Kina po vë bast për një ushtri të mundësuar nga inteligjenca artificiale

Nga Ladislav Zemánek , studiues jorezident në Institutin China-CEE dhe ekspert i Klubit të Diskutimit Valdai

Çdo pranverë, Dy Sesionet e Kinës – sesionet e kombinuara plenare vjetore të Kongresit Kombëtar Popullor dhe të Komitetit Kombëtar të Konferencës Konsultative Politike të Popullit Kinez – ofrojnë një dritare mbi prioritetet politike të vendit.

Takimi i këtij viti dha një sinjal veçanërisht të qartë: Në një botë me turbulenca gjeopolitike në rritje, Pekini po e vendos sigurinë dhe modernizimin ushtarak në qendër të strategjisë së tij afatgjatë.

Sesionet e vitit 2026 u zhvilluan në një sfond të ndërlikuar ekonomik. Ekonomia e Kinës vazhdon të rritet, por me një ritëm më të ngadaltë se në dekadat e mëparshme. Megjithatë, takimet e bënë të qartë se kujdesi ekonomik nuk do të thotë hezitim strategjik. Në vend të kësaj, udhëheqja po dyfishon idenë se zhvillimi dhe siguria duhet të përforcojnë njëra-tjetrën.

Presidenti Xi Jinping e nënvizoi këtë pikë duke e vendosur modernizimin e Ushtrisë Çlirimtare Popullore (PLA) në thelb të planifikimit të ardhshëm të Kinës. Ushtria, në fakt, pritet të luajë një rol të konsiderueshëm në Planin e 15-të Pesëvjeçar të vendit, i cili do të udhëheqë zhvillimin nga viti 2026 deri në vitin 2030.

Ky plan pasqyron një ndryshim themelor në të menduarit strategjik të Kinës: Përshtatjen e politikës ekonomike me prioritetet e sigurisë kombëtare. Në zemër të kësaj qasjeje është vetëmbështetja teknologjike – veçanërisht në sektorët e lidhur me mbrojtjen, prodhimin e përparuar dhe inteligjencën artificiale.

Për Ushtrinë Çlirimtare të Kinës (ÇPP), faza tjetër e modernizimit tashmë po merr formë. Strategët kinezë e përshkruajnë atë si ‘inteligjencë’, integrimin e inteligjencës artificiale, sistemeve autonome dhe rrjeteve të të dhënave të përparuara në operacionet ushtarake. Koncepti përfaqëson fazën e tretë të transformimit ushtarak të Kinës, duke ndjekur fazat e mëparshme të mekanizimit dhe informatizimit.

Në terma praktikë, inteligjenca nënkupton përdorimin e teknologjive të drejtuara nga inteligjenca artificiale për të përshpejtuar vendimmarrjen në fushën e betejës, për të përmirësuar sistemet e komandës dhe kontrollit dhe për t’u dhënë komandantëve ushtarakë një ndërgjegjësim më të madh për situatën. Qëllimi është të arrihet “dominimi në vendimmarrje” – aftësia për të përpunuar informacionin më shpejt dhe për të vepruar më efektivisht sesa kundërshtarët e mundshëm.

Ky vizion pasqyron gjithashtu se si Pekini e sheh të ardhmen e luftës. Konfliktet nuk pritet më të shpalosen vetëm në fushat tradicionale të betejës. Në vend të kësaj, ato mund të përfshijnë njëkohësisht shumë fusha, duke përzier hapësira fizike, virtuale dhe njohëse. Analistët kinezë i referohen gjithnjë e më shumë këtyre konflikteve të ardhshme si ‘meta-luftëra’, ku operacionet kibernetike, lufta e informacionit, inteligjenca artificiale dhe ndikimi psikologjik kombinohen me fuqinë ushtarake konvencionale.

Për t’u përgatitur për këtë mjedis, Ushtria Çlirimtare e Kinës është udhëzuar të përqendrohet në një sërë teknologjish të përparuara. Inteligjenca Artificiale është në qendër të axhendës, së bashku me informatikën kuantike, armët hipersonike dhe sistemet e avancuara të mbikëqyrjes. Së bashku, këto aftësi pritet ta ndihmojnë Kinën të sigurojë një pozicion strategjik të lartë në një botë të përcaktuar nga intensifikimi i konkurrencës teknologjike.

