Nga ekuatori në Arktik: a është radha e Groenlandës?

Jo vetëm Venezuela.

Nga ekuatori deri në Arktik, në shënjestër të Donald Trumpit mund të jetë tani Groenlanda e shumëdëshiruar, një ëndërr jo më aq “e ndaluar”, që do t’u lejonte Shteteve të Bashkuara akses në nëntokën e saj të pasur me minerale dhe në pozicionimin e saj strategjik.  Pikërisht aty ku konkurrenca me Rusinë dhe Kinën është gjithnjë e më e ashpër, veçanërisht për shkak të ngrohjes globale, e cila po shkakton shkrirjen progresive të akujve gjatë stinëve më të buta, duke hapur rrugë të reja tregtare dhe ushtarake.

Dhe ja, mbi valën euforike të blitz-it në Karakas, që i parapriu kapjes së Nicolás Maduros, presidenti amerikan e deklaron hapur: “Ne kemi nevojë për Groenlandën, absolutisht. Na duhet për mbrojtjen.”

Nga Brukseli vjen një reagim i parë që në dukje ka të bëjë me Venezuelën, por që në mënyrë të tërthortë përbën edhe një sinjal ndalues për Groenlandën: “BE-ja ndan prioritetin e luftës kundër krimit të organizuar dhe trafikut të drogës, një kërcënim i rëndësishëm në nivel global. Në të njëjtën kohë, BE-ja thekson se këto sfida duhet të përballohen përmes bashkëpunimit dhe në respekt të plotë të së drejtës ndërkombëtare dhe parimeve të integritetit territorial dhe sovranitetit”.

Trumpi flet për Groenlandën në revistën The Atlantic, në një stafetë shqetësuese me Katie Miller, autore podkastesh me orientim të hapur të djathtë dhe bashkëshortja e Stephen Millerit, zëvendësshefit të fuqishëm të kabinetit të Trumpit për politikat.

Është i saj postimi i publikuar në X disa orë më parë, ku shfaqet një hartë e Groenlandës e mbështjellë me flamurin me yje dhe vija, shoqëruar me mbishkrimin: “Së shpejti”. Një provokim që ka ndezur reagime të menjëhershme nga palët e interesuara.

Kryeministri i territorit autonom të Mbretërisë së Danimarkës, Jens-Frederik Nielsen, e ka cilësuar mesazhin “të pasjellshëm”.

“Marrëdhëniet mes shteteve dhe popujve bazohen në respekt të ndërsjellë dhe në të drejtën ndërkombëtare, jo në gjeste simbolike që injorojnë statusin dhe të drejtat tona,” shkroi ai në X, duke shtuar: “Vendi ynë nuk është në shitje dhe e ardhmja jonë nuk vendoset në rrjetet sociale.”

Ambasadori danez në Shtetet e Bashkuara e ka ripostuar provokimin e Millerit, duke e shoqëruar me një “kujtesë miqësore” mbi lidhjet e forta të mbrojtjes mes dy vendeve: “Jemi aleatë të ngushtë dhe duhet të vazhdojmë të bashkëpunojmë si të tillë. Siguria e SHBA-së është edhe siguria e Groenlandës dhe e Danimarkës.”

Kopenhaga në vitin 2025 ka rritur shpenzimet për mbrojtjen, duke ndarë 13,7 miliardë dollarë, “të përdorshme në Arktik dhe në Atlantikun Verior”.

Sinjalet e para nga Trumpi datojnë që në maj të vitit 2019, kur ai kishte hedhur idenë e operacioneve imobiliare në ishull. Në mandatin e dytë, ambiciet kanë marrë një tjetër përmasë, aq sa kanë vënë në alarm aleatët evropianë.

Në fjalimin e tij të parë në Kongres mbi Gjendjen e Unionit, komandanti i përgjithshëm deklaroi se mbështet të drejtën e popullit groenlandez për të përcaktuar të ardhmen e vet dhe se është gati t’u thotë “mirësevini në SHBA”.

Në “tokën e akullit” ndodhet gjithashtu baza ushtarake amerikane më veriore, në Pituffik, e vizituar në mars nga zëvendëspresidenti JD Vance, një vizitë që nuk kaloi pa polemika mbi përshtatshmërinë e misionit. Presidenti amerikan më pas refuzoi të përjashtonte përdorimin e forcës për të marrë kontrollin e territorit: “Nuk them se do ta bëj, por nuk përjashtoj asgjë. Ne kemi vërtet nevojë për Groenlandën.”

