Evropa përballë rendit të ri botëror, zbehet garancia e aleatëve për sigurinë e kontinentit

Ndërsa konfliktet ndërkombëtare po zgjerohen dhe besimi ndaj Shteteve të Bashkuara po lëkundet gradualisht, Evropa po hyn në një fazë të re të riarmatimit dhe rishikimit strategjik, duke u përgatitur për një skenar ku mund të detyrohet të mbrojë vetë interesat e saj, pa u mbështetur plotësisht te aleati tradicional amerikan.

Kontinenti evropian po përballet tashmë me një pyetje që deri pak vite më parë konsiderohej e paimagjinueshme: a mund të vazhdojë ende të mbështetet te aleatët e saj për sigurinë dhe mbrojtjen afatgjatë?

Nga lufta në Ukrainë dhe tensionet në Lindjen e Mesme, deri te rivaliteti në rritje mes SHBA-së dhe Kinës, Bashkimi Evropian po përballet me një rend të ri global, ku fuqia ushtarake dhe interesat strategjike po marrin gjithnjë e më shumë prioritet ndaj bashkëpunimit ndërkombëtar dhe rendit të bazuar mbi rregulla.

“Për herë të parë në kujtesën tonë, ne jemi vërtet vetëm”, deklaroi së fundmi ish-kryeministri italian Mario Draghi, duke reflektuar ndjesinë e pasigurisë që po shtohet në kryeqytetet evropiane.

Kjo atmosferë po sinjalizon një transformim të thellë në mënyrën se si Evropa po e koncepton sigurinë dhe të ardhmen e saj strategjike. Qeveritë evropiane po rishikojnë bindjet tradicionale mbi aleancat ushtarake, mbrojtjen dhe stabilitetin ekonomik, në një kohë kur garancitë e dikurshme nuk perceptohen më si të sigurta.

Ky ndryshim po pasqyrohet qartë në rritjen e shpenzimeve ushtarake në të gjithë kontinentin. Që prej pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, shtetet anëtare të Bashkimit Evropian kanë rritur vazhdimisht buxhetet për mbrojtjen, ndërsa shpenzimet e përbashkëta ushtarake këtë vit kanë arritur në rreth 739 miliardë euro.

Gjermania pritet të investojë 117.2 miliardë euro në sektorin e mbrojtjes gjatë vitit 2026, ndërsa Franca rreth 68.5 miliardë euro. Ndërkohë, vendet në krahun lindor të NATO-s po veprojnë me ritme edhe më të shpejta.

Ky zhvillim përfaqëson një kthesë të madhe krahasuar me dekadat pas Luftës së Ftohtë, kur shumica e vendeve evropiane kishin reduktuar gradualisht kapacitetet e tyre ushtarake.

Megjithatë, ndryshimi aktual nuk lidhet vetëm me kërcënimin që perceptohet nga Rusia. Ai po nxitet gjithnjë e më shumë edhe nga pasiguria në rritje lidhur me rolin dhe angazhimin e SHBA-së ndaj sigurisë evropiane.

Për dekada të tëra, siguria e Evropës është mbështetur mbi NATO-n dhe garancinë ushtarake amerikane, të bazuar në parimin e Nenit 5 për mbrojtjen kolektive. Por ky besim, që për shumë kohë është konsideruar i palëkundur, tashmë po vihet seriozisht në diskutim.

Që prej rikthimit të administratës së dytë të Donald Trump, liderët evropianë po përballen me një qasje më të njëanshme dhe më transaksionale nga Uashingtoni në politikën e jashtme.

Shtetet e Bashkuara kanë ndërmarrë vendime të rëndësishme ushtarake dhe diplomatike me konsultime të kufizuara me partnerët evropianë, duke shtuar shqetësimet për koordinimin dhe unitetin brenda aleancës.

Tensionet nuk janë shfaqur vetëm në fushën e sigurisë. Marrëdhëniet transatlantike janë përkeqësuar edhe në aspektin ekonomik, për shkak të tarifave amerikane ndaj produkteve evropiane dhe kërcënimeve të vazhdueshme për vendosje sanksionesh.

Kjo situatë ka forcuar bindjen në Bruksel se partneriteti me SHBA-në po bëhet gjithnjë e më i paqëndrueshëm dhe më i vështirë për t’u parashikuar.

Sipas zyrtarëve evropianë, rezultati nuk është një shkëputje formale nga Uashingtoni, por një erozion gradual i besimit në aftësinë dhe gatishmërinë e SHBA-së për të garantuar sigurinë e Evropës një pasiguri që po ndikon gjithnjë e më shumë në formësimin e politikave të Bashkimit Evropian.

Në të njëjtën kohë, Bashkimi Evropian po përballet me presione ekonomike në rritje si nga SHBA-ja, ashtu edhe nga Kina.

Tarifat amerikane dhe mosmarrëveshjet tregtare gjatë administratës Trump kanë rikthyer shqetësimet mbi përdorimin e presionit ekonomik edhe nga aleatët tradicionalë të Evropës. Paralelisht, mbikapaciteti industrial i Kinës dhe dominimi i saj në zinxhirët kritikë të furnizimit po vazhdojnë të ushtrojnë presion të fortë mbi industrinë evropiane.

Bashkimi Evropian vazhdon të ketë një deficit të konsiderueshëm tregtar me Kinën, çka po ushqen debatin e brendshëm mbi varësinë ekonomike afatgjatë dhe konkurrencën që perceptohet si e padrejtë në tregjet ndërkombëtare.

Përballë këtyre sfidave, Brukseli ka adoptuar një strategji të re që po përshkruhet gjithnjë e më shpesh me termin “de-risking”, pra reduktimi i varësisë dhe ekspozimit ndaj SHBA-së dhe Kinës, pa ndërprerë plotësisht marrëdhëniet ekonomike me asnjërën palë.

Në kuadër të kësaj strategjie, Bashkimi Evropian ka nisur largimin gradual të kompanive kineze të teknologjisë, si Huawei dhe ZTE, nga infrastruktura kritike evropiane, ndërsa po shtohen përpjekjet për të ndërtuar alternativa vendore në sektorë strategjikë si teknologjia, pagesat digjitale, financat dhe prodhimi industrial.