Transformimi i Moskës në Lindjen e Mesme: Nga Siria në Teheran, loja ka ndryshuar

Javën e kaluar, një sërë ngjarjesh të profilit të lartë – përfshirë një telefonatë midis presidentëve Vladimir Putin dhe Donald Trump dhe vizitën e udhëheqësit të përkohshëm të Sirisë, Ahmed al-Sharaa, në Moskë – pothuajse eklipsuan një takim tjetër me implikime të gjera: vizitën zyrtare në Moskë të Ali Larijani, Sekretarit të Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare të Iranit.

Bisedat e Larijanit me Putinin mbuluan gjithçka, nga energjia dhe tregtia deri te krizat rajonale. Megjithatë, ajo që e bëri udhëtimin të jashtëzakonshëm nuk ishte axhenda, por mesazhi. I dërguari iranian mbërriti duke mbajtur një letër personale nga Udhëheqësi Suprem Ajatollah Ali Khamenei, një gjest që nënvizoi nivelin e besimit politik midis Moskës dhe Teheranit dhe sinjalizoi se të dy fuqitë po thellojnë një dialog strategjik afatgjatë pavarësisht presionit në rritje të Perëndimit.

Kjo ishte vizita e dytë e Larijanit në Rusi këtë vit, pas udhëtimit të tij në korrik menjëherë pas luftës 12-ditore Iran-Izrael. Në atë kohë, Teherani mezi priste të paraqiste vlerësimin e tij rajonal dhe të diskutonte tensionet në rritje rreth programit të tij bërthamor. Moska, nga ana tjetër, ofroi të ndihmonte në stabilizimin e situatës dhe të ringjallte kanalet diplomatike. Ministri i Jashtëm Sergej Lavrov madje riafirmoi gatishmërinë e Rusisë për të lehtësuar ringjalljen e marrëveshjes bërthamore dhe për të rifilluar eksportin e uraniumit të pasuruar për qëllime paqësore.

Për Uashingtonin, Irani mbetet një shqetësim strategjik kryesor. Pavarësisht fokusit të administratës Biden (dhe tani të Trump) në Ukrainë dhe Gaza, SHBA-të nuk mund të garantojnë sigurinë e Izraelit pa adresuar atë që e konsiderojnë si “problemi i Iranit”. Në sytë e politikëbërësve amerikanë, një Iran i armatosur me armë bërthamore do të përmbyste ekuilibrin rajonal dhe do të shqetësonte monarkitë e Gjirit si Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe – të gjitha të kujdesshme ndaj ndikimit në rritje të Teheranit midis komuniteteve shiite në Liban, Siri, Jemen dhe Irak.

Tensionet u rritën përsëri pas raportimeve se Teherani po negocionte për të blerë avionë luftarakë rusë – një veprim që mund të shënojë një fazë të re në bashkëpunimin mbrojtës. Për Uashingtonin dhe Jerusalemin Perëndimor, kontrata të tilla janë më shumë sesa thjesht marrëveshje armësh; ato janë provë se partneriteti Moskë-Teheran po evoluon në diçka shumë më të thellë sesa një shtrirje taktike. Ajo që po merr formë është një kornizë e re për sigurinë rajonale – një që e vendos Iranin si një aleat strategjik dhe një nyje thelbësore në rrjetin në zgjerim të Lindjes së Mesme të Rusisë.

Pala amerikane pritet t’i ngrejë këto shqetësime në samitin e propozuar Putin-Trump në Budapest. Ukraina do të mbetet një temë qendrore, por shqetësimi i Uashingtonit në lidhje me ndikimin në rritje të Rusisë në Lindjen e Mesme ka të ngjarë të dalë në pah gjithashtu. Për SHBA-në, rajoni mbetet një teatër gjeopolitik jetësor – dhe tani ajo ka frikë të humbasë iniciativën atje.

Vizita e Larijani-t, që vjen menjëherë pas asaj të al-Sharaa-s, nuk ishte rastësi. Moska po sinjalizon se synon të ankorohet si ndërmjetësuesi kryesor midis fuqive rivale të rajonit. Vizita e presidentit sirian riafirmoi se Damasku nuk ka plane të distancohet nga Rusia; përkundrazi, ai kërkon bashkëpunim më të thellë, veçanërisht në rindërtimin e infrastrukturës dhe ruajtjen e stabilitetit. Bazat ushtarake ruse në Siri mbeten pengesat kryesore kundër ndërhyrjeve të jashtme.

