjike të shpalosjes së “aftësive” krijuese në përsosjen e luftës.

Lekë Tasi është një shqiptar atdhetar. E gjithë trysnia kriminale, që u ushtrua mbi të në vite të gjata, nuk arriti t’a thyejë mburojën atdhetare të shpirtit të tij. Në atë botë të vogël, në të cilën çdo ditë i u desh të luftojë për mbijetesë, ku u urrye, u përbuz,u gjuajt me gurë, u provokua, u dënua, u penalizua në të gjitha mënyrat nga mjaft bashkatdhetarë të tij, pa i bërë keq asnjë mize, ai ruajti fisnikërinë e shpirtit dhe kthjelltësinë e gjykimit. Ai nuk i fut të gjithë  në një thes, di të dallojë ndryshimet mes personave të fushës kundërshtare, të pasqyrojë nuancat e veprimeve e të sjelljeve karshi tij dhe shokëve e shoqeve të fatkeqësive.

Për disa prej tyre ndien respekt e konsideratë, duke e shprehur atë. Në këtë dukuri ai, në një farë mënyre, sheh dështimin e sistemit që nuk arriti t’i bëjë të gjithë shqiptarët kriminelë, por sheh edhe fuqinë e qëndresës së racës, që u vu para një prove tepër të vështirë. Është një meritë e madhe t’a duash Atdheun edhe në kushtet që përshkruan shkrimtari në veprën e tij, kur ai bëhet më keq se njerkë, kur e ndjen veten të huaj në tokën tënde. Kapitulli mbi Përmetin, qytetin e origjinës, me kujtimet fëmijërore e rinore, me historinë e traditën e tij, me lirizmin e përshkrimeve, është një nga pjesët më të bukura e më të frymëzuara.

Qëndresa! Është kjo një nga motivet përshkuese të veprës, qëndresa ndaj së keqes të ngritur në sistem me mobilizimin e gjithanshëm të individit që gjen forcat në vetvete, në moralin e trashëguar, në traditën pozitive të familjes, në besimin tek Zoti. Simbol i qëndresës është motra, Tefta, një grua me të vërtetë e rrallë, përsa i përket forcës së karakterit, largpamësisë e aftësisë për të depërtuar në esencën e ngjarjeve, për të parë dritën në fund të tunelit, dhe atëherë kur ishte errësirë e plotë.

Verbali i hetuesisë së saj është manual i disidencës së vërtetë, parimore e pa dredha, pasqyrë e një guximi të jashtëzakonshëm, dëshmi vlerash që koha do të dijë t’i ngrerë në piedestal. Ajo i përket asaj aradhe shqiptarësh që nuk u thyen n’asnjë situatë, në të cilën ai fut edhe një djalosh të fisëm, Ded Gjomarkaj, i thinjur në birucat e Sigurimit që në moshën 25 vjeçe. Në të rreshton edhe heronjtë e Spaçit, Xhelal Koprenckën, Vangjel Lezhon, Fadil Kokomanin, të cilët nga burgu i dërguan letra diktatorit, duke paditur dëmin e madh që po i sillte Atdheut ai dhe sistemi i ngritur prej tij, e këtë e paguan me kokë. Pranë tyre, më pak në dukje, ishin qindra të tjerë që pranonin të shkonin në burgje për të mos u bërë varrmihës të shokëve të tyre.

Kjo disidencë e vërtetë, e paguar me jetë të humbura apo të gjymtuara, fatkeqësisht edhe mbas rënies së sistemit nuk gjeti nderimin që meritoi. U kultivua ideja se anti-komunizmi lulëzoi në gjysmën e dytë të 1990-ës, kur në ndonjë takim intelektualësh u kërkua ndonjë ndryshim i pilotuar, apo se qe pjellë e lëvizjes së studentëve. Duke lënë në vendin e tyre të merituar studentët dhe drejtuesit e tyre të vërtetë, indiferentizmi me vepra ndaj anti-komunizmit jo pasiv tregon, se shoqëria jonë dhe klasa e saj politike e kanë shumë të vështirë të presin kordonin ombelikal, që i mban të lidhur me mendësinë dhe traditën e komunizmit.

