Amerika ka arritur kufijtë e fuqisë së saj

Nga Fyodor Lukyanov

Donald Trump ka shpallur fillimin e një “epokës së artë” të re në Lindjen e Mesme, pasi njoftoi një armëpushim me Iranin. Lufta, të paktën për momentin, është ndërprerë. Dhe ndërsa parashikimet janë gjithmonë të rrezikshme me këtë Shtëpi të Bardhë, ekziston të paktën një shans që luftimet të mos rifillojnë menjëherë.

Vetëm kjo ka rëndësi. Një luftë e zgjatur do të rriste rreziqet për të gjithë, por mbi të gjitha për Uashingtonin. Pavarësisht gjithë bombasteve që vijnë nga administrata amerikane, Amerika gjithmonë ka qenë thellësisht e pakëndshme me pasigurinë e zgjatur dhe rrezikun strategjik. Është një gjë të kërcënosh. Është diçka tjetër të durosh pasojat kur kërcënimet dështojnë.

Kushtet e sakta të armëpushimit mbeten të paqarta dhe mund të mos jenë rënë dakord ende plotësisht. Por fakti qendror politik është tashmë i dukshëm: përballë rezistencës së vendosur, SHBA-të u tërhoqën.

Asnjë nga kërkesat gjithëpërfshirëse të përcaktuara në fillim të operacionit nuk u përmbush. Kërkesa e Trump për “DORËZIM PA KUSHT!” të Iranit tani duket më shumë si teatër politik sesa si doktrinë strategjike. Megjithatë, pas dramës në mediat sociale, diçka më racionale mbizotëronte në Uashington: kur presioni dështon, është më mirë të tërhiqesh sesa të përshkallëzosh në një situatë që mund të mos e kontrollosh më.

Retorika e ethshme para armëpushimit shërbeu për një qëllim. I lejoi Uashingtonit të pretendonte se Teherani kishte ndërruar mendje, ndërkohë që krijoi një ndjesi të tillë katastrofe që po afrohej, saqë çdo pauzë në luftime mund të shitej si lehtësim. Shtëpia e Bardhë tani do të përpiqet ta paraqesë përmbajtjen si fitore.

Ky konflikt është padyshim një moment historik në transformimin më të gjerë të sistemit ndërkombëtar. Por nuk është fundi i këtij procesi. As kapitulli i fundit në luftën për Lindjen e Mesme.

Irani, mbi të gjitha, ka demonstruar qëndrueshmëri. Ai e ka minuar plotësisht supozimin thelbësor që qëndron pas fushatës SHBA-Izrael: se një goditje mjaftueshëm e fuqishme do të ishte e mjaftueshme për të rrëzuar Republikën Islamike ose për ta detyruar atë të nënshtrohej.

Përgjigja e Teheranit nuk ishte spektakolare në kuptimin ushtarak konvencional, por ishte efektive. Irani e zgjeroi teatrin e tensionit dhe sinjalizoi se kostot e përshkallëzimit nuk do të kufizoheshin vetëm në objektivat ushtarake. Kjo i detyroi kundërshtarët e tij të përballonin jo vetëm hakmarrjen iraniane, por edhe brishtësinë e sistemit më të gjerë rajonal.

Kjo ka rëndësi sepse qëndrueshmëria e SHBA-së dhe partnerëve të saj rajonalë është e kufizuar. Në të kundërt, ajo e Iranit historikisht ka qenë shumë më e madhe.

I ashtuquajturi Bosht i Rezistencës gjithashtu rezultoi më i qëndrueshëm nga sa kishin supozuar shumë. Pavarësisht dëmeve serioze të shkaktuara nga Izraeli gjatë dy viteve të fundit, forcat pro-iraniane në Liban, Jemen dhe Irak mbeten një faktor strategjik. Edhe aty ku nuk ndërhynë drejtpërdrejt, ato ngritën temperaturën dhe i detyruan sulmuesit të qëndronin në gatishmëri.

Përpjekja më e gjerë për të neutralizuar ndikimin iranian ka dhënë efekt të kundërt. Irani ka dalë i përgjakur, por ende në këmbë. Edhe nëse pretendimet e Teheranit se çdo zgjidhje duhet të ndodhë sipas kushteve të tij janë pjesërisht taktika negociuese, një gjë është tashmë e qartë: Pesha rajonale e Iranit nuk është zvogëluar në mënyrën që Uashingtoni dhe Jerusalemi Perëndimor kishin ndërmend.