Në të njëjtën intervistë për NBC, dhënë në maj, ai shtoi: “Groenlanda ka një popullsi shumë të vogël, do të kujdesemi për ta. Por na duhet për sigurinë ndërkombëtare.”

Sipas disa sondazheve, pothuajse 80% e mbi 56.800 banorëve dëshirojnë pavarësinë nga Danimarka, por pothuajse 100% kanë refuzuar idenë e bashkimit me Shtetet e Bashkuara.

Së fundmi, Donald Trumpi ka emëruar Jeff Landry-n, guvernatorin e Luizianës, si të dërguar special për Groenlandën. Landry, ish-prokuror i përgjithshëm i shtetit, e falënderoi Trumpin për detyrën e dhënë në dhjetor, duke e cilësuar “një nder të shërbejë në këtë rol vullnetar për ta bërë Groenlandën pjesë të Shteteve të Bashkuara.”

Groenlanda, pra, por ndoshta jo vetëm ajo, duke pasur parasysh edhe aludimet ndaj Kubës dhe Kolumbisë të bëra nga administrata gjatë konferencës për shtyp pas blitz-it në Karakas. Dhe sidomos në dritën e asaj që deklaroi sekretari i Shtetit Marco Rubio, sipas të cilit bota duhet ta marrë si shembull operacionin në Venezuelë.

“Kur thotë se do të bëjë diçka, kur thotë se do të përballet me një problem,” përfundoi kreu i diplomacisë amerikane duke iu referuar Trumpit, “ai e bën vërtet.” / bota.al

…

Donald Trump po e provon prej vitesh. Në gusht të vitit 2019, gjatë mandatit të tij të parë, ai donte të “blinte Groenlandën”. Një ide e cilësuar si “absurde” dhe e refuzuar pa ekuivok nga kryeministrja daneze Mette Frederiksen. Gjashtë vjet më vonë, ai këmbëngul, duke ndryshuar strategjinë, por jo objektivin: të sigurojë kontrollin e ishullit “për sigurinë kombëtare të Shteteve të Bashkuara”.

Sipas asaj që raporton The Economist, Uashingtoni do të dëshironte t’i ofronte Nuuk-ut një COFA – Compact of Free Association (Traktat i Asociimit të Lirë), një marrëveshje që SHBA-të tashmë e kanë në fuqi me disa shtete të vegjël të Paqësorit.

1. Çfarë përmban traktati që SHBA-të do t’i propozonin Nuuk-ut?

COFA është një marrëveshje ndërkombëtare përmes së cilës Shtetet e Bashkuara rregullojnë marrëdhëniet me një shtet sovran. Në praktikë, Uashingtoni i garanton atij shteti autonomi të plotë për çështjet e brendshme dhe e njeh si të pavarur, por merr përsipër përgjegjësinë për mbrojtjen dhe sigurinë e jashtme, si edhe ofron ndihmë financiare.

Në këmbim, SHBA fitojnë të drejtën të përdorin territorin e atij shteti për qëllime strategjike, për shembull për vendosjen e bazave ushtarake. Ky lloj pakti është nënshkruar me shtete të vegjël ishullorë të Paqësorit, Mikronezinë, Ishujt Marshall dhe Palau, ish-territore nën administrim amerikan pas Luftës së Dytë Botërore, dhe daton nga gjysma e dytë e viteve ’80.

2. A është juridikisht e mundur që Nuuk të nënshkruajë një traktat të tillë dhe të kalojë nën kontrollin e SHBA-së?

Sipas të drejtës ndërkombëtare, jo.

“Groenlanda nuk është një shtet sovran, por pjesë e Mbretërisë së Danimarkës”, shpjegon ekspertja e qeverisjes ndërkombëtare Ekaterina Antsygina, nga Universiteti i Hamburgut. “Statusi i Groenlandës brenda Mbretërisë së Danimarkës është i rrënjosur fort në të drejtën ndërkombëtare. Sovraniteti danez mbi ishullin është mbështetur vazhdimisht përmes një ushtrimi paqësor dhe të pandërprerë të autoritetit, përmes pranimit të heshtur nga shtetet e tjera dhe njohjes në forumet ndërkombëtare.”

