Jemi afër luftës që askush nuk e dëshiron, por të gjithë po përgatiten për të

Nga Ivan Timofeev

Përpjekja e fundit e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për paqe në Ukrainë nxjerr në pah një realitet shqetësues: mundësitë për zgjidhjen e konfliktit po ngushtohen. Kievi vazhdon të mbështetet në mbështetjen ushtarake të NATO-s, ndërsa shtetet anëtare po rrisin shpenzimet e mbrojtjes dhe po forcojnë industritë e tyre të armëve. Lufta në Ukrainë mund të shkaktojë një konfrontim më të gjerë midis Rusisë dhe NATO-s. Për momentin, shanset mbeten të ulëta – falë, kryesisht, parandalimit bërthamor. Por sa i fortë është ky parandalim sot?

Është e vështirë të vlerësohet roli i armëve bërthamore në luftën moderne. Përdorimi i tyre i vetëm në luftë – bombardimet e Hiroshimës dhe Nagasakit në vitin 1945 – ndodhi në kushte shumë të ndryshme politike dhe teknologjike. Megjithatë, shumica e ekspertëve të marrëdhënieve ndërkombëtare bien dakord se armët bërthamore shërbejnë si mjete të fuqishme parandaluese. Edhe një arsenal i vogël bërthamor shihet si mburojë kundër pushtimit: kostoja e agresionit bëhet e paimagjinueshme. Sipas kësaj logjike, Rusia, si një superfuqi bërthamore, duhet të jetë pothuajse imune ndaj kërcënimeve të jashtme ushtarake. Përdorimi i armëve bërthamore është bërë një tabu politike dhe morale – megjithëse planifikuesit ushtarakë ende hartojnë skenarë në heshtje.

Besimi mbizotërues është se armët bërthamore janë të papërdorshme – dhe se asnjë aktor racional nuk do të sfidonte një shtet të armatosur me armë bërthamore. Por a është ky besim i bazuar në realitet? Për Rusinë, kjo po bëhet një pyetje gjithnjë e më urgjente, ndërsa rreziku i konfrontimit të drejtpërdrejtë me NATO-n – ose anëtarët individualë të NATO-s – rritet, veçanërisht në kontekstin e Ukrainës.

Ka shumë pika të nxehta politike. Si Rusia ashtu edhe NATO i kanë bërë të ditura ankesat e tyre. Nëse këto tensione do të shpërthejnë në konflikt, kjo nuk do të varet vetëm nga qëllimi, por edhe nga kapaciteti ushtarako-industrial dhe gatishmëria e forcave. Dhe këto po ndryshojnë me shpejtësi. Rusia ka zgjeruar prodhimin e mbrojtjes që nga viti 2022. Edhe vendet e NATO-s po riarmatosen – dhe baza e tyre kolektive industriale mund të tejkalojë së shpejti forcën konvencionale të Rusisë. Me këtë ndryshim mund të vijë një qëndrim më i vendosur – presioni ushtarak i mbështetur nga fuqia materiale.

Disa shtigje mund të çojnë në një luftë NATO-Rusi. Një skenar përfshin ndërhyrjen e drejtpërdrejtë të NATO-s në Ukrainë. Një tjetër mund të burojë nga një krizë në Baltik ose diku tjetër përgjatë krahut lindor të NATO-s. Kriza të tilla mund të përshkallëzohen me shpejtësi. Sulmet me dronë, sulmet me raketa dhe ndërhyrjet ndërkufitare tani janë rutinë. Me kalimin e kohës, trupat e rregullta të NATO-s – jo vetëm vullnetarët – mund të tërhiqen.

A mund ta ndalojë këtë frenimi bërthamor? Në shikim të parë, po. Në një përplasje të drejtpërdrejtë, Rusia ka të ngjarë të fillojë me sulme konvencionale. Por lufta në Ukrainë ka treguar se armët konvencionale, edhe kur janë efektive, rrallë detyrojnë kapitullimin. NATO zotëron mjetet mbrojtëse të Ukrainës – por në një shkallë më të madhe. Shoqëritë e saj janë më pak të përgatitura për të përballuar viktima, por kjo mund të ndryshojë me mobilizim të mjaftueshëm politik dhe mesazhe mediatike. Rusia ka grumbulluar përvojë të konsiderueshme ushtarake – veçanërisht në operacionet mbrojtëse – por NATO mbetet një kundërshtar i frikshëm.

Nëse Rusia do të merrte ndonjëherë në konsideratë përdorimin e armëve bërthamore, ekzistojnë dy skenarë të përgjithshëm. I pari është një sulm taktik parandalues ndaj përqendrimeve të trupave armike ose infrastrukturës. I dyti është një sulm hakmarrës pas përshkallëzimit të NATO-s. I pari është politikisht i rrezikshëm: do ta paraqiste Rusinë si agresore dhe do të shkaktonte izolim diplomatik. I dyti gjithashtu shkel tabunë bërthamore, por mund të shihet ndryshe në opinionin global.

Sidoqoftë, NATO mund të hakmerret – me forcë konvencionale ose bërthamore. Një sulm rus mund të provokojë një kundërsulm shkatërrues. Moska do të përballet më pas me një zgjedhje të zymtë: të vazhdojë të luftojë në mënyrë konvencionale dhe të rrezikojë humbjen, të përshkallëzojë sulmin me më shumë armë bërthamore ose të lëshojë armë strategjike – duke sjellë shkatërrim të ndërsjellë.

Besimi se Rusia nuk do të bëhet kurrë bërthamore – nga frika e hakmarrjes – ka krijuar një ndjenjë të rreme sigurie midis disa udhëheqësve të NATO-s. Ky iluzion mund të provokojë përshkallëzim me mjete konvencionale, duke filluar në Ukrainë dhe duke u përhapur më tej. Do të kërkonte që NATO të braktiste kujdesin e saj të Luftës së Ftohtë.

Kush do të vuante më shumë në një skenar të tillë? Ukraina – e cila do të mbante barrën e luftimeve të intensifikuara. Rusia – e cila mund të përballet me breshëri raketash dhe një pushtim të mundshëm tokësor. Shtetet lindore të NATO-s – objektiva të mundshëm të hakmarrjes ruse, apo edhe pushtimit. Shtetet e Bashkuara mund t’i shpëtojnë pasojave fillestare, përveç nëse vendosen armë bërthamore strategjike. Por përshkallëzimi rrallë është i parashikueshëm. Nëse shkëmbimet taktike marrin një spirale, edhe SHBA-të mund të përfshihen në një konflikt bërthamor.

Nuk ka fitues në luftën bërthamore. Vetëm të mbijetuar – nëse ka. Të vësh bast se pala tjetër do të mbyllë sytë është një rrezik i rrezikshëm me qytetërimin në lojë.

Si Rusia ashtu edhe NATO i kuptojnë kostot katastrofike të luftës. Çdo konflikt në shkallë të gjerë do të kërkonte ndryshime masive sociale dhe ekonomike dhe do ta shkatërronte Evropën në një shkallë të paparë që nga Lufta e Dytë Botërore. Por historia tregon se vetëm frika nuk e parandalon gjithmonë katastrofën. Ne nuk mund ta përjashtojmë një kthim në ekstreme.

Armët bërthamore ende funksionojnë si një pengesë. Por tabuja kundër përdorimit të tyre – dhe aftësia e tyre për të garantuar paqen – po vihet në provë edhe një herë. Sa më shumë udhëheqësit luajnë me supozime, aq më afër i afrohemi zbulimit nëse rregullat e vjetra ende vlejnë.