Connect with us

Ekonomi

Boronica e Tropojës më e kërkuara në tregjet ndërkombëtare

Published

on

Boronica e Alpeve Shqiptare në zonën e Tropojës, është një ndër produktet unike shqiptare të regjistruara me markë tregtare, që është mjaft e kërkuar nga tregu i huaj për eksport.

Shoqata ”Për një zhvillim rural të qëndrueshëm” po zbaton në terren projektin e e financuar nga Programi i Kombeve të Bashkuara, nëpërmjet granteve të vogla në mbështetje të sipërmarrjeve të vogla dhe të mesme, që fokusohet në diversifikimin e aktiviteteve rurale që sigurojnë të ardhura dhe punësim të qendrueshëm.

Ky projekt synon mbështetjen dhe promovimin e vlerave të Markës së Boronicës së Alpeve Shqiptare në zonën e Tropojës (Bashkia Tropojë ).

Në këtë kuadër, së bashku me Kryetarin e Shoqates së Prodhuesve dhe Grumbulluesve të boronicës së Alpeve të Tropojës, ekspertë të bujqësisë dhe përfaqësues të projektit  vizituan stanet verore të Doberdolit për vlerësimin e popullatave natyrore të boronicave.

Ekspertët e shoqatës zhvilluan disa takime me familjet që verojnë në këto zona e që janë grumbulluesit e boronicës. Gjithashtu takime me familjet që zhvillojnë këtë aktivitet u kryen edhe në stanet verore në bjeshkët e Çeremit dhe Sulbicaj.

Në këto takime, tema kryesore e bashkëbisedimit u fokusua në cilësitë specifike e veçoritë e boronicës së kësaj zone, vlerësimin e kohës optimale për vjeljen, procesin e vjeljes, ruajtjes dhe transportit./ATA/

Ekonomi

Prodhuan 54% të totalit neto, privatët kalojnë KESH

Published

on

By

Prodhuesit me përparësi të energjisë (HEC-et me kapacitet deri në 15MW) si dhe prodhuesit e pavarur privatë dhanë 54 për qind të energjisë neto në vend në 6 muajt e parë të këtij viti.

Të dhënat zyrtare për gjysmën e parë të këtij viti tregojnë se prodhimi neto vendas i energjisë ishte deri në fund të qershorit mbi 3.66 milionë MWh nga të cilat KESH prodhoi vetëm 1.7 milionë MWh. Pjesa tjetër i takon prodhuesve të pavarur të tillë si Devoll Hydropower me dy HEC-et e tij, Kurumit, Ayen Enerji dhe më i vogli ndër këto HEC-e ai Qani.

Ndërkohë pjesën tjetër të prodhimit të privatëve e zënë HEC-et që sipas kontratës i shesin energjinë shpërndarjes. Prodhimi neto vendas këtë vit është 40 për qind më pak sesa një vit më parë duke reflektuar kështu vitin jo të mirë hidrik në të cilin gjendet vendi.

Konusmi nga ana tjetër regjistroi një nivel prej 4.25 milionë MWh çka tregon që prodhimi total mund të mbulonte vetëm 80 për qind të konsumit. Ky i fundit ka pësuar një rritje të lehtë në raport me një vit më parë që në shifra është thuajse i pandjeshëm.

Në tregun e liberalizuar KESH, që i është ngarkuar sigurimi i energjisë së nevojshme për Furnizuesin e Tregut të Lirë (pjesë e OSHEE Group) ka marrë rreth 18 për qind të energjisë së nevojshme për konsum.

Gjatë këtij viti çmimet e energjisë në bursa kanë arritur nivele të frikshme ku në orare piku një MWh energji është tregtuar deri në 700-750 euro ndërkohë që çmimet në Bursën Hungareze të cilën vendi ynë ka referencë përgjatë muajit korrik dhe gusht janë luhatur kryesisht mes 350-500 euro/ MWh.

Kompanisë publike i është dashur të shpenzojnë qindra milionë euro për të siguruar energjinë e nevojshme për konsum ndërkohë që deri në fund të këtij viti fatura pritet që të rritet edhe më tej duke rritur presionin mbi financat e kompanive dhe nevojën e qeverisë për të vijuar mbështetjen.

Kjo e fundit deklaroi pak muaj më parë se do të shihte opsionin rritjes së çmimit për ata që konsumojnë mbi një fashë të caktuar që fillimisht u tha se do të ishte 700 kwh dhe më pas 800 kwh. Kjo nismë lidhet me një tentativë për të dekurajuar konsumin por që deri më tani nuk është marrë asnjë vendim konkret./Monitor

Continue Reading

Ekonomi

75% e familjeve në Shqipëri nuk mund të kursejnë

Published

on

By

Si para dhe pas pandemisë Shqipëria paraqitet me numrin më të lartë të familjeve në 9 vendet e Rajonit të Europës Juglindore që nuk kanë mundësi të kursejnë sipas anketës së Bankës Qendrore të Austrisë të vjeshtës 2021.

Siç tregojnë të dhënat e anketës, rreth 75 për qind e familjeve në Shqipëri nuk kanë plane për të kursyer pas krizës pandemike. Kjo tendencë mund të thellohet nga çmimet e larta pas luftës në Ukrainë. Gjithashtu Serbia dhe Bullgaria kishin një përqindje të konsiderueshme të familjeve që nuk kishin mundësi të kursenin pas pandemisë.

Por rreth 10 për qind e familjeve në Shqipëri kanë deklaruar se kanë plan të kursejnë më shumë se para pandemisë. Niveli i familjeve që kanë në plan të kursejnë më shumë është i krahasueshëm me atë të vendeve të tjera. Madje përqindja e familjeve që kanë në plan ti rrisin kursimet në Shqipëri është sa dyfishi i familjeve në Bullgari dhe më i lartë se në Hungari dhe gati në nivel të njëjtë me Serbinë.

Përqindjet e larta të familjeve që nuk kanë mundësi të kursejnë dhe atyre që do të kursejnë më shumë tregojnë për një polarizim të shoqërisë në Shqipëri.