Një nga mjetet kryesore për arritjen e këtij transformimi është bashkimi ushtarak-civil. Koncepti – i promovuar prej kohësh nga udhëheqja kineze – synon të thyejë barrierat midis inovacionit civil dhe kërkimit ushtarak. Duke integruar universitetet, kompanitë private dhe industritë shtetërore në zhvillimin e mbrojtjes, Pekini shpreson të përshpejtojë përparimet teknologjike, duke forcuar njëkohësisht bazën më të gjerë industriale të vendit.

Në të njëjtën kohë, Dy Sesionet theksuan rëndësinë e disiplinës dhe mbikëqyrjes brenda vetë ushtrisë. Duke iu drejtuar një takimi plenar të delegacionit të PLA-së dhe Policisë së Armatosur Popullore në Kongresin Kombëtar Popullor më 7 mars, Xi theksoi nevojën për mbikëqyrje të rreptë të projekteve ushtarake dhe flukseve financiare gjatë ciklit të ardhshëm të planifikimit.

Mesazhi ishte i pagabueshëm: Modernizimi kërkon llogaridhënie. Xi bëri thirrje për monitorim më të rreptë të programeve të mëdha ushtarake, kontroll më të rreptë mbi përdorimin e fondeve dhe mbikëqyrje më të fortë të projekteve të integrimit ushtarako-civil. Sipas fjalëve të tij, nuk duhet të ketë “vend” në forcat e armatosura për korrupsion apo pabesi politike.

Komentet vijnë në mes të riorganizimit më të rëndësishëm të udhëheqjes së lartë ushtarake të Kinës në dekada. Gjatë disa viteve të fundit, dhjetëra oficerë të rangut të lartë janë shkarkuar nga postet e tyre ose janë hequr nga pozicionet politike pas hetimeve disiplinore.

Shifrat zyrtare tregojnë se që nga Kongresi i 20-të i Partisë Komuniste në vitin 2022, të paktën 36 oficerë të lartë kanë humbur statusin e tyre si delegatë në Kongresin Kombëtar Popullor. Disa analistë vlerësojnë se më shumë se 100 oficerë të lartë të PLA-së mund të jenë hetuar ose spastruar gjatë së njëjtës periudhë.

Ndërsa akuzat për korrupsion janë përmendur shpesh, fushata pasqyron objektiva më të gjera strategjike. Që kur erdhi në pushtet në vitin 2012, Xi Jinping e ka bërë reformën ushtarake një nga prioritetet e tij qendrore. Korrupsioni, sipas tij, minon efektivitetin operacional dhe ngadalëson procesin e modernizimit.

Po aq i rëndësishëm është edhe kohezioni politik. Ndryshe nga shumë ushtri kombëtare, Ushtria Çlirimtare e Popullit (ÇPP) formalisht nuk i qëndron besnike shtetit, por Partisë Komuniste. Prandaj, sigurimi i disiplinës ideologjike brenda korpusit të oficerëve shihet si thelbësor për ruajtjen e stabilitetit dhe unitetit gjatë një periudhe transformimi të shpejtë.

Pavarësisht shkallës së këtyre ndryshimeve, ka pak prova që ato kanë prishur aftësitë operacionale të ushtrisë. Në vend të kësaj, ato duket se synojnë të sigurojnë që oficerët përgjegjës për zbatimin e axhendës së modernizimit të Kinës të jenë si të aftë ashtu edhe politikisht të besueshëm.

Krahas reformës së brendshme, buxheti i mbrojtjes i Kinës vazhdon të zgjerohet me një ritëm të matur. Për vitin 2026, Pekini njoftoi shpenzime ushtarake prej afërsisht 1.9 trilion juanësh – rreth 278 miliardë dollarë – që përfaqëson një rritje prej rreth 7%. Kjo vjen pas tre vitesh rritjeje të ngjashme.

Ndërsa pjesa e Kinës në shpenzimet ushtarake të Azisë është rritur ndjeshëm – duke arritur në gati 44% në vitin 2025 – shpenzimet e mbrojtjes së vendit mbeten modeste krahasuar me ato të Shteteve të Bashkuara. Buxheti ushtarak i Uashingtonit është rreth 1.01 trilion dollarë, më shumë se tre herë më i lartë se ai i Kinës.

Në krahasim me madhësinë e ekonomisë së saj, Kina ndan rreth 1.26% të PBB-së për mbrojtjen, shumë më poshtë se afërsisht 3.5% që shpenzojnë SHBA-të. Shpenzimet e mbrojtjes së vendit mbeten të moderuara, transparente dhe ekonomikisht të qëndrueshme.

