Drejtësia në Gjysmështizë

Salla e gjyqit e Gjykatës së Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm në Tiranë u shndërrua në një skenë tmerri pasditen e 6 tetorit.

Gjyqtari Astrit Kalaja sapo kishte shpallur vendimin për një çështje pronësie kur heshtja u thye nga të shtënat e një pistolete “Beretta”.

Elvis Shkambi, palë në proces, nxori armën dhe qëlloi disa herë, duke goditur drejtpërdrejt gjyqtarin në zemër.

Pamjet amatore të postuara në media sociale shfaqnin magjistratin të shtrirë në barrelën e urgjencës me uniformën gjyqësore në trup – simboli i goditjes që sapo kishte marrë në zemër sistemi i drejtësisë shqiptare.

Reagimi i autorit dhe konflikti pronësor

Ngjarja ishte e paramenduar, pasi Shkambi nuk tentoi të largohej dhe dorëzoi armën më pas tek stafi administrativ.

Para forcave të sigurisë ai deklaroi menjëherë: “Jam unë autori, po më binin në qafë”.

Xhaxhai i tij, Gjon Shkambi, u shoqërua gjithashtu pasi kishte pretendime pronësore.

Konflikti që solli tragjedinë kishte filluar që në vitin 2012.

Familja Shkambi pretendonte se ishte pronare e disa godinave në Shkodër, ku jetonin 31 familje me ndihmë sociale.

Këto familje pretendonin se ishin vendosur aty që nga viti 1993 me urdhër të bashkisë, në prona shtetërore.

Në ankimimin e tyre, ata argumentonin se vendimi i Gjykatës së Shkodrës ishte i padrejtë dhe i pabazuar në ligj.

Kjo, duke kërkuar që Apeli i Tiranës ta rrëzonte vendimin dhe ta kalonte në favor të tyre.

Siguria dhe boshllëqet në sistem

Ky incident shënon një precedent të pashembullt: asnjëherë më parë një gjyqtar nuk ishte vrarë brenda sallës së gjyqit në Shqipëri.

Astrit Kalaja, i konfirmuar në detyrë nga vetingu në 2019 dhe 2022, kishte një karrierë të gjatë në drejtësi, duke shërbyer më parë edhe në Gjykatën e Apelit Shkodër.

Debati mbi sigurinë në gjykata është rikthyer me forcë pas kësaj ngjarjeje.

Aktualisht, ambientet e Gjykatës së Apelit janë të rrethuara nga forcat e Policisë së Shtetit.

Objekti ruhet zakonisht nga kompania Illyrian Guard, e cila mbulon vetëm perimetrin e jashtëm të gjykatës, përkatësisht edhe gjatë orarit të punës, nga ora 08:00 deri në 16:00, pasi Policia e Shtetit nuk ka përgjegjësi direkte për ruajtjen dhe kontrollin e hyrjeve.

Megjithatë, detektorët metalikë në hyrje nuk funksionuan në momentin e ngjarjes, duke lehtësuar hyrjen e autorit me armë.

Siç mëson Albanian Post, kombinimi i përgjegjësive të ndara dhe mangësitë teknike krijuan një boshllëk fatal në sigurinë e sallës së gjyqit.

Reagimet e institucioneve 

Vrasja e gjyqtarit Astrit Kalaja brenda sallës së gjyqit shkaktoi tronditje të thellë në institucionet e drejtësisë në Shqipëri.

Gjykata Kushtetuese e konsideroi ngjarjen një sulm të drejtpërdrejtë ndaj parimeve të drejtësisë dhe shtetit të së drejtës, duke shprehur ngushëllimet më të sinqerta për familjen dhe kolegët e tij.

Prokuroria e Posaçme (SPAK) e cilësoi vrasjen si një akt të rëndë dhe të paprecedentë, duke kërkuar rritjen e sigurisë në gjykata dhe mbrojtjen e të gjithë aktorëve të sistemit të drejtësisë.

Këshilli i Lartë i Prokurorisë vuri në dukje se incidenti shkon përtej një krimi individual dhe kërkon unitet institucional për mbrojtjen e çdo përfaqësuesi të drejtësisë.

Gjykata e Lartë e përshkroi ngjarjen si një “sinjal alarmi” për sigurinë dhe infrastrukturën e gjykatave, duke theksuar rëndësinë e mbrojtjes fizike dhe respektit publik ndaj gjyqtarëve.