Sipas statistikave monetare për nëntë vendet e Europës Juglindore (CESE) norma e rritjes e depozitave të individëve mbeti pozitive gjatë rrjedhës së pandemisë COVID-19. Në Çeki dhe Rumani, rritja e depozitave të individëve u përshpejtua gjatë viteve pandemike 2020 dhe 2021, ndërsa në Bullgari, Kroaci, Hungari, Shqipëri dhe Serbi, filloi përshpejtohet në vitin 2021.

Në Poloni, norma e rritjes së depozitave ishte përshpejtuar në 2019 dhe u ngadalësua disi gjatë pandemisë, por mbeti më lart se nivelet e para krizës. Vetëm në Bosnje dhe Hercegovinë rritja e depozitave u ngadalësua, por u kthye në nivelet e para krizës në vitin 2021.

Rritja e depozitave të familjeve gjatë pandemisë kryesisht reflekton kursimin e detyruar për shkak të kufizimeve në lëvizje.

Ndërsa disa familje mund kanë rritur kursimet e tyre, shumica nuk kishin mundësi për kursime.

Anketa e Bankës Qendrore të Austrisë në vendet e CESE u bë vjeshtën e vitit 2021, pasi e para, se të fillonte kriza e çmimeve të energjisë, rritja e çmimeve të lëndëve të para dhe lufta në Ukrainë, ku pasojat e saj do të vënë më shumë nën presion familjet në Rajon.

Mesatarisht në të gjithë Rajonin 12 % e familjeve pohuan se kursimet e tyre ishin rritur gjatë pandemisë, ndërsa 33% thanë se kursimet e tyre ishin ulur./ Monitor.al

Eeew
Continue Reading

Ekonomi

Fuqia Blerëse në Shqipëri më e ulta në Europë dhe rajon

Published

on

By

Rritja e çmimeve ka goditur ndjeshëm shqiptarët. Çdo banor i Shqipërisë mund të blejë sot më pak mallra dhe shërbime me të njëjtën sasi parash krahasuar me të gjithë banorët e tjerë të rajonit si edhe të Bashkimit Europian.

Sipas Indeksit të Fuqisë Blerëse të publikuar sëfundmi, shqiptarët renditen në fund të të gjithë listës së rajonit me një diferencë të theksuar në raport me maqedonasit, serbët, grekët po e po, por edhe boshnjakët.

Madje, Fuqia Blerëse në Shqipëri është edhe më e ulët krahasuar me Ukrainën që është në luftë apo Bjellorusinë që është një shtet gjysmë diktatorial. Të vetmit shtet që Shqipëria lë pas janë ato të Afrikës dhe të Azisë Qendrore.

Më konkretisht, Shqipëria ka një indeks të Fuqisë Blerëse 27.84, ndërkohë që Maqedonia e Veriut është 35.02, Serbia 36.66, Bosnja është 52, kurse Greqia 38. Ukraina vërtitet në një indeks mes 36-39, kurse Bjellorusia 34.

Shteti me fuqinë blerëse më të madhe është Zvicra me një indeks 125.

Çfarë është fuqia blerëse?

Fuqia blerëse është vlera e një monedhe e shprehur në terma të numrit të mallrave ose shërbimeve që mund të blejë një sasi e caktuar parash. Fuqia blerëse mund të dobësohet me kalimin e kohës për shkak të inflacionit. Kjo për shkak se rritja e çmimeve zvogëlon efektivisht numrin e mallrave ose shërbimeve që mund të blihet. Fuqia blerëse njihet edhe si fuqia blerëse e një monedhe.

Continue Reading

Ekonomi

Si politikanët po tërheqin yjet e medias sociale

Published

on

By

Politikanët e Amerikës Latine përpiqen të tërheqin yjet e mediave sociale, shpesh në mënyrë të pahijshme. Votuesit në rajon i duan influencuesit. Por është e vështirë të bindësh njerëzit të duan politikanët, shkruan The Economist

Vitin e kaluar, tre muaj pasi bashkëshorti i saj ra nga ballkoni i hotelit dhe vdiq, Deolane Bezerra, një avokate penale 33-vjeçare, nisi një reality show në YouTube.

Tragjedia e saj personale shkaktoi shumë publicitet, pasi i shoqi, MC Kevin, ishte këngëtar i njohur dhe rrethanat e vdekjes së tij përfshinin alkoolin dhe tradhtinë bashkëshortore, të raportuara me hollësi nga mediat.

Shumë brazilianë donin të ndiqnin jetën e përditshme të zonjës Bezerra dhe motrave të saj. Sot ajo ka më shumë se 14 milionë ndjekës në Instagram, aplikacioni për ndarjen e fotove dhe videove.

Ajo ka pranuar se kërkon nga 400,000 realë (73,000 dollarë) në 1.8 milionë realë, për kontratat e reklamimit (The Economist u përpoq të intervistonte zonjën Bezerra, por ajo nuk u reagoi).

Kjo do ta bënte një nga personazhet e famshëm dixhitalë më të paguar në Brazil. Së fundmi, ajo ishte ftuar për të takuar Luiz Inácio Lula da Silva, i njohur si Lula, ish-presidenti nga Partia e Punëtorëve (PT), i cili pritet të fitojë postin e vjetër në zgjedhjet e tetorit.

“Gëzohem që e di se gjithçka që shpresoj për Brazilin, është në manifestin tuaj”, postoi ajo më pas, së bashku me një foto të tij, duke e puthur në ballë. (Më 14 korrik, policia bastisi shtëpinë e saj në një hetim për pastrim parash. Ajo mohon keqbërjen.)

Zonja Bezerra është një influencuese online, pra një personazh i famshëm në internet që i bind ndjekësit të blejnë gjëra. Influencuesit janë më me ndikim në Amerikën Latine sesa në rajone të tjera, gjë që shpjegon se pse të gjithë, nga politikanët te prodhuesit e parfumeve, po përpiqen të fitojnë miratimin e tyre.

