Faktori ‘Rusi’ ka shtyrë BE-në të vlerësojë Shqipërinë në Paketën e Zgjerimit

Më 4 nëntor, u publikua raporti – Paketa e Zgjerimit, në të cilin Komisioni Evropian vlerëson progresin e treguar nga vendet kandidate në negociatat e tyre për t’u bërë Shtete Anëtare të BE-së.

Ky dokument, i botuar çdo vit, është me interes të veçantë për të kuptuar drejtimin që BE dëshiron të marrë në procesin e zgjerimit.

Paketa tregoi edhe një herë se procesi nuk po ecën me të njëjtën shpejtësi për të gjitha vendet kandidate.

Ky vlerësim vjen në një kohë historike kur ‘gjeopolitika është rikthyer në Evropë’, me pushtimin rus të Ukrainës që i kushton vëmendje të re politikës së zgjerimit.

Nuk është rastësi që Mali i Zi, Shqipëria, Moldavia dhe Ukraina ishin vendet më të lavdëruara kur u prezantua raporti; dy të parat janë përshtatur plotësisht me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të BE-së, ndërsa të dytat – sipas pikëpamjes së BE-së – duhet të përfshihen sa më shpejt të jetë e mundur në mënyrë që të distancohen nga Moska.

Nga ana tjetër, Bosnja dhe Hercegovina, Gjeorgjia dhe Serbia janë kritikuar në veprimet e tyre dhe janë këshilluar të rikthehen në rrugën e reformave sa më shpejt të jetë e mundur për t’u përshtatur me standardet evropiane: tre vende që kanë marrëdhënie të ngushta me Moskën.

Në të vërtetë, ‘faktori Rusi’ ka qenë një element kyç në politikat e BE-së në vitet e fundit, pa përjashtim për zgjerimin.

Bashkimi ka humbur tërheqjen

Megjithatë, tërheqja e BE-së nuk është më ajo që ishte dikur në sytë e vendeve kandidate; roli i saj si një ‘fuqi normative’ tani është zbehur.

Sidomos midis vendeve të Ballkanit Perëndimor, shtyrja e vazhdueshme e pranimit të tyre ka çuar në ndjenja mosbesimi dhe në një kërkim për partnerë të tjerë ndërkombëtarë, përfshirë Rusinë dhe Kinën.

Për më tepër, perceptimi se treshja Moldavi-Gjeorgji-Ukrainë po trajtohet preferencialisht ka bërë që disa politikanë dhe eurodeputetë ballkanas të akuzojnë BE-në për ‘standarde të dyfishta’.

Për shembull, rasti i Maqedonisë së Veriut (e cila në vitin 2018 madje ndryshoi emrin e saj në një përpjekje për t’u bashkuar me BE-në), një kandidate që nga viti 2005 dhe ende duke pritur të hapë kapitullin e parë të negociatave, krahasuar me atë të Moldavisë, një kandidate që nga viti 2022, përfundimi i negociatave të së cilës shpresohet deri në fund të mandatit të Von der Leyen II.

Pyetje të tjera lindin në lidhje me vendet e Trios, duke përfshirë çështjen e pazgjidhur të rajonit të pavarësisë së Transnistrisë në Moldavi dhe luftën e vazhdueshme në Ukrainë; pranimi i Ukrainës kundërshtohet hapur edhe nga të paktën një shtet anëtar, Hungaria.

Është e rëndësishme të mbahet mend se edhe nëse negociatat përfundojnë në kohë, pranimi mund të ndodhë vetëm pas një votimi unanim të Këshillit Evropian.

Kjo nënkupton pengesën e mundshme të vetos edhe nga një prej 27 shteteve anëtare, e cila më pas mund të kundërshtojë nënshkrimin e traktatit të pranimit.

Shtetet anëtare që, përtej kontekstit evropian, janë gjithnjë e më të prirura të ndjekin marrëdhëniet me vendet kandidate edhe në mënyrë bilaterale duke pasur parasysh prioritetet e tyre, siç demonstrohet nga marrëveshja e diskutuar e Italisë me Shqipërinë për transferimin e emigrantëve.

Implikimet për politikën e kohezionit

Në terma më të përgjithshëm, vendet kandidate duhet të dëshmojnë se janë të gatshme të marrin përgjegjësinë për anëtarësim, ashtu si BE duhet të jetë gati të thithë anëtarë të rinj.

Në këtë aspekt, zgjerimet e reja të mundshme duhet të lexohen edhe në perspektivat e ardhshme të politikës së kohezionit, e cila – siç ndodhi tashmë për vendet e Evropës Lindore pas zgjerimit të vitit 2004 – me siguri do të shihte në vendet e reja anëtare – të karakterizuara nga një PBB shumë më e ulët se ajo e BE-së – përfitues të rëndësishëm.

Komisionerja Kos gjatë prezantimit të raportit u përpoq të qetësonte rezervat në këtë pikë duke theksuar se Mali i Zi dhe Shqipëria (dy vendet më afër pranimit) kanë gjithsej 3 milionë banorë, si shuma e Antverpit dhe Romës.

Nuk është e qartë nëse shfrytëzimi i peshës demografike të papërfillshme të dy vendeve do të jetë i mjaftueshëm për të hapur rrugën për pranimin e tyre.

Sidoqoftë, zgjerimet – në veçanti, por jo vetëm, zgjerimi historik i vitit 2004 që përfshiu Evropën Lindore në BE – kanë sjellë gjithmonë një ndryshim në vetë natyrën dhe kuptimin e Bashkimit Evropian.

Integrimi i Ballkanit dhe i Trio-s nuk bën përjashtim.

Zgjerimi duhet të konsiderohet një çështje qendrore në diskutimin e Buxhetit të ardhshëm të BE-së, edhe përballë rrezikut të humbjes së përhershme të favorit të vendeve evropiane që janë përpjekur të bashkohen me klubin më prestigjioz për dekada të tëra.

–

Përshtatur nga shkrimi i Raffaella Coletti dhe Filippo Marinoni “The weight of the ‘Russia factor’ on EU enlargement”.