Këshilli i Lartë Gjyqësor e dënoi ashpër aktin, duke nënvizuar se sulmi ndaj gjyqtarëve godet themelet e shtetit të së drejtës dhe besimin e qytetarëve te institucionet.

Institucioni theksoi gjithashtu shqetësimin për gjuhën e urrejtjes dhe denigrimin e figurës së magjistratit, që minojnë seriozisht veprimtarinë gjyqësore.

Reagimet e krerëve të shtetit 

Krerët më të lartë të shtetit reaguan menjëherë. Presidenti Bajram Begaj e cilësoi ngjarjen një “atentat makabër ndaj bashkëjetesës dhe paqes sociale” dhe kërkoi zbardhjen e plotë dhe ndëshkimin shembullor të autorit.

Kryeministri Edi Rama kërkoi rishikim të plotë të sistemit të sigurisë në gjykata dhe ashpërsim të dënimeve për armëmbajtjen pa leje, duke kritikuar varësinë e institucioneve nga kompanitë private të ruajtjes.

Kryetari i Kuvendit, Niko Peleshi, e cilësoi vrasjen si një akt të papranueshëm dhe theksoi se sulmi nuk ishte vetëm ndaj individit, por ndaj të gjithë sistemit të drejtësisë.

Ministri i Drejtësisë, Besfort Lamallari, e cilësoi sigurinë e gjyqtarëve “vijë të kuqe” për shtetin dhe paralajmëroi ndryshime ligjore për të ashpërsuar dënimet për armëmbajtjen pa leje.

Ministrja e Punëve të Brendshme, Albana Koçiu, sqaroi se sipas ligjit, Policia e Shtetit nuk ka përgjegjësi për kontrollin e hyrjeve-daljeve në gjykata, por ndërhyri menjëherë në vendngjarje.

Koçiu shtoi se ekspertët janë angazhuar për të hetuar nëse punonjësit e sigurisë së gjykatës kanë përmbushur detyrat e tyre sipas ligjit.

Kreu i Partisë Demokratike, Sali Berisha, dënoi me forcë aktin kriminal dhe kërkoi dënimin më të rreptë për ekzekutorin dhe porositësit e krimit.

Historia e dhunës ndaj drejtësisë shqiptare

Që nga viti 1999, historia e dhunës ndaj drejtësisë shqiptare tregonte se figurat e sistemit kanë qenë shpesh nën kërcënim.

Rasti i parë i shënuar ishte vrasja e Kozeta Hysenit, vajzës së një prokurori në Vlorë, më 19 shkurt 1999, një akt hakmarrjeje që tronditi opinionin publik dhe mbeti pa autor.

Dy ditë më pas, kryetari i Dhomës së Avokatisë, Kleanthi Koçi, u plagos rëndë në një atentat dhe ndërroi jetë gjatë transportit jashtë vendit, ngjarje që gjithashtu mbeti e pazgjidhur.

Më 30 shtator 2003, shoferi i Prokurorit të Përgjithshëm, Genci Sina, u qëllua për vdekje, duke treguar se edhe personeli ndihmës nuk ishte i mbrojtur nga sulmet ndaj drejtësisë.

Më 9 shtator 2011, gjyqtari Skerdilajd Konomi u vra me eksploziv në makinën e tij, një atentat profesional që lidhej me vendimet e tij për çështje sensitive të pronësisë.

Më 22 mars 2019, avokati Ravik Gurra u vra në një lokal në Elbasan, duke konfirmuar se edhe avokatët nuk ishin të përjashtuar nga vala e dhunës, ndërsa atentati ndaj prokurorit Arjan Ndoja më 1 nëntor 2019 solli vrasjen e shoferit të tij dhe plagosjen e dy personave të tjerë.

Çështja e pronave mbetet një plagë e hapur e shoqërisë shqiptare, por ngjarja e 6 tetorit tregon se boshllëqet në sistemin e sigurisë mund të godasin drejtpërdrejt magjistratët dhe institucionet më të larta të drejtësisë.

Astrit Kalaja është bërë gjyqtari i parë në historinë e shtetit shqiptar që u vra brenda sallës së gjyqit, duke lënë pas një precedent tragjik dhe një paralajmërim të qartë për nevojën urgjente të reformës së sigurisë në sistemin e drejtësisë.