 

 

Bota e Selfie

Një sondazh nga agjencia mediatike, We Are Social, tregon se 22% e përdoruesve të internetit në botë, ndjekin nga një influencues (megjithëse përkufizimet e influencuesit ndryshojnë). Në Brazil, kjo shifër është 44%.

Në Argjentinë dhe në Kolumbi, është rreth një e treta (shih grafikun). Sipas një sondazhi të konsumatorëve të kryer nga kompania e të dhënave, Statista, dy të pestat e brazilianëve thonë se kanë blerë një produkt për shkak të një influencuesi, përqindja më e lartë midis 56 vendeve të anketuara.

Nielsen, një firmë e kërkimit të tregut, vlerëson se Brazili ka 500,000 influencues potencialë në mediat sociale (të cilët i përkufizon si persona me më shumë se 10,000 ndjekës). Kjo është më shumë se kudo tjetër.

Influencuesit e Amerikës Latine mund të jenë njerëz të zakonshëm, si dhe të famshëm. Zonja Bezerra nuk ishte shumë e njohur deri vitin e kaluar. Launchmetrics, firmë analitike, është përpjekur të masë se sa vlen miratimi i një influencuesi, në krahasim me koston e montimit të një fushate reklamimi konvencionale, që do të nxiste të njëjtën shkallë angazhimi te publiku.

Firma zbuloi se, kur Jean Carlo León, influencues kolumbian 25-vjeçar, ngarkoi një postim në Instagram për Prada-n, markë italiane e modës, ai krijoi publicitet me vlerë 620,000 dollarë gjatë gjashtë muajve.

Kjo mund të tingëllojë e dobët po ta krahasosh me Kendall Jenner, influencuese dhe modele amerikane, e cila gjeneroi gjashtë herë më shumë publicitet (3.7 milionë dollarë) me një postim në Instagram për Prada-n, gjatë së njëjtës periudhë. Por Jenner ka 250 milionë ndjekës, rreth 40 herë më shumë se zoti León.

Amerika Latine e etur për mediat sociale

Rajoni i Amerikës Latine mund të jetë veçanërisht i ndjeshëm ndaj influencuesve, sepse amerikanët latinë janë veçanërisht të etur për mediat sociale. Kolumbianët, brazilianët, argjentinasit dhe meksikanët, vlerësohet se shpenzojnë mesatarisht tre orë e gjysmë në ditë në mediat sociale, një orë më shumë se mesatarja globale.

Argjentinasit që përdorin Instagram në një smartphone Android, shpenzojnë 17 orë në aplikacion çdo muaj. Në të kundërt, amerikanët me një smartphone Android, shpenzojnë më pak se tetë orë në aplikacion çdo muaj. Një sondazh vlerësoi se WhatsApp ishte shkarkuar në 99% të celularëve inteligjentë në Brazil.

Influencuesit në botë shpesh i këshillojnë ndjekësit e tyre për të përmirësuar pamjen e jashtme, gjë që tashmë është bërë një biznes i madh në Amerikën Latine. Në Argjentinë, një nga siguruesit shëndetësorë më të mëdhenj privatë, ofron plane që përfshijnë nga një procedurë të kirurgjisë plastike në vit.

Brazili, ku zhvillohen 13% e operacioneve kozmetike me dëshirë në botë, sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Kirurgjisë Plastike Estetike, filloi të ofronte ulje tatimore për operacionet kozmetike në vitin 2010. Një anëtar i shërbimit të të ardhurave, pretendonte se “operacionet kozmetike kanë të bëjnë edhe me shëndetin fizik dhe mendor”. Influencuesit online shpesh diskutojnë mbi procedurat kozmetike që kryejnë.

Të rinjtë u besojnë më shumë influencuesve sesa partive politike, thotë Camila Rocha, e cila shkroi një studim mbi rininë dhe demokracinë në Argjentinë, Brazil, Kolumbi dhe Meksikë. Javiera Mieres, influencuese kiliane e modës, mendon se për shkak se influencuesit postojnë online dhe flasin me fansat e tyre pothuajse çdo ditë, “njerëzit ndihen sikur po ndërveprojnë me një mik”. Kur flasin për politikë, ndjekësit e tyre i dëgjojnë.

Jair Bolsonaro, presidenti populist i Brazilit, shfrytëzoi mediat sociale për të fituar zgjedhjet në vitin 2018. Grupet pro-Bolsonaro shpenzuan me miliona dollarë duke pushtuar WhatsApp-in me biseda jo të këndshme për kundërshtarin e tij, Fernando Haddad nga partia e Lulës, PT. Në të kundërt, PT ka qenë më e ngadaltë në përqafimin e fushatës dixhitale.

Në prill, Lula postoi në Twitter se i kishin “kërkuar të rinovonte” praninë e tij në mediat sociale. Këtë postim e shoqëroi me një foto ku kishte pozuar me syze dielli rozë. Ai tha se do të hapte një llogari në TikTok dhe në Kwai, dy platforma të transmetimit të videove. Gjithashtu ai filloi të shoqërohet me influencues online.

Por influencuesit online mund të jenë aleatë të ndërlikuar. Më 13 korrik, Anitta, yll brazilian i muzikës pop, me 63 milionë ndjekës në Instagram, i dha një shtysë të befasishme fushatës së Lulës, duke postuar një foto të saj veshur me një kostum të kuq, e mbështetur në një shtyllë striptizmi, me logon e partisë së Lulës, të skalitur në pjesën e poshtme.

Ajo tha se nuk e mbështeste partinë PT, por se do të ripostonte mesazhe në mbështetje të Lulës në TikTok, Twitter dhe Instagram. Tre ditë më vonë, ajo përsëriti se nuk ishte anëtare e PT-së dhe e ndaloi partinë të përdorte imazhin e saj në fushata.

