Fati i Gazës në duart e presidentit amerikan/ Klloun apo udhëheqës global?

Nga Marko Lovriç

Kur shohim një hero vizatimor që mban një kuti gjigante të etiketuar “e thyeshme”, e dimë se çfarë do të ndodhë, çfarë duhet të ndodhë dhe kjo njohuri e zgjat gëzimin – ne shijojmë jo vetëm pushimin qesharak, por edhe sekondat që i paraprijnë asaj. Vizatimet janë sigurisht një nga shpikjet më kuptimplote të njeriut, por kjo tregon më shumë për njeriun se ai e formësoi realitetin bazuar në klishetë vizatimore – sepse çdo armëpushim në historinë e izraelitëve dhe palestinezëve mbërriti në kornizë në atë kuti kartoni në të cilën “e brishtë” është shkruar me shkronja të kuqe . Ne e dimë se çfarë do të ndodhë, çfarë duhet të ndodhë dhe kjo njohuri e zgjat dëshpërimin ose zemërimin e aktorit dhe dorëheqjen e vëzhguesit.

Të paktën nuk pritëm gjatë. Të dielën, më 18 tetor, disa militantë, ndoshta Hamasi, vranë dy ushtarë izraelitë në Rafah, në jug të Rripit të Gazës . Izraeli menjëherë ngriti aeroplanët e sapo ulur në tokë dhe shkaktoi vdekjen e dhjetëra palestinezëve të tjerë në të gjithë Gazën. Kjo mund të jetë e vërteta e së dielës, por Izraeli ka vrarë palestinezë atje që nga orët e para të armëpushimit. Të premten, më 16 tetor, një tank izraelit në qytetin e Gazës, në veri të territorit, i vuri flakën një autobusi që po çonte njerëz për të parë se çfarë kishte mbetur nga shtëpia e tyre. Njëmbëdhjetë anëtarë të së njëjtës familje vdiqën, raportoi BBC . Justifikimi i ushtrisë izraelite ishte gjithashtu një klishe: “Automjeti i dyshimtë iu afrua shumë vijës së verdhë…”

” Vijat e verdha”

Ajo “vijë e verdhë” e rregulloreve të trafikut ushtarak në Gaza duhet të shënojë pozicionet ku ndodhen izraelitët e armatosur. Dhe meqenëse, sigurisht, askush nuk i ka vizatuar ende këto vija me bojë, palestinezët nuk e dinë realisht se ku i pret kalimi dhe ku është tanku.

“Gjithçka është në rrënoja. I kemi parë hartat, por nuk mund të përcaktojmë saktësisht se ku janë ato vija”, tha një banor i Qytetit të Gazës për Reuters .

Kur bëhet fjalë për sulmin javor ndaj izraelitëve, udhëheqja e Hamasit pretendon se nuk ka qenë në komunikim me njësitë që mbetën në Rafah për muaj të tërë, prandaj nuk mund të jetë përgjegjëse për to dhe se mbetet e përkushtuar ndaj armëpushimit. Ky shpjegim duket se është pranuar nga zëvendëspresidenti i SHBA-së, James David Vance, i cili u tha gazetarëve të dielën se do të ketë “ulje dhe ngritje”, se “disa celula të Hamasit do ta respektojnë armëpushimin, dhe disa të tjera jo”. Tel Avivi, sapo dërgoi një mesazh nga ajri, tha nga toka se edhe ai mbetet i përkushtuar ndaj armëpushimit. Atëherë ka shpresë, vuri re me siguri një optimist nga një zyrë në Bruksel.

“Është e mundur që duke mbyllur Rafahun, Netanyahu po përpiqet të vrasë tre zogj me një gur – të ndëshkojë Hamasin, të sinjalizojë se nuk dëshiron që Turqia të ndërhyjë dhe të minojë hyrjen e Autoritetit Palestinez në Gaza” – Lisa Rozovsky.

Ka, po aq sa ka në një përpjekje tjetër të Patka Dača-s për t’u pasuruar shpejt. Kjo shpresë, për shembull, mund të shihet pikërisht pranë Rafah-ut të përmendur, në kufirin e Gazës dhe Egjiptit, në të vetmin pikëkalim kufitar që teorikisht lidh Gazën me botën që nuk është Izraeli . Tel Avivi ende nuk e hap portën atje – megjithëse kjo parashikohet edhe në planin e famshëm të paqes – kështu që e gjithë ndihma humanitare udhëton përmes Izraelit, që do të thotë se arrin në Gaza “shumë më pak se sa është e nevojshme”, siç tha Sam Rose, kreu i UNRWA-s, agjencia e OKB-së për refugjatët palestinezë. Pajisjet dhe ekspertët për të hequr rrënojat nuk po mbërrijnë, të cilat Hamasi pretendon se janë pikërisht ato që i duhen për të rimarrë të gjithë trupat e pengjeve të vdekur izraelitë. Dhe meqenëse nuk ka trup, nuk ka mundësi për Rafën, përgjigjet Tel Avivi.

