Truri në alarm nga hekuri: Si mangësitë ushqyese nxisin ankthin dhe lodhjen mendore

Ankthi, depresioni dhe lodhja mendore kronike shpesh trajtohen si probleme thjesht emocionale ose psikologjike.

Megjithatë, sipas nutricionistes Anisa Kakija, në shumë raste ato janë të lidhura ngushtë me mangësi ushqyese që ndikojnë drejtpërdrejt në funksionimin e trurit.

“Shumë simptoma që ne i etiketojmë si psikologjike kanë në thelb një bazë biologjike,” thekson ajo.

Një nga mangësitë më të shpeshta që vërehet te personat me ankth dhe lodhje mendore është mungesa e hekurit, veçanërisht te gratë.

Hekuri, sipas saj, luan rol jetik në transportin e oksigjenit drejt trurit dhe në funksionimin mitokondrial, pra në prodhimin e energjisë qelizore.

“Kur truri nuk oksigjenohet siç duhet, shfaqen lodhje mendore, vështirësi në përqendrim dhe ndjesi ankthi që shpesh interpretohen si ‘psikologjike’,” shpjegon Kakija.

Në këtë kontekst, ndjesia e rraskapitjes mendore apo e tensionit të brendshëm nuk është gjithmonë rezultat i stresit emocional, por pasojë e një truri që nuk furnizohet siç duhet.

Një tjetër grup mangësish shumë i rëndësishëm lidhet me vitaminat e kompleksit B, veçanërisht B6, B9 dhe B12.

Këto vitamina, shpjegon Kakija, janë kofaktorë kyç në sintezën e neurotransmetuesve dhe në proceset e metilimit nervor, të domosdoshme për funksionimin e qëndrueshëm të sistemit nervor.

“Mungesa e tyre nuk shkakton gjithmonë simptoma të forta neurologjike, por krijon një terren ku rregullimi emocional bëhet i paqëndrueshëm”.

Kjo paqëndrueshmëri shpesh manifestohet si luhatje humori, irritim i shpeshtë apo ndjesi e vazhdueshme e mbingarkesës mendore.

Magnezi është një tjetër element thelbësor që shpesh mungon te personat me ankth dhe stres kronik. Ai merr pjesë në qindra reaksione enzimatike dhe ka një rol qetësues në sistemin nervor.

“Kur magnezi është i ulët, sistemi nervor mbetet në një gjendje hiperaktiviteti, që përjetohet si ankth, tension ose pagjumësi,” shpjegon Kakija.

Në këto raste, trupi mbetet vazhdimisht në gjendje gatishmërie, pa arritur të kalojë në një fazë reale çlodhjeje.

Po aq i rëndësishëm është edhe roli i omega-3, e cila është thelbësore për strukturën e membranave neuronale dhe për modulimin e inflamacionit neurobiologjik.

Mungesa e tyre shoqërohet me fleksibilitet më të ulët nervor dhe reagime emocionale më të ashpra ndaj stresit.

Po ashtu vitamina D del si një faktor shpesh i nënvlerësuar, megjithëse ajo ndikon drejtpërdrejt në rregullimin e imunitetit dhe të humorit përmes receptorëve të saj në tru.

“Nivelet e ulëta të vitaminës D lidhen shpesh me lodhje mendore dhe humor të ulët, veçanërisht në kontekst stresi kronik,” thekson Kakija.

Ajo nënvizon se këto mangësi rrallë shfaqen të izoluara.

“Ato ndërthuren dhe krijojnë një efekt kumulativ që ndikon drejtpërdrejt në funksionimin emocional,” shpjegon ajo, duke theksuar rëndësinë e një vlerësimi të plotë të ushqyerjes dhe jo të fokusuar në një element të vetëm.

Sheqeri dhe ushqimet ultra-të përpunuara: një tru në alarm të vazhdueshëm

Përveç mangësive ushqyese, një ndikim të fortë negativ në funksionin njohës dhe stabilitetin emocional kanë edhe sheqeri dhe ushqimet ultra-të përpunuara.

Sipas nutricionistes, një nga mekanizmat kryesorë është paqëndrueshmëria e sheqerit në gjak.

“Pas konsumimit të sheqerit ose karbohidrateve shumë të rafinuara, ndodh një rritje e shpejtë e glukozës, e ndjekur nga një rënie po aq e shpejtë,” shpjegon ajo.

Truri, i cili varet nga furnizimi konstant me energji, e përjeton këtë si një kërcënim, duke aktivizuar sistemin e stresit dhe duke rritur kortizolin. Rezultati, sipas saj, përjetohet si ankth, nervozizëm ose konfuzion mendor.

Një mekanizëm tjetër i rëndësishëm është inflamacioni neurobiologjik. Ushqimet ultra-të përpunuara janë të varfra në lëndë ushqyese mbrojtëse dhe të pasura në yndyra të oksiduara, aditivë dhe sheqerna të shtuar. Kjo rrit inflamacionin sistemik, i cili ndikon drejtpërdrejt në funksionin njohës dhe në qendrat e rregullimit emocional.

Së treti, këto ushqime ndikojnë në sistemin dopaminergjik.

“Ato janë të dizajnuara për të stimuluar dopaminën në mënyrë të shpejtë dhe të fortë,” shpjegon Kakija.

Me kalimin e kohës, kjo ul ndjeshmërinë e receptorëve dopaminergjikë, duke bërë që njeriu të ketë gjithnjë e më pak kënaqësi nga gjërat e thjeshta dhe të kërkojë stimuj gjithnjë e më të fortë. Emocionalisht, kjo përkthehet në apati, mungesë motivimi dhe luhatje humori.

Një aspekt tjetër i rëndësishëm është ndikimi në mikrobiotën e zorrëve. Ushqimet ultra-të përpunuara varfërojnë diversitetin bakterial, duke përforcuar inflamacionin dhe duke prishur sinjalizimin zorrë–tru.

“Problemi nuk është një ëmbëlsirë herë pas here, por ekspozimi i vazhdueshëm që e mban trurin në një gjendje alarmi të përhershëm,” thekson Kakija.

3 ndryshime që bëjnë diferencën

Në vend të ndryshimeve drastike, Kakija sugjeron hapa të vegjël, por të qëndrueshëm.

“Truri reagon më shumë ndaj stabilitetit të përditshëm sesa ndaj perfeksionit,” shpjegon ajo.

Ndryshimi i parë është shtimi i proteinës cilësore në çdo vakt, veçanërisht në mëngjes. Proteina siguron aminoacidet e nevojshme për sintezën e neurotransmetuesve dhe ndihmon në stabilizimin e sheqerit në gjak, duke ulur luhatjet emocionale gjatë ditës.

Ndryshimi i dytë është reduktimi i ushqimeve ultra-të përpunuara, sidomos atyre të pasura me sheqer të shtuar, të cilat ndikojnë negativisht si në energjinë mendore ashtu edhe në stabilitetin emocional.

Ndryshimi i tretë lidhet me rregullsinë e vakteve. Ushqimi i parregullt e mban sistemin nervor në një gjendje pasigurie metabolike, që shpesh përjetohet si ankth ose mjegull mendore.

Në fund, Kakija thekson një element që shpesh anashkalohet: gjumin. Pa gjumë të mjaftueshëm dhe të rregullt, asnjë ndryshim ushqimor nuk shfaq efektin e plotë.

“Gjatë gjumit ndodh rregullimi i neurotransmetuesve dhe rikuperimi i trurit,” shpjegon ajo, duke nënvizuar se ushqyerja dhe gjumi janë të lidhura ngushtë dhe së bashku krijojnë bazën e shëndetit mendor.