Politikanët gjithashtu rrezikojnë që të duken si budallenj. José Antonio Kast, një katolik i devotshëm, i cili kandidoi për të qenë president i Kilit vitin e kaluar, ftoi një influencuese të quajtur Daniella Chávez, për të kryesuar eventin e tij të fundit të fushatës. Kjo i çuditi disa nga mbështetësit e tij më të ngushtë.

Zonja Chávez është një modele e Playboy me një kanal në OnlyFans, një platformë abonimi provokuese, ku ajo poston video me mbishkrime të tilla, si: “Mezi pres t’ju tregoj se çfarë ka midis këmbëve të mia!”

Në mënyrë të ngjashme, në Argjentinë, presidenti Alberto Fernández ftoi në rezidencën e tij L-Gante-n, atëherë një këngëtar 21-vjeçar, pak para zgjedhjeve të ndërmjetme në nëntor.

Zoti Fernández ndoshta shpresonte se takimi i tyre do të tërhiqte votuesit e rinj në koalicionin e tij të majtë, për të cilin pretendon se u shërben të varfërve. Fatkeqësisht, L-Gante ka bërë tatuazh në fytyrë fjalën “i pasur”. Zoti Fernández u tall nga publiku.

Disa influencues nuk duan të postojnë për politikën, nga frika se mos humbasin para. Zonja Mieres në Kili më parë postonte video në mbështetje të Gabriel Boric, presidentit të ri të majtë. Por tani që është një influencuese me kohë të plotë, ajo e përmend politikën vetëm në Instagram, nëpër video që fshihen automatikisht pas 24 orësh.

“Asnjë influencues nuk dëshiron të ndërmarrë rrezikun e të qenët shumë politik, sepse përndryshe, markat nuk të punësojnë”, thotë ajo. Luísa Sonza, këngëtare braziliane, kohët e fundit pohoi se markat po bojkotonin ata që denoncuan zotin Bolsonaro.

Ndoshta për shkak të vështirësisë për të bindur influencuesit, disa politikanë kanë bërë përpjekje vetë. Në zgjedhjet presidenciale të Kolumbisë në qershor, Rodolfo Hernández, kandidati 77-vjeçar, pothuajse fitoi duke postuar në TikTok, se slogani i tij ishte “i vjetër, por i shijshëm”. Ai arriti mbi 5 milionë pëlqime. Kaq nuk mjaftoi për t’u zgjedhur, por arriti shumë pranë fitores./ Përktheu: Lira Muça

Continue Reading

Ekonomi

Rritja e interesave, si mund t’i ndryshojë investimet

Published

on

By

Rritja e interesave, si mund t’i ndryshojë investimet e shqiptarëve?

Në vitet e fundit, normat e ulëta të interesit kanë qenë ndër faktorët që kanë nxitur rritje të investimeve në tregun e pronave dhe një cikël të ri të rritjes së çmimeve të pasurive të paluajtshme. Tashmë, kthimi i një cikli rritës të normave të interesit mund t’i bëjë më tërheqëse investimet financiare.

Tregjet financiare në të gjithë botën, që nga fundi i vitit të kaluar, po përballen me ndryshimin e shpejtë të normave të interesit. Pas një periudhe të gjatë të normave të ulëta të interesit, deri në nivelet minimale historike, ato iu rikthyen një rritje të shpejtë, të përcaktuar kryesisht nga gjallërimi pas shumë vitesh i presioneve inflacioniste.

Fillimisht, ky fenomen u shkaktua nga vështirësitë në zinxhirin e furnizimit dhe pamundësisë së ofertës për t’iu përgjigjur rimëkëmbjes së shpejtë të kërkesës, pas daljes nga pandemia.

Në shkurt të këtij viti, sulmi i Rusisë mbi Ukrainën i theksoi edhe më shumë trysnitë inflacioniste dhe pasiguritë për ekonominë botërore dhe sidomos për atë europiane, më të ekspozuar ndaj efekteve të luftës.

Kjo tablo ka sjellë rritje edhe më të shpejtë të normave të interesit. Shumica e bankave qendrore kanë rritur normat e referencës dhe kjo është reflektuar në normat e interesit të produkteve financiare, sidomos në yield-et e instrumenteve të borxhit.

As Shqipëria nuk bën përjashtim nga kjo tendencë. Banka e Shqipërisë rriti tre herë normën bazë të interesit në pesë muajt e fundit, duke e çuar nga 0.5%, në 1.75%.

Kjo lëvizje është pasqyruar shpejt në tregun primar të titujve të qeverisë shqiptare, me rritje të shpejtë të yield-eve për të gjitha instrumentet. Përcjellja në normat e interesit të depozitave dhe kredive bankare është ende në një fazë fillestare, por pritet të bëhet gradualisht e prekshme, nëse nuk do të ketë frenime të papritura në kahun shtrëngues të politikës monetare.

Rritja e normave të interesit sjell ndryshime të ndjeshme edhe në tiparet e alternativave të investimit që ofron tregu për investitorët e vegjël dhe kryesisht, për individët. Epoka e gjatë e normave minimale të interesit tentoi të nxisë konsumin dhe investimet nëpërmjet çmimit të lirë të parasë, duke dhënë nga ana tjetër, më pak stimuj për të kursyer.

Në ekonomitë më të zhvilluara, periudhat e uljes së normave të interesit nxisin investimet në tregjet e kapitalit dhe përgjithësisht ndikojnë në rritjen e vlerës së aksioneve dhe instrumenteve të tjera të këtyre tregjeve.

Duke qenë se Shqipëria nuk ka një bursë aktive dhe mundësitë e investimit në tregjet ndërkombëtare janë të kufizuara, për arsye të ndryshme, cikli i normave të ulëta të interesit i tillë ka ndikuar në zgjerimin e investimit në prona apo asete të tjera fikse, për shkak të kredisë së lirë, por edhe leverdisë më të pakët për t’i mbajtur kursimet të investuara në instrumente financiarë tradicionalë.

Tendenca ka qenë më se e prekshme në vitet e fundit, edhe me rritjen e ofertës për kredi bankare. Ky është një nga faktorët që ka nxitur cikël të ri të rritjes së tregut të pasurive të paluajtshme në vend.