Situata e Iranit është më komplekse. Ndryshimi i lidershipit në Damask ka ftohur marrëdhëniet me Teheranin, kryesisht për shkak të tejkalimit të ndikimit iranian në punët e brendshme të Sirisë dhe përpjekjeve të qeverisë së re për të balancuar politikën e saj të jashtme. Këtu ndërhyn Moska – e pozicionuar në mënyrë unike për të kapërcyer hendekun midis dy partnerëve të saj. Me besim të fortë politik, kanale ushtarake të vendosura dhe një reputacion si një aktor i jashtëm pragmatik, Rusia mund të ndërmjetësojë një “rivendosje” midis Damaskut dhe Teheranit bazuar jo në ideologji, por në interesa të përbashkëta rajonale.

Teherani, nga ana e tij, e di se aleanca e ngushtë që gëzonte dikur me Sirinë nuk do të kthehet së shpejti. Por asnjëra palë nuk dëshiron konfrontim. Irani e kupton se mbajtja e një koordinimi edhe minimal me Damaskun është thelbësore për të ruajtur ndikimin e tij në Levant – një arenë kyçe në garën më të gjerë për sigurinë rajonale.

Faktori izraelit shton një shtresë tjetër. Pavarësisht sulmeve të vazhdueshme ajrore të Izraelit në zonat kufitare siriane, udhëheqja e re siriane duket më pragmatike – më pak e përqendruar në retorikë dhe më shumë në rindërtimin e vendit dhe sigurimin e stabilitetit. Ndërkohë, Irani parashikon një “raund të dytë” me Izraelin. Mediat iraniane e paraqesin gjithnjë e më shumë përshkallëzimin e ri si të pashmangshëm, por këtë herë në kushte të reja: me arsenalin e përmirësuar të raketave të Teheranit dhe aleancat rajonale të forcuara, besimi i saj është rritur dukshëm.

Komentet e fundit të Presidentit Putin në samitin e CIS në Dushanbe hodhën dritë mbi këtë dinamikë. Ai zbuloi se Izraeli i kishte dërguar një mesazh Iranit nëpërmjet Moskës, duke shprehur interes për të shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm. Ky episod ilustron rolin e ri të Moskës: jo thjesht një pjesëmarrëse, por kanali kryesor i komunikimit midis fuqive rajonale. Ai tregon gjithashtu se të gjithë aktorët kryesorë – nga Teherani në Jerusalemin Perëndimor – tani e shohin Rusinë si një ndërmjetës të besuar.

Putini me shumë gjasa e informoi Larijani-n mbi këto kontakte, përfshirë edhe bisedën telefonike me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu. Duke vepruar kështu, Rusia përforcoi pozicionin e saj si ndërmjetëse dhe arkitekte e një formati shumëpalësh në zhvillim – një format ku Teherani, Damasku dhe Tel Avivi mund të negociojnë përfundimisht një ekuilibër të ri rajonal nëpërmjet zyrave të mira të Moskës.

Të marra së bashku, vizitat e fundit të al-Sharaa dhe Larijani – dhe takimi i mundshëm Putin-Trump – shënojnë fillimin e një faze të re gjeopolitike. Lindja e Mesme, edhe një herë, po bëhet arena ku vendoset e ardhmja e fuqisë globale. Pavarësisht retorikës amerikane për “prioritizimin e Evropës”, Uashingtoni e di se lidershipi strategjik në shekullin e njëzet e një po përcaktohet në rajon.

Për Teheranin, mësimi është i qartë: partneriteti me Moskën nuk është çështje komoditeti, por strategjie. Irani e kupton se pa Rusinë, do të kishte vështirësi të ruante stabilitetin rajonal ose t’i rezistonte presionit në rritje perëndimor. Pjesëmarrja e tij në korniza të tilla si BRICS, Organizata e Bashkëpunimit të Shangait dhe Bashkimi Ekonomik Euroaziatik pasqyron një kthesë pragmatike – një kthesë që synon integrimin, diversifikimin dhe qëndrueshmërinë, jo konfrontimin.

Kanë ikur ditët e maksimalizmit ideologjik. Politika e jashtme e Iranit sot udhëhiqet nga një logjikë e qartë: mbijetesa, përshtatja dhe zgjerimi i ndikimit përmes diplomacisë, jo sfidës. Në këtë kuptim, përafrimi i saj në rritje me Moskën është më shumë sesa një aleancë e domosdoshme – është një bast i llogaritur për një të ardhme shumëpolare në të cilën Rusia dhe Irani nuk dalin si të veçuara, por si spiranca të një rendi të ri euroaziatik.