Të dielën, më 19 tetor, gazetarja izraelite e Haaretz, Liza Rozovski, kujtoi se pas portave të Rafah-ut ka një problem më të madh për Netanyahun dhe familjen e tij sesa pakot me ilaçe. Rozovski kujton se zyrtarët amerikanë folën javën e kaluar për faktin se ekspertët turq, të ngurtësuar nga tërmetet që shpesh godasin atë vend, janë gati të kërkojnë pengje të vdekur izraelitë në Gaza. Një ekip prej mbi 80 ekspertësh thuhet se tashmë po pret dritën jeshile të Izraelit në anën tjetër të Rafah-ut. Megjithatë, ajo nuk ndizet, sepse – për ta thënë thjesht – si Netanyahu ashtu edhe pjesa tjetër e qeverisë izraelite po veshin jelekë për bashkëqytetarët e tyre të vdekur. Llogaritja e dytë është më e rëndësishme.

“Kur të hapet kalimi, ai duhet të operohet nga forcat palestineze në bashkëpunim me Misionin e Kontrollit Kufitar të Bashkimit Evropian (EUBAM). Kjo është në përputhje me planin e Trump dhe me pohimin e BE-së se do të dërgojë njerëzit e saj vetëm nëse Autoriteti Palestinez (AP) merr pjesë, por bie ndesh me ambicien e Izraelit për ta mbajtur Autoritetin Palestinez jashtë Gazës. Forcat AP do të ishin formacioni i parë i armatosur palestinez që do të kishte mbështetje ndërkombëtare në Gaza, dhe kjo nuk e kënaq aspak Netanyahun. Ndoshta, duke mbyllur Rafah-un, kryeministri po përpiqet të vrasë tre zogj me një gur – të ndëshkojë Hamasin, të thotë se nuk dëshiron që Turqia të ndërhyjë dhe të minojë hyrjen e AP-së në Gaza”, përfundon Lisa Rozovsky.

“Momenti i tanishëm është gjithashtu një provë për shtyllën kurrizore të botës arabe dhe islamike, veçanërisht të vendeve të pasura. Ata duhet ta bindin Trumpin se vazhdimi i luftës do t’i kushtojë atij vetë” – Jack Coury

Rozowski beson se një vizitë nga JD Vance i lartpërmendur, i dërguari i Trump Steve Witkoff dhe dhëndri i Trump Jared Kushner – që pritet të martën, ndërsa ky numër i Radar del në shtyp – mund ta sjellë Benjamin Netanyahun në vete. Por pavarësisht faktit që New York Times njoftoi se vetë Shtëpia e Bardhë është “gjithnjë e më e shqetësuar se Netanyahu mund ta shtyjë marrëveshjen drejt humnerës”, është e qartë për këdo që ka ndjekur qoftë edhe sipërfaqësisht episodet e mëparshme të kësaj sage se e njëjta Shtëpi e Bardhë, kushdo që të jetë në të, përfundimisht do t’i japë dritën jeshile Tel Avivit për të bërë çfarë të dojë. Më 20 tetor , Jack Kouri shkroi për këtë për Haaretz . Gazetari izraelit kujtoi se Hamasi aktualisht nuk ka arsye për të rinovuar luftën – duke dorëzuar pengjet e mbetura të gjalla, ai dorëzoi kartën e fundit të fortë. Për sa i përket Izraelit, sulmet e reja ajrore nuk janë domosdoshmërisht një reagim ndaj vrasjes së atyre dy ushtarëve apo ndaj përballjeve të përgjakshme të Hamasit me armiqtë e brendshëm, por mund të jenë edhe një veprim me një arsye të qartë – i kemi të gjithë pengjet gjallë dhe disa të vdekur, dhe tani mund të ndezim me gëzim, të shkatërrojmë marrëveshjen dhe të vendosim kontroll të plotë mbi Rripin e Gazës.