Rritja e normave të interesit përcjell në ekonomi stimuj të ndryshëm: rritja e çmimit të parasë do ta bëjë më të shtrenjtë huamarrjen, duke frenuar stimulin monetar për investim dhe konsum. Nga ana tjetër, rritja e normave të interesit të produkteve dhe instrumenteve financiare e bën gradualisht më të leverdishëm kursimin dhe rrit kthimet nga investimet financiare.

Depozitat dominojnë edhe me interesa minimale

Depozitat bankare vazhdojnë të jenë produkti mbizotërues ku mbahen kursimet e individëve dhe as epoka e gjatë e normave minimale të interesit nuk e lëkundi shumë këtë prirje. Sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë dhe Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF), depozitat përbëjnë rreth 84% të vlerës totale të investimeve financiare të individëve shqiptarë, me vlerë totale prej 1.15 trilionë lekësh.

Produkti i dytë më i parapëlqyer janë Bonot dhe Obligacionet e qeverisë shqiptare, që përbëjnë rreth 9% të investimeve financiare të individëve, për një shumë totale prej më shumë se 122 miliardë lekësh.

Vijojnë kuotat në fondet e investimit, me 78 miliardë lekë, ose 6% të totalit dhe obligacionet me ofertë private, me një total prej 10 miliardë lekësh, ose afërsisht 1% të totalit të investimeve të individëve.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë, AMF

Këto të dhëna tregojnë se, në shumicën dërrmuese, investitorët e vegjël shqiptarë vazhdojnë t’iu besojnë produkteve financiare më klasike dhe më të sigurta.

Depozitat bankare janë të siguruara me ligj deri në shumën e 2.5 milionë lekëve. Teknikisht, deri në këtë shumë, vendosja e parave në bankë është një investim me rrezik 0. Vitin e kaluar, depozitat e individëve u rritën me 8%, pranë niveleve më të larta të dekadës së fundit. Depozitat kanë vazhduar të rriten, pavarësisht se normat e interesit ngelën në nivele shumë të ulëta.

Për depozitat me afat të individëve në Lekë, norma mesatare e interesit në fund të vitit 2021 ishte 0.67%, me rritje të lehtë nga niveli prej 0.59% i një viti më parë.

Në pjesën e parë të vitit 2022, megjithatë, duket se ka një tendencë më të prekshme në rritje. Në muajin maj, interesi mesatar i depozitave të reja me afat arriti në 1%, me një interval që fillon nga 0.75% për depozitat më të përdorura, ato 12-mujore, deri në 2.83% për depozitat me maturitet 5-vjeçar.

Për monedhën Euro, normat e interesit janë edhe më të ulëta, me një mesatare prej 0.53% për të gjitha depozitat me afat. Normat e interesit fillojnë nga 0.4% për afatin 12-mujor, deri në 2.33% për depozitat me maturim 5-vjeçar. Pavarësisht normave më të ulëta të interesit, Euro ngelet dominuese në strukturën e depozitave bankare, me rreth 52% të totalit.

Monedha europiane ndoshta perceptohet më e besueshme nga publiku i gjerë, po të kemi parasysh edhe faktin që ekonomia shqiptare ka një shkallë të lartë euroizimi dhe shumica e aseteve afatgjata, duke filluar nga pasuritë e paluajtshme, kuotohen në Euro.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

Obligacionet e qeverisë rriten

Letrat e borxhit të qeverisë dhe sidomos obligacionet kanë tërhequr interes në rritje mes investitorëve të vegjël në vitet e fundit. Epoka e gjatë e normave të ulëta të interesit të depozitave, që mbeten produkti dominues për mbajtjen e kursimeve të shqiptarëve, ka bërë që shumë investitorë të vegjël të drejtohen tek obligacionet, që kanë ofruar norma kthimi të kënaqshme, në raport me shkallën e ulët të rrezikut.

Sipas Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, vitin e kaluar, individët investuan 15.7 miliardë lekë në tregun primar të bonove dhe obligacioneve të qeverisë shqiptare.

Shuma e investuar në ankande nga individët këtë vit ka pësuar rënie të lehtë me 1.1% krahasuar me një vit më parë. Blerjet e bonove nga individët në tregun primar arritën vlerën e 9.2 miliardë lekëve, me rritje prej 2.3% krahasuar me një vit më parë. Ndërkohë, investimet në obligacione pësuan rënie në vlerën e 6.5 miliardë lekëve, 5.4% më pak krahasuar me vitin 2020.

Rënia mund të jetë ndikuar edhe nga një tendencë në tkurrje e kthimeve vitin e kaluar. Kuponi i obligacioneve 10-vjeçare vitin e kaluar preku nivelin më të ulët historik, me 5%. Edhe obligacionet 7-vjeçare dhe 5-vjeçare ishin pranë niveleve më të ulëta historike, me norma kuponi përkatësisht 4.01% dhe 3.9%.

Rendimenti i obligacioneve në afatin e gjatë ka pësuar rënie të natyrshme, në përputhje me ciklin e normave të interesit, por ekspertët mendojnë se obligacionet e qeverisë shqiptare përgjithësisht kanë ofruar raport shumë të kënaqshëm mes përfitimit dhe rrezikut.

Kthesa në kahun e politikës monetare mund t’i bëjë këto instrumente edhe më tërheqëse. Banka e Shqipërisë e ka rritur dy herë normën bazë të interesit këtë vit, duke e çuar në 1.25%, nga niveli më i ulët historik prej 1% ku qëndronte deri në muajin mars të këtij viti.

Tregu i letrave të borxhit të qeverisë është segmenti i tregut ku sinjalet e politikës monetare reflektohen më shpejt dhe efektet nuk kanë munguar të ndihen. Prej muajit mars, yield-et janë në rritje të dukshme, si për instrumentet afatshkurtër, ashtu edhe për ato afatgjatë.