Negociatat me Teheranin tani janë të pashmangshme. Pyetja e vërtetë është se çfarë dëshiron vetë Irani.

Strategjia e saj e mëparshme e zgjerimit rajonal kontribuoi në shumë nga krizat që tani kanë përfshirë Lindjen e Mesme. Ekziston edhe çështja e pazgjidhur e programit të saj bërthamor: çfarë kërkon saktësisht Irani dhe çfarë çmimi është i gatshëm të paguajë? Duket se Irani ka hyrë gjithashtu në një fazë të re të brendshme, me pushtetin që po zhvendoset më tej drejt institucioneve të sigurisë. Kjo udhëheqje tani do të duhet të peshojë ambicien me realitetin.

Për rajonin më të gjerë, pasojat janë të thella.

Monarkitë e Gjirit kanë pasur një përvojë të trishtueshme. Nuk do të ketë kthim te formula e vjetër e rehatshme, sipas së cilës siguria thjesht mund t’i delegohej Uashingtonit në këmbim të parave dhe besnikërisë. Ky rregullim, i cili mbështeti rajonin që nga Lufta e Ftohtë, është tronditur keq.

Publikisht, shtetet e Gjirit nuk kanë gjasa të bëjnë gjeste dramatike. Por privatisht, kërkimi i tyre për mbrojtje të reja dhe partnerë të rinj do të intensifikohet. Kina, Azia Jugore, Rusia dhe, në një masë më të vogël, Evropa Perëndimore do të bëhen të gjitha më të rëndësishme në llogaritjet e tyre.

Kjo nuk do të thotë që Gjiri do të pranojë dominimin iranian. Monarkitë nuk do të tolerojnë që Teherani të ketë ndikim të pakontrolluar mbi Gjirin Persik ose aftësinë për të diktuar kushtet në Ngushticën e Hormuzit. Politika e tyre ka të ngjarë të bëhet më komplekse: duke e përmbajtur Iranin aty ku është e mundur, ndërsa duke u angazhuar me të aty ku është e nevojshme.

Ndërkohë, Izraeli nuk i ka arritur as qëllimet e tij të deklaruara. Sado që shpallet me zë të lartë fitorja, realiteti themelor strategjik nuk ka ndryshuar. Faktori iranian mbetet. Ai nuk është eliminuar dhe as nuk është dobësuar mjaftueshëm që Izraeli të ndihet vërtet i sigurt.

Pasojat e brendshme për SHBA-në janë më të vështira për t’u gjykuar. Vetë-urimi i Trump-it tashmë tingëllon bosh, por shumë gjëra do të varen nga ekonomia. Nëse tregjet e naftës stabilizohen, Shtëpia e Bardhë do të përpiqet të veprojë shpejt dhe do të këmbëngulë se katastrofa u shmang falë lidershipit të Trump-it. Nëse kjo i ndihmon republikanët në zgjedhjet e mesmandatit të nëntorit është e paqartë.

Megjithatë, Trump gjithmonë ka pasur një instinkt që kritikët e tij shpesh e nënvlerësojnë: ai di si t’i mbijetojë pengesave dhe t’i riformulojë ato.

Megjithatë, përfundimi më i gjerë shkon përtej Trumpit. SHBA-të mbeten jashtëzakonisht të fuqishme. Shtrirja e tyre ushtarake, leva financiare dhe aftësia për të formësuar ngjarjet janë ende të jashtëzakonshme. Por ato nuk janë të pakufizuara. Amerika ende mund të ndikojë në rezultat, por nuk mund të imponojë më thjesht vullnetin e saj me çdo kusht.

Ky mësim tani është përvetësuar shumë përtej Teheranit. Aleatët dhe kundërshtarët njësoj do të nxjerrin përfundimet e tyre. Irani mund të jetë një rast i veçantë, por është vendosur një precedent.

Ky është një hap tjetër drejt një bote të ndryshme, një botë në të cilën shtrëngimi është më pak vendimtar dhe supozimet e vjetra rreth plotfuqishmërisë amerikane bëhen gjithnjë e më të vjetëruara. Trump mund të dëshirojë të zëvendësojë një rend liberal të udhëhequr nga amerikanët me një rend joliberal nën dominimin e SHBA-së. Por ngjarjet e javëve të fundit sugjerojnë diçka tjetër: një botë që shkon përtej çdo rendi që Uashingtoni mund ta kontrollojë plotësisht.

Ky artikull u botua për herë të parë nga  Rossiyskaya Gazeta