SHBA-IRAN/NIS FAZA 2 E MARREVESHJES SE PAQES

E kanë sabotuar, e kanë zvarritur, e kanë pezulluar. Madje e kanë shpallur dhe më pas e kanë anuluar, në Islamabad, vetëm pak javë më parë. Megjithatë, në atë tryezë tashmë të konsumuar mes amerikanëve dhe iranianëve, negociatat vazhdojnë dhe këtë herë duket se po zhvillohen seriozisht. Firmat – të paktën ato digjitale – tashmë janë vendosur. Gjashtëdhjetë ditë. Kaq pritet të zgjasin negociatat që ndajnë Republikën Islamike të Iranit dhe Shtetet e Bashkuara nga një marrëveshje paqeje. Procesi pritet të nisë të premten, pasi delegacionet të nënshkruajnë fizikisht memorandumin e mirëkuptimit në Zvicër. Nuk bëhet fjalë ende për një marrëveshje përfundimtare, por për një hyrje në fazën e dytë të negociatave, ku përcaktohen pikat minimale të përbashkëta mes palëve: rihapja e Ngushticës së Hormuzit, heqja e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane dhe zgjatja me 60 ditë e armëpushimit të nënshkruar në prill. Nga e premtja nis pjesa më e vështirë e rrugës. Plani për këto 60 ditë është tashmë i përcaktuar. Në qendër të diskutimeve do të jetë programi bërthamor iranian, pothuajse ekskluzivisht. Nuk do të diskutohen raketat balistike, Hezbollah-u apo Hamasi.
Donald Trump duket se ka vendosur tashmë në tryezë lëshimet e tij. Sipas burimeve, ai është i gatshëm të njohë të drejtën e Iranit për një program civil bërthamor, në linjë me marrëveshjen e vitit 2015, JCPOA-në e administratës së Barack Obamës, të cilën vetë Trump e anuloi gjatë mandatit të tij të parë.
Në këmbim, Uashingtoni kërkon garanci që Teherani të mos ketë mundësi të prodhojë armë bërthamore. SHBA-ja ka propozuar një ndalim 20-vjeçar të pasurimit të uraniumit, ndërsa Irani ka ofruar pesë vjet. Pika e kompromisit mund të jetë rreth 10 vite.
Sipas draftit, Irani do të angazhohej të mos kalonte nivelin e nevojshëm për përdorim civil të uraniumit dhe të dorëzonte rreth 450 kilogramë uranium të pasuruar në nivelin 60%, material që do të hollohej dhe do të monitorohej nga inspektorët e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike. Opsioni më i mundshëm mbetet eksportimi i këtij materiali, ashtu si në vitin 2015 kur Irani dërgoi në Rusi 98% të rezervave të tij.
Nga ana tjetër, regjimi iranian ka nevojë urgjente për përfitime ekonomike. Njerëzit pranë Mojtaba Khameneit kërkojnë zhbllokimin e 24 miliardë dollarëve të ngrirë jashtë vendit, dhe sipas burimeve, gjysma e kësaj shume mund të lirohet menjëherë.
Megjithatë, amerikanët kanë vendosur një kusht të qartë: përfitimet do të varen nga veprimet konkrete. Fillimisht duhet të dorëzohet materiali bërthamor, të rihapet Ngushtica e Hormuzit dhe të ndërpritet mbështetja për grupet e armatosura. Vetëm më pas do të vijnë përfitimet ekonomike