Në nëntor të vitit të kaluar, qeveria shqiptare realizoi edhe emetimin e parë të obligacioneve me maturim 15-vjeçar, me qëllim testimin e tregut. Testimi rezultoi i suksesshëm dhe në pjesën e parë të këtij viti, kur Ministria e Financave realizoi edhe dy rihapje të ankandit.

Në rihapjen e dytë, në muajin maj, yield-i mesatar i ankandit rezultoi 6.9%, në rritje të ndjeshme nga yield-i prej 5.84% i rihapjes së parë që ishte zhvilluar në muajin shkurt dhe 5.88% që kishte yield-i i ankandit të parë të këtyre obligacioneve, i zhvilluar në nëntor të vitit të kaluar.

Pjesëmarrja në ankandet e tregut primar bëhet përmes ndërmjetësve të licencuar financiarë, që janë zakonisht bankat tregtare. Aktualisht në Shqipëri ka 11 shoqëri komisionere për investimin në tituj, por pjesa dërrmuese e volumit të transaksioneve nga individët bëhet nga bankat tregtare e licencuara për këtë shërbim.

Investimi në obligacione është bërë gjithmonë nëpërmjet ndërmjetësve financiarë të licencuar, ndërsa që nga fillimi i këtij viti, edhe investimi në bono bëhet vetëm nëpërmjet këtyre shoqërive, pasi Banka e Shqipërisë e ndërpreu ofrimin e këtij shërbimi për individët.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

Fondet e investimit, ecuria pozitive e 2021 u përmbys nga rritja e yield-eve

Një dekadë më parë, Raiffeisen Bank hapi fondet e para të investimit nëpërmjet filialit të saj Raifefisen Invest. Në fakt, hapja e fondeve të investimit erdhi më shumë nga nevoja për të zgjidhur një problem të qeverisë shqiptare, sesa nga një trysni e mirëfilltë e tregut për të eksploruar instrumente të reja.

Grupi Raiffeisen urdhëroi bankën e saj shqiptare të ulte ekspozimin në instrumentet e borxhit të qeverisë shqiptare, për shkak se normat e reja të Autoriteteve Mbikëqyrëse Europiane i klasifikuan të gjitha aktivet jashtë Eurozonës me koeficientë më të lartë rreziku, duke ndikuar negativisht treguesit e mjaftueshmërisë së kapitalit të grupeve bankare.

Për qeverinë shqiptare, tërheqja e Raiffeisen ishte një problem serioz, duke qenë se kjo bankë ishte financuesi më i madh i borxhit të brendshëm. Tërheqja e Raiffeisen do ta bënte shumë të vështirë financimin dhe rifinancimin e bonove dhe obligacioneve, duke sjellë rreziqe të konsiderueshme për buxhetin e shtetit.

Për të zgjidhur këtë problem, Raiffeisen themeloi fondet e investimit, duke i orientuar aty një pjesë të madhe të depozituesve të vet. Më tej, tregu i fondeve të investimit u pasurua edhe me aktorë të tjerë dhe me fonde investimi në valutë të huaj.

Në fazën e parë, ato u rritën me ritme të shpejta, por në vitin 2015, arritën një pikë stanjacioni. Vetëm në vitin 2021, tregu dha disa sinjale rizgjimi dhe aktivet neto iu kthyen ritmeve dyshifrore të rritjes. Viti 2021 u karakterizua edhe nga përmirësimi i kthimeve nga fondet e investimit, si në Lek, ashtu edhe në valutë të huaj.

Fondet e investimit në Lek, me portofol të përqendruar në titujt e qeverisë shqiptare, në fund të vitit të kaluar ofruan kthime vjetore pranë nivelit 4.5%. Ndërkohë, fondi i investimit në aksione, WVP TOP Invest, arriti kthime deri në nivelin e 20.5%.

Megjithatë, në gjysmën e parë të këtij viti, rritja e normave të interesit në tregjet financiare ka dhënë ndikim të dukshëm negativ në kthimet e fondeve. Rritja e yield-eve ka zhvlerësuar instrumentet në portofolin e fondeve të investimit dhe në mesin e këtij viti, kthimet për fondet që investojnë në bono dhe obligacione kanë rënë pranë, ose poshtë nivelit zero.

Kjo situatë ka krijuar shqetësim mes klientëve të fondeve të investimit dhe shpjegimi i kësaj tendence është bërë një problem për shoqëritë administruese. Megjithatë, ekspertët e tregut mendojnë se fondet e investimit ngelen një alternativë e mirë në afatin e mesëm dhe të gjatë. Sipas tyre, investimi në instrumente me yield-e më të larta do të rrisë sërish kthimet e fondeve në një horizont disavjeçar.

Burimi: Shoqëritë administruese të fondeve

Fondet e investimit në Euro kanë luhatshmëri edhe më të lartë, duke pasur parasysh edhe se tregjet e huaja, ku këto fonde investojnë, kanë dinamizëm më të lartë, që rezulton në luhatje më të mëdha të normave të interesit. Tendenca rritëse e yield-eve ka dhënë ndikim edhe më të fortë negativ te fondet në Euro. Për shembull, fondi më i madh, Raiffeisen Invest Euro, në fund të muajit qershor raportonte kthim vjetor negativ, në masën -11.39%.

Kuotat në fondet e investimit, në shumicën e rasteve, janë instrumente të investimit likuid, anëtari mund të shesë kuotat dhe të dalë nga investimi në çdo kohë pa penalitete, duke tërhequr përfitimet e akumuluara. Ky është një avantazh në raport, për shembull, me depozitat bankare me afat.

Por, nga ana tjetër, fondet e investimit kanë luhatshmëri më të lartë, siç tregojnë shifrat e mësipërme. Për investitorët e interesuar për instrumente më të qëndrueshme, depozitat bankare, apo obligacionet me kupon fiks, mund të jenë alternativë më e përshtatshme.

