KUSH ESHTE MOJTABA, SKIFTERI I PASDARAN

Djali i Ali Khameneit është prapa skenave të shtypjes së Iranit.
Nga sallat sekrete të pushtetit në fronin e Teheranit: për Mojtaba Khamenein, djalin e dytë të Ajatollah Ali Khameneit, duket se u konfirmua si Udhëheqësi Suprem i Iranit, në një trashëgimi të përgjakshme që sfidon historinë dhe popullin.
I lindur në Mashhad më 8 shtator 1969, për dekada të tëra ai nuk kërkoi vëmendjen, duke preferuar ta kontrollonte atë.
Dhe tani, pas vdekjes së babait të tij, djali i preferuar është gati të bëhet udhëheqësi i tretë suprem në historinë e Republikës Islamike, pasi e ka ndërtuar pushtetin e tij në heshtjen e korridoreve të Beit-e Rahbari, zyrës së Udhëheqësit Suprem, duke thurur një rrjetë ndërsa presidentët kalonin dhe sheshet digjeshin. Ai ishte kujdestari i babait të tij, duke vendosur se kush mund të fliste me Ajatollahun, çfarë informacioni duhet të arrinte në tavolinën e tij, duke grumbulluar pushtet informal, por të madh në hije. Forca e vërtetë e Mojtaba-s qëndron në lidhjen e tij të pathyeshme me Pasdaran-in. Ndryshe nga babai i tij më ideologjik, Ali, Mojtaba ka qenë gjithmonë një aleat i gjeneralëve. Burime të ndryshme të inteligjencës kanë raportuar se ai koordinoi shtypjen e Valës së Gjelbër në vitin 2009 dhe protestat “Gratë, Jeta, Liria” të vitit 2022. Dhe për Gardën Revolucionare, ai përfaqëson një garanci se kompleksi ushtarako-industrial iranian do të mbetet i paprekur.

Ai ishte caktuar paraprakisht si pasardhës i të atit, dhe Iran International raportoi rreth një vit e gjysmë më parë se ai ishte zgjedhur fshehurazi nga Khamenei, i cili kishte kohë që kishte frikë për fatin e tij. I sanksionuar nga Departamenti i Thesarit i SHBA-së në vitin 2019 për lidhjet e tij me Forcën Quds dhe menaxhimin e një perandorie të supozuar financiare okulte me prona luksoze në Londër dhe Dubai, në vitin 2004 ai u martua me Zahra Haddad-Adel, vajzën e Gholam-Ali Haddad-Adel, ish-kryetarit të parlamentit iranian. Megjithatë, ai nuk kishte fëmijë, dhe shpesh qarkullonin raporte për udhëtimet e tij anonime në Londër për trajtim infertiliteti, një trajtim që konsiderohet nga regjimi si një shenjë dobësie.

…

Nga revolucion ideologjik në vazhdimësi familjare
Republika Islamike u ndërtua mbi idenë e “velayat-e faqih”, doktrinës që i jep një juristi islamik autoritetin përfundimtar mbi shtetin.
Ky koncept u institucionalizua nga themeluesi i regjimit, Ruhollah Khomeini, dhe më pas u trashëgua nga Ali Khamenei në vitin 1989.
Me Mojtaba Khamenein në krye, për herë të parë në historinë e Republikës Islamike, pushteti suprem kalon brenda të njëjtës familje.
Ky zhvillim ushqen një kritikë të kahershme të opozitës iraniane dhe të analistëve ndërkombëtarë: se sistemi politik iranian ka evoluar gradualisht nga një revolucion teokratik, në një strukturë pushteti gjithnjë e më të centralizuar dhe të mbyllur.
Mojtaba Khamenei është një figurë enigmatike edhe për vetë Iranin.
Ai nuk ka mbajtur kurrë një post të zgjedhur dhe ka mbajtur një profil publik jashtëzakonisht të ulët.
Megjithatë, për vite me radhë ai është përfolur si një nga njerëzit më me ndikim brenda rrethit të brendshëm të pushtetit, veçanërisht në lidhjet me establishmentin e sigurisë.
Në veçanti, ai cilësohet i afërt me tripat e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit, institucioni që në dekadat e fundit është shndërruar në shtyllën kryesore të sistemit politik dhe ekonomik të Iranit.
Mbështetja e këtij aparati është vendimtare për çdo lider suprem – dhe reagimet e para nga zyrtarë të lartë tregojnë se Garda Revolucionare është rreshtuar pas tij.

