Midis çekiçit dhe kudhrës/ Vuçiçit i duhet të zgjedhë midis naftës dhe gazit të SHBA dhe Rusisë

Danas.rs

“Pse deri në Vitin e Ri? Logjika është e thjeshtë. Ata duan të na thonë, nëse filloni të shtetëzoni NIS, ne mund ta ndërpresim gazin më 31 dhjetor. Dhe ky është një mesazh shumë i keq për mua”, tha Vuçiç për Informer Television. Pra, e gjithë situata nga pikëpamja e energjisë duket sikur Serbia është e detyruar të zgjedhë midis naftës dhe gazit dhe ka disa muaj për ta bërë këtë. Nëse e shikoni nga një perspektivë më e gjerë, nga një këndvështrim politik, duket se Serbia tani duhet të vendosë midis Rusisë dhe SHBA-së. Megjithatë, jo gjithçka është bardh e zi, siç shpjegoi bashkëbiseduesi ynë, eksperti i energjisë Miloš Zdravković.

“Këto nuk janë sanksione të Kombeve të Bashkuara (OKB), vendi nuk do të jetë i mbyllur hermetikisht siç ishte në vitet ’90 dhe nuk do të ketë kontrabandë nafte, tregti përmes bombolave, asnjë mafia nuk do të tregtojë me të… do të ketë tregti të lirë. Kompanitë që nuk janë të lidhura me NIS do të jenë në gjendje të importojnë lirisht atë që u nevojitet për të tregtuar dhe paguar”, shpjegon ai.

Megjithatë, siç thekson ai, këto sanksione ndikojnë në mënyrë indirekte te kompanitë që dëshirojnë të bëjnë biznes me NIS.

“Goditja më e madhe do të jetë sepse NIS nuk do të jetë në gjendje të sigurojë naftë përmes JANAFA-s, ku mbërrin rreth 80 përqind e naftës që përpunohet. Dhe Kroacia loboi që sanksionet të shmangeshin, sepse pjesa më e madhe e të ardhurave të JANAF-it vjen nga ajo kontratë, që është 10 milionë ton plus/minus 10 përqind në parim shumë për asgjë për dy vjet, kjo është kontrata e tyre madhështore”, thotë Zdravković.

“Pra, për ne, problemi thelbësor është se NIS nuk mund të sigurojë naftë përmes JANAF, sepse alternativa të tilla si furnizimi me hekurudhë, barka, kamionë, cisterna… kjo nuk është serioze, do ta bënte prodhimin më të shtrenjtë dhe nuk ka asgjë për të fituar nga kjo”, thotë Zdravković.

Sa i përket furnizimeve tona, thotë ai, i kemi ato më së voni deri në fund të nëntorit.

“Pyetja e vetme është nëse do të jemi në gjendje të tërheqim naftën nga JANAF që u ble më parë”, shton ai.

“Problemi është se NIS është mbushësi më i madh individual i buxhetit, ka një numër të madh punonjësish, disa drejtpërdrejt dhe disa tërthorazi, dhe gjithashtu ka një zinxhir të madh furnizuesish. Pa të, nëse qëndrojmë, do të jetë një problem i tmerrshëm për buxhetin dhe qytetarët do të duhet të paguajnë për të”, tregoi bashkëbiseduesi ynë.

“Ideja e krijimit të një industrie të re nafte është një zgjidhje joreale, jo vetëm ekonomikisht, por edhe inxhinierikisht e pamundur, edhe nëse do të kishim para. Nacionalizimi është e njëjta zgjidhje, praktikisht e pamundur, sepse askush nuk na e mori NIS-in me forcë, dhe është gjithashtu çështje politike dhe varësie nga ana jonë”, shpjegon ai.

Zdravković thekson se është keq t’u mbash mëri rusëve, sepse ata kanë edhe atë kartën tjetër të fortë, që është gazi.

“Ne prisnim një kontratë shumëvjeçare, por tani ata po na ofrojnë deri në fund të vitit. Ky është ndoshta një paralajmërim dhe një kujtesë se ne varemi prej tyre”, beson ai.

Zdravković shpjegon gjithashtu pse Serbia nuk mund të heqë dorë nga gazi rus.

“Konsumi ynë vjetor është 2.8 deri në tre miliardë metra kub me një tendencë rritjeje, që do të thotë se është i paqëndrueshëm nëse nuk importojmë gaz nga Rusia. Nuk ka tubacione gazi përmes të cilave mund të furnizojmë ato sasi. I vetmi tubacion gazi mbi të cilin Rusia nuk ka ndikim është ndërlidhja midis Serbisë dhe Bullgarisë, por kapaciteti i tij vjetor është 1.8 miliardë metra kub. Ne nuk mund ta zëvendësojmë atë miliard metra kub shtesë, dhe ky është minimumi”, thekson ai.

Bashkëbiseduesi ynë thotë gjithashtu se nuk është i sigurt nëse amerikanët do të bien dakord për një ulje të pjesës ruse në NIS nën 50 përqind, por se pala ruse duhet të bjerë dakord me çdo vendim të tillë.

“Justifikimi për sanksionet e SHBA-së është se ato gjoja do të ndalonin financimin e luftës në Ukrainë, por kjo nuk qëndron. Industria jonë e naftës në portofolin e Gazprom merr pjesë me më pak se një përqind”, deklaron ai.

Megjithatë, siç shton ai, ka disa zgjidhje të mundshme që tashmë janë testuar në praktikë.