Fondet e pensionit, më të qëndrueshme ndaj luhatjes së interesave

Paralelisht me fondet e investimit, në dekadën e fundit po njohin zhvillim të shpejtë edhe fondet e pensionit. Më shumë se investime, këto fonde janë kursime për moshën e tretë, por si instrumente financiare, ato ofrojnë kthime të kënaqshme, për të siguruar burime shtesë në moshën e tretë, duke kompensuar efektin e rënies së të ardhurave nga shkëputja e marrëdhënies së punës.

Edhe fondet e pensioneve, vitin e kaluar, vuajtën rënie të lehtë në kthimet nga investimi, tendencë e ngjashme me fondet e investimeve.

Në fund të vitit 2021, investimet e fondeve të pensioneve konsistonin 100% në bono dhe obligacione. Këto instrumente kanë nivel të ulët rreziku, gjë që, në afatin e gjatë, përkthehet edhe në kthime relativisht të ulëta nga investimi.

Fondi me kthimin më të lartë në fund të vitit 2021 ishte Raiffeisen Pension, me 4.44%, nga 4.35% që kishte qenë ky tregues një vit më parë. Kthimin e dytë më të lartë e raportoi fondi Sigal Pension, me 3.67%, nga 3.53% një vit më parë. Fondi Credins Pension raportoi kthim 3.15%, sërish në përmirësim nga niveli 2.85% i një viti më parë. Fondi më i ri në treg, Albsig Pension, në fund të vitit 2021 raportoi kthim vjetor nga investimi në masën 2.22%.

Fondet e pensionit janë më pak të ndikuara nga luhatjet afatshkurtra të normave të interesit në tregje, sepse ato përdorin një mënyrë të ndryshme kontabilizimi të instrumenteve financiare. Ndryshe nga fondet e investimit, ato nuk i vlerësojnë obligacionet në portofolin e tyre me vlerë të drejtë, por i mbajnë me kosto të amortizuar.

Për këtë arsye, luhatjet e kthimeve nga investimi në dy vitet e fundit, që kanë qenë mjaft të trazuara për ekonominë dhe tregjet, kanë qenë më të kufizuara.

Diferenca mund të vërehet edhe në muajt e parë të këtij viti. Ndërkohë që kthimet e fondeve të investimit po bien ndjeshëm, në fondet e pensioneve, kthimet vjetore janë në nivele më të qëndrueshme: dy prej fondeve, Sigal Pension dhe Albsig Pension, në fund të prillit raportonin rritje të mëtejshme krahasuar me fillimin e vitit, ndërsa Raiffeisen Pension dhe Credins Pension, rënie të lehtë.

Në pjesën dërrmuese, portofoli i investimeve të fondeve të pensionit përbëhet nga obligacione të qeverisë shqiptare dhe kryesisht obligacione me afate të gjata maturimi.

 

Burimi: Shoqëritë administruese të fondeve

Obligacionet private vazhdojnë rritjen

Obligacionet me ofertë private ndoshta janë risia më e madhe e tregut financiar në dekadën e fundit. Përdorimi i këtyre instrumenteve u adoptua sidomos nga bankat, që kishin nevojë për t’i përdorur si element të kapitalit të tyre rregullator, për të mbështetur rritjen e mëtejshme. Obligacionet u përdorën më pas edhe nga kompani të tjera të sektorit financiar, por jo vetëm, me qëllim sigurimin e financimeve të nevojshme për aktivitetin e tyre.

Mbështetur në të dhënat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), portofoli i këtyre instrumenteve, i llogaritur si vlera e emetuar dhe ende e pashlyer, në fund të vitit 2021 arriti në mbi 10 miliardë lekë, ose thuajse 83 milionë euro. Gjatë një viti, vlera e portofolit të obligacioneve është rritur me 25%.

Afërsisht, 53% e obligacioneve me ofertë private janë të emetuara në valutë të huaj, nga 50.5% që ishte pesha e tyre në fund të vitit 2020. Të detajuara sipas monedhave, 47.2% e obligacioneve private janë të emetuara në Lek, 46.5% e obligacioneve janë në Euro dhe 6.3% në Dollar Amerikan.

Në Shqipëri, ato kanë nisur të përdoren në fund të vitit 2011 dhe emetuesit kryesorë kanë qenë bankat dhe institucionet financiare. Bankat i kanë përdorur këto instrumente sidomos në funksion të nevojës për të rritur kapitalin rregullator.

Rregullorja “Për mjaftueshmërinë e kapitalit” i njeh instrumentet e borxhit të varur të bankave si kapital rregullator i nivelit të dytë, deri në një masë të caktuar. Ndërsa institucionet e tjera financiare e kanë zbatuar emetimin e obligacioneve si një formë për të siguruar financime, për të mbështetur aktivitetin kreditues.

Blerësit e këtyre instrumenteve kanë qenë zakonisht individët, por nuk kanë munguar edhe investitorë institucionalë, si për shembull kompani të sigurimeve. Deri tani, në tregun shqiptar të kapitaleve, emetimi i obligacioneve është bërë me ofertë private, edhe për shkak të mungesës së një tregu të titujve.

Oferta publike do t’i bënte këto instrumente të tregtueshme dhe likuide, duke krijuar mundësinë e shitjes në çdo kohë ose përdorimin e tyre si kolateral financiar për marrjen e huave. Bursa ALSE është operative prej katër vjetësh, por aktiviteti i saj, deri tani, ka qenë i kufizuar në tregtimin e letrave të borxhit të qeverisë shqiptare.

Në përgjithësi, obligacionet e kompanive private ofrojnë kthime ndjeshëm më të kënaqshme krahasuar me instrumentet e ngjashme financiare në monedhën përkatëse.

Për obligacionet me maturim 7-vjeçar në Lek, Alpet paguan një kupon prej 6.3%, ndërsa për të njëjtin afat maturimi, Credins Bank paguan kupon prej 5.5%.

Për obligacionet me ofertë private në Euro, kthimet janë më të ulëta, por sidoqoftë më të mira në raport me depozitat bankare. Për shembull, obligacionet me maturim 7-vjeçar të Credins Bank dhe Fibank mundësojnë kupon prej 3.5%, ndërsa emetimet e fundit të obligacioneve 7-vjeçare të Tirana Bank dhe Union Bank ofrojnë kupton fiks, në nivelin 3.3%.