Kjo përligj edhe faktin që punonjës të organeve të dhunës së regjimit, të cilët kanë kryer krime të llahtarshme ndaj qytetarëve të pafajshëm “n’emër të ligjit”, sot jo vetëm nuk kanë kërkuar falje, por, në ndonjë rast, e shohin veten edhe të dekoruar e pothuajse të gjithë mbajnë poste të rëndësishme n’administratën shtetërore.

Autori me dhimbje tregon fatin e familjes Çeliku, i njohur edhe nga shkrime të tjera para këtij libri: Mehdiu i arrestuar me akuza absurde, të ngritura mbi hamendje fantastike të njerëzve të Sigurimit, vdes në hetuesi; e shoqja, Adelina, nënë e gjashtë fëmijëve, detyrohet, nëpërmjet metodave djallëzore të hetuesisë të firmosë një padi të rreme kundër burrit, kur kupton të vërtetën i jep fund jetës, vajza e mrekullueshme që braktiset nga i fejuari e nga njerëzit e afërm, fëmijët qe rriten jetimë në një mjedis miqësor.

Një nga familjet e shumta shqiptare të shfarosura, një histori e njohur si ajo e poetëve të Vërshestës apo e poetit nga Kukësi, fakte të stërditura që duhet të kishin imponuar zbatimin e një ligji universal: atë të dënimit të krimit. Mbas 64 vitesh të mbarimit të luftës së dytë botërore e thyerjes së strategjisë shfarosëse naziste, autorët e atyre krimeve, edhe se mund të kenë kaluar 90 vitet, ndiqen, kapen e dënohen. Kriminelët tanë kanë “imunitet” të përjetshëm, nuk janë të panjohur, vazhdojnë të qetë karjerat e tyre, me gjithë proceset e rreme që kanë sajuar dhe jetët e shqiptarëve që kanë marrë!

Por autori do të gjejë edhe në botën e tyre të ngjyrës së gjakut, njerëz tek të cilët, sado me vonesë, ndërgjegjja ngre krye mbi shpirtrat e nxira nga krimet dhe i dënon me vetëgjyqësi. Nuk është e zakonshmja, fatkeqësisht është përjashtimi, por autorit i pëlqen t’a verë në dukje, ndoshta për t’u kapur mbas ndonjë iluzioni tolstoian se pendimi do të jetë shpresa e s’ardhmes.

Libri është një analizë e drejtpeshuar e sistemit Shqipëri. Janë shumë interesante, konstruktive e novatore idetë e autorit për zhvillimet politike të kohës së luftës. Duke trajtuar figurën e babait, studiuesit e politikanit të njohur Koço Tasi, bën një ndërpretim objektiv e të paanshëm të motiveve e faktorëve politikë që sollën humbjen e nacionalizmit shqiptar. Me po të njëjtin stil ai, analizon edhe regjimin në të cilin jeton, “një dhunë e gjithëmbarshme”, “një fitore e armiqësisë si faktor social”, një Vend i dënuar me vetmi, një sistem që lindi për vullnetin e dy të huajve e që u trashëgua nga një maniak i pushtetit, që urrente gjithçka.

Ishin këto disa nga përshtypjet që ngjall dhe idetë që zgjon leximi i librit për të cilën fola, janë një pjesë e vogël e tyre sepse ai është një pus i pashtershëm ku lexuesi gjen gjithçka, mbi të gjitha, përmasat e vërteta të një diktature të pashembullt në gjithë Evropën e dëmin e stërmadh që ajo i shkaktoi shpirtrave të shqiptarëve. Libri i Lekë Tasit, është një dëshmi e fuqishme e së shkuarës sonë të afërt. Ai i shtohet shkrimeve të At Zef Pllumit, Makensen Bungos, Visar Zhitit, e të tjerëve shkrimtarë që përshkruan në veprat e tyre artistike përvojën e hidhur të të dënuarve politikë në Shqipërinë socialiste…!

Me keqardhje më duhet të ve re se ndihmesa në letërsinë artistike n’atë drejtim është ende e pakët, gjë që e bën “Grabiani rrëzë kodrave”, një ngjarje të shënuar për letërsinë e sotme shqipe. Duke përgëzuar Lekë Tasin për vlerat e veprës së tij uroj që pena e tij të vazhdojë së shkruari për dobinë e kulturës shqiptare./Memorie.al

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

TRENDING