“Unë shoh një zgjidhje që do t’i kënaqte të dyja palët është të bëhet diçka e ngjashme me atë që bënë gjermanët me rafineritë e Rosneft në Gjermani – që shteti të krijojë një menaxhim që nuk do të jetë rus dhe që do të menaxhojë derisa të plotësohen kushtet për t’ua kthyer menaxhimin rusëve. Një tjetër mundësi, edhe më drastike, është që ne të blejmë industrinë e naftës nga rusët, dhe me këtë, të caktojmë një afat për atë blerje dhe kur të plotësohen kushtet, t’u ofrojmë atyre të blejnë përsëri nga ne në kushte të ngjashme”, shpjegon Zdravković.

Ai beson se është e mundur të zgjidhet e gjithë kjo deri në Vitin e Ri, nëse ka vullnet politik si nga ana e rusëve ashtu edhe nga ana e amerikanëve. Megjithatë, siç shton ai, nuk mund të futemi në një situatë ku duhet të zgjedhim midis gazit dhe naftës.

“Mund ta kapërcejmë këtë me naftë përmes disa kredive, në mënyrë që të importohet, në mënyrë që shteti të funksionojë me vështirësi, por prapë të funksionojë dhe të mos ketë mungesë. Sa i përket gazit, nuk mund ta zëvendësojmë fizikisht dhe ky është një problem. Është i pazgjidhshëm, tregtia e gazit është shumë më e ndërlikuar. Është një çështje që as BE-ja, me shumë më tepër para, teknologji dhe vende pa dalje në det, nuk ka qenë në gjendje ta zgjidhë, kështu që ato janë ende të varura nga Rusia. Për shkak të pezullimit të importit të një pjese të gazit rus, ato kanë ulur nivelin e aktiviteteve ekonomike”, përfundon Zdravković.

Analisti ekonomik Bogdan Petrović tregon për Danas se situata në të cilën u gjend Serbia nuk është aspak e favorshme.

“Duke vendosur sanksione dytësore ndaj NIS, SHBA-të kanë çuar në ndërprerjen e furnizimit me naftë bruto nëpërmjet tubacionit JANAF, si dhe në pagesat me karta VISA dhe Mastercard në pompa, dhe nuk përjashtohet që në të ardhmen, furnizues të ndryshëm të ndërpresin bashkëpunimin me NIS”, shpjegon ai.

Nga ana tjetër, nëse nuk lidhet një kontratë e re me kushte të favorshme për blerjen e gazit, Serbia do të detyrohet të paguajë çmimin e tregut të gazit, paralajmëron bashkëbiseduesi ynë.

“Deri më tani, ajo ka marrë 2.2 miliardë metra kub në vit nga Gazprom me kushte preferenciale, dhe pjesa tjetër është blerë me çmimin e bursës. Kjo ka rezultuar në kursime vjetore prej disa qindra milionë eurosh”, shpjegon Petrović.

Sipas tij, Serbia mund të blejë gaz nga Gazprom, por edhe nga furnizues të tjerë si Azerbajxhani apo gazi i lëngshëm amerikan, por është e sigurt se çmimi i gazit do të jetë shumë më i shtrenjtë se sa ishte deri më tani.

“Kjo ndoshta do të çojë në një çmim shumë të lartë të gazit, veçanërisht duke pasur parasysh që rezervat evropiane nuk janë të mbushura plotësisht për momentin”, thotë Petroviç.

Siç shton ai, pasojat për Serbinë janë të pashmangshme.

“Në këtë moment, e vetmja gjë e sigurt është se masa e qeverisë amerikane do t’i kushtojë Serbisë qindra milionë euro në vit nëse çon në ndërprerjen e një marrëveshjeje të favorshme për furnizimin me gaz”, përfundon Petrović.

Bashkëbiseduesi ynë pret që kjo situatë të zgjidhet së shpejti.

“Nga deklaratat e Presidentit Vuçiç, mund të nxirret përfundimi se Qeveria e Serbisë do të ndërmarrë disa masa relativisht shpejt, madje edhe pa një marrëveshje me palën ruse, në mënyrë që të sigurojë funksionimin e vazhdueshëm të rafinerisë në Pançevë dhe furnizimin e rregullt me ​​derivate”, beson ai.

Nëse kjo ndodh, siç tregohet, është pothuajse e sigurt se Serbia do të ketë gaz të mjaftueshëm, por me çmimin e tregut.

“Ndoshta nuk është keq që të gjithë ata që deri më tani e kanë kundërshtuar shitjen e NIS dhe prokurimin e gazit nga Rusia të kuptojnë kompleksitetin e të gjithë situatës, veçanërisht kur marrin fatura për ngrohje nëpërmjet termocentralit që do të jenë 20 deri në 30 për qind më të larta se sa janë aktualisht. Histori të ndryshme rreth diversifikimit të furnizimit me gaz duken më shumë se idilike, por faturat e ngrohjes do të jenë shqetësuese”, paralajmëron Petrović.

Një tjetër pasojë e madhe negative e gazit të shtrenjtë do të jetë në çmimin e energjisë elektrike, sepse EPS po përdor gjithnjë e më shumë gaz për të prodhuar energji elektrike, shpjegon ai.

“Rritja e çmimeve të gazit mund të çojë ose në humbje të mëdha të EPS ose në rritje të çmimit të energjisë elektrike”, paralajmëron Petrović.