Analiza: A janë sanksionet e BE-së ndaj Kosovës paralajmërim simbolik apo kanë ndikim të vërtetë?

Që nga qershori i vitit 2023, Bashkimi Evropian ka vendosur masa ndëshkuese aktive ndaj Kosovës në përgjigje të një sërë tensionesh dhe përshkallëzimesh që ndodhën në veriun me shumicë serbe të vendit.

Masat përfshijnë pezullimin e përkohshëm të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA), një marrëveshje tregtare para-anëtarësimi të nënshkruar me Prishtinën, kufizime për pjesëmarrjen e zyrtarëve të Kosovës në takime me zyrtarët e BE-së në Bruksel, si dhe pezullimin e fondeve të BE-së dhe ngrirjen e projekteve.

Ato nuk përfshijnë kufizime në aktivitetet e lidhura me dialogun e lehtësuar nga BE-ja midis Kosovës dhe Serbisë, përpjekja e Brukselit për të vepruar si ndërmjetës midis të dyjave në një përpjekje për të zgjidhur çështje të tilla si ndalimet doganore ose njohja e ndërsjellë e dokumenteve të udhëtimit.

Euronews ka hetuar ndikimin që kanë pasur këto masa ndëshkuese. Sipas Petar Gjorgjeviç, Presidentit të Young Active Gracanica, sanksionet janë kryesisht një shenjë paralajmëruese simbolike dhe kanë pasur ndikim të kufizuar në terren.

 “Shumë projekte vazhduan të zbatoheshin. Nuk ishte aq e rreptë sa kur SHBA-të tërheqin diçka, gjë që ndihet më pas në të gjitha nivelet e shoqërisë”, tha Gjorgjeviç për Euronews.

SHBA-të i bashkohen ‘sanksioneve politike’ të udhëhequra nga BE-ja

Në shtator, SHBA-të thanë se po pezullonin për një kohë të pacaktuar dialogun e planifikuar strategjik me Kosovën. Ndërsa Uashingtoni nuk do të tërhiqej nga pjesëmarrja në misionin e NATO-s në Kosovë, KFOR-in, apo nga mbështetja më e gjerë e SHBA-së, ai do të pezullonte një kuadër specifik të nivelit të lartë që supozohej të thellonte lidhjet.

“Me BE-në, kjo nuk u ndje aq fort dhe mendoj se këto masa ishin më shumë një paralajmërim për Kosovën sesa diçka që e bën atë vërtet të vuajë”, tha Gjorgjeviç.

Pavarësisht masave, bashkëpunimi midis zyrtarëve të Kosovës dhe atyre evropianë mbeti i pandërprerë, shpjegoi ai, me takime që u zhvilluan në Prishtinë, Bruksel dhe në forume e samite të ndryshme në të gjithë Evropën.

“Mendoj se kjo tregon më qartë se masat nuk janë aq të rrepta dhe se ende ka një përpjekje për të kontaktuar dhe për të vendosur komunikim më të mirë me përfaqësuesit e Kosovës”, deklaroi presidenti i OJQ-së.

Megjithatë, sipas Institutit për Studime të Avancuara me seli në Prishtinë, masat kanë pezulluar projekte me vlerë 218 milionë euro të financuara nga Instrumenti i BE-së për Ndihmë Para-Anëtarësimi (IPA). Një total prej 7.1 milionë eurosh është humbur përgjithmonë për shkak të afateve të humbura.

Fondet nga Plani i Rritjes, me vlerë mbi 300 milionë euro, janë gjithashtu në pikëpyetje. Për shkak të kësaj, zyrtarët e Prishtinës po bëjnë thirrje për heqjen e asaj, që ata e përshkruajnë si sanksione të pamerituara.

“Vendet që janë 100% të lidhura me Bashkimin Evropian duhet të shpërblehen, jo ato që kanë zgjedhur Moskën si rrugën e tyre përpara”, tha Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani, duke aluduar në udhëheqjen politike në Beograd, e cila ka refuzuar të vendosë sanksione ndaj Rusisë pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës, duke deklaruar se po ndiqte politikën e saj të neutralitetit.

Kurti këmbëngul në rrugën pro-BE, pavarësisht reagimit të ftohtë të Brukselit

“Ne gjithmonë kemi kërkuar që Kosova të çlirohet nga masat e padrejta ndëshkuese, t’i jepet statusi i kandidatit dhe që të marrim pyetësorin me mijëra pyetje sa më shpejt të jetë e mundur”, tha kryeministri Albin Kurti.

Kurti ka këmbëngulur që vendi do t’i përmbahet me zell kërkesave të Brukselit për çështjet që lidhen me para-anëtarësimin sepse nuk kemi alternativë, as nuk duam një, përveç Bashkimit Evropian.

Brukseli ka kërkuar, ndër të tjera, që për të hequr masat, Prishtina duhet të ndryshojë politikën e saj ndaj komunitetit serb të Kosovës dhe të zbatojë të gjitha marrëveshjet me Beogradin, përfshirë krijimin e Shoqatës së Komunave Serbe  një organ që u jep kompetenca të caktuara politike partive në zonat me shumicë serbe, gjë që Kurti ka hezituar ta bëjë.

Kjo u theksua edhe në raportin e Komisionit Evropian të këtij viti mbi progresin e Kosovës drejt anëtarësimit në BE. Masat ndëshkuese të Brukselit përfaqësojnë një ndryshim rrënjësor në qasjen e tij ndaj zgjidhjes së mosmarrëveshjeve në Ballkanin Perëndimor, pasi sanksione të ngjashme nuk janë aplikuar kurrë ndaj vendeve të tjera që aspirojnë të anëtarësohen në BE në rajon.

“Hapat e ardhshëm do të varen nga një ulje e qëndrueshme e tensioneve në veri. Komisioni synon t’i heqë më tej këto masa me kusht që të ketë një transferim të rregullt të qeverisjes lokale në veri. Kjo duhet të ndodhë pas zgjedhjeve lokale dhe duhet të ruhet qetësia”,tha Aivo Orav, ambasadori i BE-së në Kosovë.

Këto masa janë ende në fuqi sepse, siç u tha nga Brukseli, Kosova nuk ka bërë mjaftueshëm për të ulur tensionet dhe për të ndryshuar situatën që çoi në futjen e tyre. Në dhjetor 2024, Këshilli i BE-së miratoi përfundime duke deklaruar se masat do të hiqen gradualisht. Megjithatë, procesi është i ngadaltë dhe, siç u tha në atë kohë, i kushtëzuar nga hapat e mëtejshëm nga Prishtina.