Morali Anti-Moral i Trump

Përgjigja e Millerit e përshkroi në mënyrë të përsosur filozofinë qeverisëse të Trump.

“Mund të flisni sa të doni për mirësjellje ndërkombëtare dhe gjithçka tjetër, por ne jetojmë në një botë… që qeveriset nga forca, që qeveriset nga forca, që qeveriset nga pushteti”, i tha ai Jake Tapper të CNN. “Këto janë ligjet e hekurta të botës që nga fillimi i kohës… Sipas përkufizimit, ne jemi në krye sepse kemi ushtrinë e Shteteve të Bashkuara të stacionuar jashtë vendit”.

“Jo e drejta ndërkombëtare?”, vazhdoi një gazetar tjetër. Trump u përgjigj: “Nuk kam nevojë për të drejtën ndërkombëtare. Nuk po kërkoj të lëndoj njerëzit”.

Kur u pyet drejtpërdrejt nëse mendon se administrata e tij duhet t’i përmbahet të drejtës ndërkombëtare në skenën globale, Trump tha se po, por shtoi: “Varet se cili është përkufizimi juaj i së drejtës ndërkombëtare”.

Gazetarët nuk e pyetën Trumpin për përkufizimin e tij të së drejtës ndërkombëtare.

Pohimi i Trump se administrata e tij duhet t’i përmbahet të drejtës ndërkombëtare është i vështirë për t’u pajtuar me çdo përkufizim të besueshëm të së drejtës ndërkombëtare, i cili është sistemi i rregullave dhe parimeve që rregullojnë marrëdhëniet midis shteteve sovrane.

Përdorimi i forcës i përfshirë në kapjen e Maduros ishte një shkelje e qartë e parimit themelor të së drejtës ndërkombëtare të mishëruar në kartën e OKB-së.

Më zbuluese është deklarata e mëparshme e Trump se e vetmja gjë që do ta ndalojë atë të bëjë çfarë të dojë në skenën botërore është morali i tij. Por çfarë është ky moral?

Në fjalimin e tij të parë inaugurues, Trump ndau me botën kuptimin e tij se “është e drejta e të gjitha kombeve të vënë interesat e tyre në radhë të parë”. Kjo nuk ishte surprizë: slogani i fushatës së tij ishte “Bëjeni Amerikën Madhështore Përsëri” dhe qëndrimi i tij “shponi, shponi, shponi” ndaj lëndëve djegëse fosile e vendos shumë qartë interesin e Amerikës për energjinë e lirë përpara mirëqenies së njerëzve që do të rrezikohen nga ndryshimet klimatike. Morali i Trump, pra, duket se është ndjekja e interesit vetjak të vendit të tij.

Megjithatë, ky moral është i prekshëm nga kundërshtimi se nëse të gjithë do të bënin të njëjtën gjë, duke vepruar në interesin e tyre vetjak, të gjithë do të ishim më keq. A e mbani mend tragjedinë e të mirave të përbashkëta? Ndryshimi i klimës është një tragjedi e tillë, në një shkallë globale. Megjithatë, Trump tani i ka tërhequr SHBA-të nga traktati kyç, i nënshkruar nga Presidenti H.W. Bush në vitin 1992, që është baza e bashkëpunimit ndërkombëtar për të zvogëluar emetimet e gazrave që po ngrohin planetin tonë.

Por duhet të pyesim nëse ajo që e udhëheq Trump është vërtet ndonjë formë morali. Botëkuptimi i Miller nuk është i ri. Në intervistën e tij për CNN, Miller po përsëriste fjalët që historiani i lashtë grek Thukididi u atribuoi athinasve kur forca e tyre ushtarake dërrmuese mbërriti në ishullin e vogël të Melosit:

“Të fortët bëjnë atë që munden dhe të dobëtit vuajnë atë që duhet… nga njerëzit ne e dimë se, sipas një ligji të domosdoshëm të natyrës së tyre, ata sundojnë kudo që munden. Dhe nuk është sikur ne të ishim të parët që e krijuam këtë ligj, ose që vepruam sipas tij kur u krijua: ne e gjetëm atë që ekzistonte para nesh dhe do ta lëmë të ekzistojë përgjithmonë pas nesh”.

Edhe pse kjo pikëpamje shpesh përshkruhet si “fuqia bën të drejtë”, athinasit nuk po kërkonin të justifikonin pushtimin e Melosit, por të bindnin melianët të njihnin atë që Milleri e quan “ligjet e hekurta të botës që nga fillimi i kohës” dhe të dorëzoheshin. Ka arsye të mira për të sfiduar saktësinë e rrëfimit të zymtë të athinasve për natyrën njerëzore, por edhe nëse do të ishte e vërtetë, nuk do të rezultonte se është e drejtë që i forti të bëjë të dobëtin të vuajë.

Ajo që është kaq tronditëse në lidhje me apelin e Millerit ndaj asaj që ai supozon se është një ligj i hekurt i historisë është se ai përjashton çdo shpresë për përparim moral. Megjithatë, provat e përparimit moral janë kudo përreth nesh. Ndryshe nga athinasit, të cilët mund ta kenë parë skllavërinë si një shembull tjetër të të fortit që bën atë që mundet, ne nuk kemi skllevër dhe u japim status të barabartë ligjor burrave dhe grave. Ne ndalojmë torturën dhe kemi ligje kundër mizorisë ndaj kafshëve.

Dakord, ky përparim është shpesh larg të qenit i plotë. Por a do ta mohonin Milleri dhe Trump se është vërtet përparim? Nëse jo, mundësia e përparimit të mëtejshëm është një arsye për t’u përpjekur ta arrijmë atë, jo për të eliminuar fitimet që kemi bërë.

E njëjta gjë vlen edhe për marrëdhëniet ndërkombëtare. Ishte një nga paraardhësit e Trump, Woodrow Wilson, i cili, drejt fundit të Luftës së Parë Botërore, bëri thirrje për një Lidhje të Kombeve për të parandaluar katastrofa të tilla në të ardhmen. Edhe pse Lidhja dështoi të parandalonte Luftën e Dytë Botërore, pasardhësja e saj, Kombet e Bashkuara, mund të ketë kontribuar – së bashku me parandalimin bërthamor – në parandalimin e një lufte të nxehtë midis fuqive të mëdha gjatë 80 viteve të fundit.

Kjo nuk është një arritje për t’u lënë pas dore. Rrjedha e marrëdhënieve ndërkombëtare për dekadat që do të vijnë do të përcaktohet nga fakti nëse pjesa tjetër e botës pranon rikthimin e Trump në dominimin e pakufizuar të fuqive të mëdha, apo nëse i mban përgjegjëse edhe shtetet më të fuqishme.

Peter Singer është Profesor i Etikës Mjekësore në Qendrën për Etikën Biomjekësore, Universiteti Kombëtar i Singaporit, dhe Profesor Emeritus i Bioetikës në Universitetin e Princetonit. Librat e tij përfshijnë “Jeta që Mund të Shpëtosh”, dhe ai është themeluesi i organizatës jofitimprurëse me të njëjtin emër

Të drejtat e autorit: Project Syndicate, 2026.

www.project-syndicate.org