Lufta rajonale dhe logjika e radikalizimit
Ngritja e Mojtaba Khameneit ndodh në një moment të jashtëzakonshëm tensioni për Iranin.
Sulmet ajrore të ndërmarra nga SHBA-të dhe Izraeli që çuan në vrasjen e liderit të mëparshëm kanë përshkallëzuar konfliktin në një luftë rajonale që tashmë përfshin disa vende të Lindjes së Mesme.
Historikisht, periudhat e presionit të jashtëm kanë prodhuar një efekt të parashikueshëm në politikën iraniane: forcimin e elementëve më të ashpër të sistemit të sigurisë dhe reduktimin e hapësirës për pluralizëm politik apo fetar.
Në këtë kontekst, ngritja e një figure të lidhur ngushtë me establishmentin e sigurisë ka shumë gjasa të përforcojë këtë trend.
Qeveritë që operojnë në kushte lufte shpesh e shohin çdo formë mosbindjeje si kërcënim për sigurinë kombëtare.
Në Iran, kjo logjikë ka prekur shpesh komunitetet fetare dhe etnike që jetojnë në periferinë e sistemit.
Minoritetet fetare në një regjim teokratik
Sistemi iranian njeh zyrtarisht vetëm disa minoritete fetare: të krishterët, hebrenjtë dhe zoroastrianët.
Edhe këto komunitete, megjithatë, funksionojnë brenda kufizimeve të rrepta institucionale.
Ndërkohë, grupe të tjera – veçanërisht ndjekësit e Bahá’í Faith – nuk njihen fare nga shteti dhe janë përballur për dekada me diskriminim sistematik, përfshirë kufizime në arsim, punësim dhe praktikë fetare.

Situata është veçanërisht e ndjeshme për komunitetet sunite në rajonet kufitare të Iranit.
Republika Islamike është e dominuar nga klerikët shiitë dhe tensionet sektare kanë qenë shpesh pjesë e marrëdhënieve të saj me komunitetet sunite brenda vendit.
Në një klimë lufte rajonale ku përfshihen edhe rivalë të fuqishëm si Arabia Saudite, dimensioni sektar mund të bëhet edhe më i theksuar.
Legjitimiteti i brendshëm dhe presioni ndërkombëtar
Megjithëse establishmenti iranian është rreshtuar pas Mojtaba Khameneit, pyetjet mbi legjitimitetin e tij nuk do të zhduken lehtë.
Ndryshe nga paraardhësit e tij, ai nuk ka një histori publike të gjatë në strukturat shtetërore apo fetare.
Në të njëjtën kohë, presioni ndërkombëtar mbi Iranin është në rritje.
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar publikisht se lideri i ri iranian nuk do të “zgjasë shumë” nëse nuk arrin një marrëveshje me SHBA-të.
Këto deklarata tregojnë se kriza aktuale nuk është vetëm një tranzicion i brendshëm pushteti në Iran, por pjesë e një përplasjeje më të gjerë gjeopolitike.
Një lidership i lindur në krizë
Në këtë kuptim, lidershipi i Mojtaba Khameneit fillon nën dy presione të njëkohshme: një luftë rajonale në zhvillim dhe dyshime mbi mënyrën se si ai arriti në pushtet.
Sfida e tij kryesore do të jetë të balancojë konsolidimin e pushtetit me stabilitetin e brendshëm.

Nëse sistemi iranian zgjedh të përgjigjet ndaj presionit me më shumë kontroll dhe radikalizim, minoritetet fetare dhe politike do të jenë ndër të parat që do ta ndjejnë këtë.
Por nëse konflikti rajonal detyron Teheranin të kërkojë një kompromis me kundërshtarët e tij, lidershipi i ri mund të përballet me një zgjedhje strategjike: të mbrojë ortodoksinë ideologjike të sistemit, ose të hapë gradualisht hapësira për stabilizim politik dhe social.
Për momentin, megjithatë, një gjë duket e qartë.
Me Mojtaba Khamenein në krye, Republika Islamike nuk po hyn në një epokë të re por po përpiqet të sigurojë mbijetesën e së vjetrës.