Për një periudhë kur normat e interesit të depozitave kanë qenë shumë pranë zeros, kthimet mund të konsiderohen të kënaqshme. Në teori, instrumentet e borxhit të varur dhe të nënrenditur janë instrumente që bartin rrezik të konsiderueshëm për investitorin. Në rast të paaftësisë paguese të emetuesit, këto instrumente janë ndër të fundit në radhën e shlyerjes së detyrimeve.

Megjithatë, duke pasur parasysh se emetuesit e këtyre instrumenteve janë zakonisht bankat tregtare, institucione të mbikëqyrua dhe aktualisht me parametra të mirë kapitalizimi dhe likuiditeti, për momentin raporti mes rrezikut dhe kthimit nga investimi duket i mirë.

Nga përvoja e deritanishme, vlera totale e emetimeve fillon zakonisht nga rreth 2 milionë euro, si në rastin e Union Bank dhe Fibank, 3.5 milionë euro në emetimin e fundit të Credins Bank dhe 5 milionë euro, për obligacionet e lëshuara nga Tirana Bank.

Duhet pasur parasysh se, për momentin, obligacionet e shoqërive tregtare janë një alternativë investimi e kufizuar për publikun e gjerë. Kur emetimi i obligacioneve bëhet me ofertë private, ligji parashikon që numri i blerësve të obligacioneve nuk mund të jetë më i madh se 100 – nëse tejkalohet kjo shifër, emetimi duhet të bëhet me ofertë publike.

Oferta private nënkupton se emetuesi nuk mund të bëjë njoftime apo shpallje publike: të gjitha kontaktet me blerësit eventualë duhet të kryhen privatisht. Për një blerës të interesuar, e vetmja mënyrë për të investuar do të ishte të shprehte interes pranë një subjekti emetues, në rast se ka informacion për një emetim të pritshëm në të ardhmen. Duke qenë se disa kompani po aplikojnë emetime të obligacioneve me një lloj rregullsie, kjo krijon disa hapësira për investitorë të interesuar që të blejnë këto instrumente.

Për shkak të numrit të kufizuar të investitorëve, bankat zakonisht priren të vendosin një shumë minimale investimi, që mund të mos jetë e arritshme për investitorët më të vegjël.

E vetmja mënyrë që ato të shndërrohen në një alternativë të mirëfilltë për publikun e gjerë do të ishte emetimi me ofertë publike dhe tregtimi në bursë. Oferta publike do t’i bënte ato instrumente potenciale investimi edhe për investitorë institucionalë, si fondet e investimit, që kanë shfaqur vazhdimisht interes për të investuar në to.

Nuk ka shenja të bursës

Kur bëhet fjalë për investime financiare, sigurisht që platforma kryesore ku ato kanalizohen në ekonomitë e zhvilluara janë tregjet e kapitalit. Në Shqipëri, një treg i tillë mungon ende.

Pas dështimit të projektit të Bursës së Tiranës, që prej vitit 2018 në Shqipëri ka nisur aktivitetin një bursë private (ALSE), me aksionere dy prej bankave tregtare në vend. Deri tani, tregtimi në ALSE është i kufizuar vetëm te bonot dhe obligacionet e qeverisë shqiptare. Ende sot e kësaj dite, asnjë shoqëri private shqiptare nuk është regjistruar në bursë për të tregtuar titujt e saj të borxhit apo të kapitalit.

Institucioni financiar NOA është e vetmja shoqëri tregtare që e ka deklaruar publikisht synimin për të hyrë në Bursë, me qëllim emetimin e obligacioneve. Por, deri tani, qëllimi nuk është konkretizuar.

Me gjithë përpjekjet që po bëhen, ka pak shenja se Shqipëria mund të ketë treg funksional kapitali në të ardhmen e afërt. Në ekonominë tonë janë konsoliduar tashmë disa grupe të fuqishme biznesi. Rritja e tyre ka sjellë edhe një lloj zhvillimi në standardet e organizimit të brendshëm dhe të qeverisjes korporative, çka mund t’i afronte ato me kriteret e nevojshme për të tregtuar tituj të tyre në bursë.

Deri tani, megjithatë, bizneset e konsoliduara e kanë zgjidhur nevojën për financime, kryesisht nëpërmjet kredisë bankare dhe oferta për të mbështetur projektet nuk ka munguar.

Projektet e PPP-ve mund të kishin qenë një alternativë interesante për të eksploruar mundësitë e financimit nëpërmjet emetimit të titujve në bursë, por edhe në këtë rast, kontraktorët i kanë siguruar financimet e jashtme nëpërmjet kredive bankare. Tregtimi në bursë sjell edhe kërkesa shtesë që lidhen me procedurat, raportimet dhe transparencën, të cilat përkthehen në kosto për bizneset.

Bankat tregtare kanë qenë institucionet më të interesuara për emetimin e instrumenteve të borxhit, por për momentin duket se interesi i tyre do të mbetet kryesisht tek oferta private.

Në të shkuarën, qeveria shqiptare dha disa sinjale se do të nxiste zhvillimin e bursës, duke regjistruar në të disa kompani publike. Në vitin 2018, Kryeministri Rama paralajmëroi listimin në Bursë të një prej kompanive të grupit të Operatorit të Sistemit të Shpërndarjes. Por, prej atëherë, asgjë nuk ka lëvizur në këtë drejtim.

Shumë ekspertë mendojnë se Shqipëria mund të jetë treg i vogël që të gjenerojë volume të mjaftueshme për të pasur një bursë eficiente dhe të qëndrueshme në kohë.

Në mungesë të një orientimi të mirëfilltë të bizneseve dhe mungesës së vullnetit të mirëfilltë nga qeveria, për ta nxitur tregun e kapitalit, një bursë funksionale nuk duket në horizontin e afërt.

 

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

TRENDING