Sipas saj, deklaratat e Presidentit Trump, megjithëse provokuese, injorojnë themelet solide juridike të sovranitetit danez mbi Groenlandën. Për më tepër, ndonëse ishulli gëzon autonomi të gjerë sipas Ligjit për Vetëqeverisjen të vitit 2009, e drejta e tij për vetëvendosje garanton që çdo hap drejt pavarësisë duhet të jetë një vendim demokratik i popullit groenlandez, një vendim që, për momentin, nuk është marrë.

Me fjalë të tjera: negociimi i drejtpërdrejtë me Nuuk-un për një marrëveshje sigurie që përjashton Kopenhagenin “nuk ka bazë ligjore”.

3. Pse Stephen Miller gabon kur e përkufizon Groenlandën si “koloni daneze”?

“Të përkufizosh Groenlandën si ‘koloni’ është sot juridikisht e pasaktë dhe politikisht keqorientuese.”

Groenlanda ka fituar: Home Rule në vitin 1979; Self-Government në vitin 2009,

me njohjen e qartë të së drejtës për vetëvendosje dhe për zgjedhjen e një pavarësie të mundshme në të ardhmen.

“Të përshkruash Groenlandën si koloni injoron evolucionin kushtetues të ishullit dhe shtrembëron të drejtën ndërkombëtare. Marrëdhënia mes Groenlandës dhe Danimarkës është sot ajo e një territori autonom brenda një shteti sovran, jo e një zotërimi kolonial.”

4. Sot Trump mendon për një traktat, por në vitin 2019 donte ta blinte Groenlandën. Një tjetër ide e çuditshme?

“Po, por me disa ‘por’”, shpjegon Geraldine Giraudeau, profesoreshë e së drejtës ndërkombëtare në Universitetin e Perpignan-it.

E drejta ndërkombëtare nuk e ndalon në mënyrë absolute blerjen e territoreve. Historikisht ka pasur raste të dorëzimit të territoreve kundrejt pagesës (Luiziana nga Franca te SHBA-të në vitin 1803, Alaska nga Rusia në vitin 1867).

Megjithatë, sot një transaksion i tillë do të kërkonte pëlqimin e të gjitha palëve të përfshira. Në rastin e Groenlandës, kjo do të thotë marrëveshja si e Danimarkës, ashtu edhe e vetë Groenlandës, një kusht që qartazi nuk ekziston.

5. SHBA-të janë tashmë të pranishme ushtarakisht në Groenlandë. Pse atëherë Trump interesohet kaq shumë për ishullin?

Shtetet e Bashkuara kanë tashmë një prani ushtarake në Groenlandë me Pituffik Space Base (ish-Thule), një infrastrukturë strategjike kyçe për paralajmërimin e hershëm raketor, mbrojtjen kundërraketore dhe mbikëqyrjen hapësinore.

“Për Uashingtonin, Groenlanda është një aset strategjik”, shpjegon Justina Budginaite-Froehly, studiuese pranë Europe Center të Atlantic Council, sepse pozicioni i saj gjeografik “e vendos drejtpërdrejt mbi GIUK Gap”, korridori midis Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar, thelbësor për monitorimin e nëndetëseve ruse, dhe potencialisht kineze, që hyjnë në Atlantik.

Ajo paralajmëron se të ndalesh vetëm te dimensioni juridik nuk mjafton: “Ligjshmëria, e vetme, nuk krijon siguri”. Rreziku i vërtetë nuk është një aneksim formal, por “mundësia e ushtrimit të presionit nga fuqi të jashtme në një zonë strategjikisht të pambrojtur”.

“Nëse Europa dëshiron të sigurojë që asnjë fuqi e jashtme, as SHBA-të, as Rusia, as Kina, të mos mendojë realisht se mund të ushtrojë presion mbi Groenlandën, atëherë duhet të përqendrohet më pak te protestat dhe më shumë te hapat e saj strategjikë”.

“Groenlanda nuk është në shitje, por as nuk duhet lënë e ekspozuar. Nëse Europa nuk merr përsipër përgjegjësinë për sigurinë e saj në Veri, të tjerë do ta bëjnë këtë në vend të saj, duke ndjekur prioritetet e veta strategjike.” / bota.al