“Ekzistojnë dy rrugë nga situata aktuale. Në skenarin e parë, Izraeli përfiton nga fakti që Hamasi ka përdorur armëpushimin e fundit dhe vazhdon sulmet ajrore derisa të shkatërrojë çdo aftësi të atij grupi për t’u hakmarrë. Në të dytin, megjithatë, presioni ndërkombëtar arrin të ngadalësojë përshkallëzimin. Ajo që ndodhi në ditët e fundit është një provë për të gjithë ata që sponsorizuan dhe mbështetën armëpushimin dhe fundin e luftës – dhe mbi të gjitha për Presidentin e SHBA-së Donald Trump, i cili mendon se meriton Çmimin Nobel për përpjekjet e tij. Trump mund të lajë duart në stilin e tij, t’ia hedhë fajin Hamasit dhe ta lërë Netanyahun të vazhdojë të manovrojë politikisht, dhe kjo do ta bënte atë të deklaronte se është një klloun dhe jo një udhëheqës global. Dhe momenti aktual është një provë për shtyllën kurrizore të botës arabe dhe islamike. Ata duhet ta bindin Trumpin se vazhdimi i luftës do t’i kushtojë atij numrin e të vdekurve ose shkallën e shkatërrimit, por fitim financiar dhe një fletore me interesa vetjake”, përfundoi Jack Coury.

A do të japë rezultate presioni?

Presioni ndërkombëtar duket si një ide e mirë – sikur të dinim se kush do të donte vërtet të ushtronte presion mbi Izraelin. Nuk ka vend për hollësi këtu, por lufta palestineze – për të thënë të paktën – ka qenë prej kohësh jopopullore me regjimet arabe. Dinastitë nuk mund të ishin entuziaste as kur PLO-ja e krahut të majtë ishte në luftë, as tani, kur Hamasi islamist është në luftë, sepse ato mund t’i shohin të dy aspektet ideologjike të luftës palestineze si një kërcënim për mbijetesën e tyre. Për më tepër, vendet e pasura të Gjirit kanë universalisht, ose të paktën duan, marrëdhënie të mira me Uashingtonin. Nëse kjo do të thotë shtrëngim duarsh me Izraelin, do të ketë një shtrëngim duarsh me Izraelin, siç ka qenë për një kohë të gjatë. Nuk ia vlen të humbasësh fjalë për presione të mundshme amerikane, veçanërisht tani, kur Çmimi Nobel ka ikur – mbështetja e të gjithë establishmentit amerikan për Izraelin do të mbetet e padiskutueshme, dhe sa i përket “planit të paqes” konkret, interesi i Trump (edhe nëse metaforikisht) mund të varet nga ajo se në cilën këmbë qëndron ai.

Kush tjetër ka mbetur të shtyjë përpara? Ah, po, edhe Bashkimi Evropian. I njëjti Bashkim Evropian që pati nevojë për dy vjet gjenocid, një numër zyrtar prej 65,000 ose 70,000 të vdekurish dhe më shumë të ngjarë prej 100,000 palestinezësh të vdekur vetëm në Gaza – së bashku me një mijë të vdekurit pothuajse të harruar në Bregun Perëndimor në të njëjtën periudhë – për të hartuar një lloj presioni ndaj Izraelit. Dhe më në fund doli me idenë e pezullimit të pjesshëm të marrëveshjes tregtare me Tel Avivin dhe sanksionimit të disa “ekstremistëve” në të dyja anët e frontit. Dhe qartë – ajo shfrytëzoi rastin e parë për të braktisur edhe ato “masa”.

“Konteksti ka ndryshuar që kur këto masa u propozuan muajin e kaluar”, njoftoi shefja e politikës së jashtme evropiane, Kaja Callas.

Kushdo që i hodhi një sy fotografive ajrore të Gazës mund të shihte se asgjë nuk kishte ndryshuar në atë “kontekst”, por s’ka rëndësi; Brukseli, siç thamë, po dridhet nga optimistët. Nuk ka rëndësi që Natalie Tocci, një ish-këshilltare e dy shefave të politikës së jashtme evropiane, nënvizoi për gazetën britanike Guardian se refuzimi i këtyre masave është gjëja më e keqe që BE-ja mund të bëjë.

“Ky është pikërisht momenti kur presioni duhet të mbahet. Dhe kam frikë se qeveritë dhe institucionet evropiane po kthehen në mënyrat e tyre të vjetra”, tha Toçi.

As Evropa dhe as SHBA-të nuk devijuan nga ato shtigje në asnjë moment. Aq më tepër që si për Izraelin ashtu edhe për Palestinën ka vetëm shtigje të vjetra. Dhe këto janë “shtigjet” që Kojoti i pafat Willy, supergjeniu, ecën në çdo vizatim përpara tragjedisë së pamëshirshme.