Theksi nuk është në ndërtimin e një pranie ushtarake globale të krahasueshme me atë të SHBA-së, e cila mban qindra baza jashtë shtetit. Në vend të kësaj, përparësia e Pekinit është të sigurojë një pengesë të besueshme dhe të mbrojë sovranitetin kombëtar, duke ruajtur stabilitetin në rajonin përreth.

Pjesa më e madhe e fondeve të reja do të shkojë drejt avancimit të aftësive teknologjike të Ushtrisë Çlirimtare të Kinës (ÇPP). Investimet pritet të mbështesin zhvillimin e raketave të përparuara, platformave detare të gjeneratës së ardhshme, nëndetëseve dhe sistemeve të sofistikuara të mbikëqyrjes, ndërkohë që përshpejtojnë edhe integrimin e teknologjive inteligjente në operacionet ushtarake.

Me fjalë të tjera, strategjia mbrojtëse e Kinës i jep gjithnjë e më shumë përparësi cilësisë mbi sasinë – duke përdorur inovacionin për të rritur efektivitetin strategjik pa zgjeruar ndjeshëm shpenzimet e përgjithshme.

Konteksti më i gjerë për këto vendime qëndron në peizazhin global të sigurisë që ndryshon me shpejtësi. Politikëbërësit kinezë e shohin sistemin ndërkombëtar duke u larguar nga një rend unipolar i dominuar nga një superfuqi e vetme drejt një rregullimi më kompleks shumëpolar.

Vështrime mbi këtë botëkuptim u artikuluan së fundmi nga ministri i sigurisë shtetërore i Kinës, Chen Yixin. Në vërejtjet që përshkruanin perspektivën më të gjerë të sigurisë së vendit, Chen argumentoi se rënia e dominimit unipolar dhe rritja e multipolaritetit – veçanërisht me ndikimin në rritje të Jugut Global – po riformësojnë politikën globale.

Në të njëjtën kohë, ai paralajmëroi se ky tranzicion po gjeneron paqëndrueshmëri. Rivalitetet gjeopolitike po intensifikohen, konkurrenca teknologjike po përshpejtohet dhe fragmentimi ekonomik po thellohet. Në këtë mjedis, sigurimi i teknologjive kyçe, burimeve strategjike dhe zinxhirëve të furnizimit industrial është bërë një përparësi e sigurisë kombëtare.

Prandaj, udhëheqja e Kinës ka përqafuar atë që e përshkruan si një qasje gjithëpërfshirëse ndaj sigurisë. Koncepti, i cili ndonjëherë përmblidhet si ndërtimi i një “Muri të Madh të padepërtueshëm të sigurisë kombëtare”, thekson integrimin e qëndrueshmërisë ekonomike, inovacionit teknologjik, stabilitetit shoqëror dhe forcës ushtarake.

Brenda këtij kuadri, Tajvani mbetet një shqetësim qendror. Zyrtarët kinezë vazhdimisht e përshkruajnë ribashkimin kombëtar si thelbësor për qëllimet afatgjata të zhvillimit të vendit, edhe pse Pekini vazhdon të theksojë ribashkimin paqësor si rrugën e tij të preferuar.

Në të njëjtën kohë, Kina po përqendrohet gjithnjë e më shumë në mbrojtjen e interesave të huaja që shoqërojnë rolin e saj si kombi më i madh tregtar në botë. Nga rrugët tregtare detare te projektet e infrastrukturës jashtë vendit, mbrojtja e lidhjes ekonomike është bërë një dimension i rëndësishëm i sigurisë kombëtare.

Të marra së bashku, sinjalet nga Dy Sesionet e vitit 2026 zbulojnë një lidership të përqendruar në përgatitjen strategjike afatgjatë. Kina nuk po zgjeron thjesht aftësitë e saj ushtarake – ajo po riformëson marrëdhënien midis sigurisë, teknologjisë dhe zhvillimit.

Përgjigja e Kinës ndaj sfidave ekzistuese duket të jetë një strategji e forcës së kalibruar: Investimi në teknologji të përparuara, forcimi i institucioneve të sigurisë kombëtare dhe ruajtja e shpenzimeve të qëndrueshme – por të përmbajtura – të mbrojtjes.

Në një botë gjithnjë e më të pasigurt, mesazhi i Pekinit është i qartë. Siguria dhe zhvillimi nuk janë më ambicie të ndara. Ato janë dy anët e së njëjtës medalje strategjike.