Shifrat zbulojnë dramën/ Pensionistët marrin vetëm 30% të pagës, të fundit në Europë

Sistemi i pensioneve në Shqipëri po përballet me një nga sfidat më të mëdha sa i përket raportit mes pensionit dhe pagës. Të dhënat e cituara nga Eurostat tregojnë se raporti i përgjithshëm i zëvendësimit në Shqipëri ka shënuar një rënie të ndjeshme, duke zbritur nga 0.43 në vitin 2019 në 0.30 në vitin 2023.

Kjo do të thotë se pensioni mesatar bruto në Shqipëri përfaqëson rreth 30% të pagës mesatare të grupmoshës 50–59 vjeç, sipas të dhënave të disponueshme për vendin tonë. Krahasimi me vendet europiane tregon një diferencë të konsiderueshme.

Mesatarja e Bashkimit Europian për këtë tregues është rreth 0.57–0.60, ndërsa disa vende të Europës Jugore, si Greqia, Italia dhe Spanja, regjistrojnë nivele edhe më të larta, rreth 0.75–0.78.

Edhe në rajon Shqipëria paraqitet në një pozicion më të pafavorshëm. Serbia, për shembull, ka një raport rreth 0.48, ndërsa edhe vende të tjera të Ballkanit Perëndimor kanë nivele më të larta se Shqipëria.

Rënia e këtij treguesi lidhet me disa faktorë që ndikojnë drejtpërdrejt në skemën e pensioneve. Një prej tyre është informaliteti në tregun e punës. Pagat e deklaruara më të ulëta se të ardhurat reale nënkuptojnë kontribute më të ulëta gjatë viteve të punës dhe, për pasojë, pensione më të ulëta në të ardhmen.

Një tjetër faktor lidhet me mënyrën e indeksimit të pensioneve. Ndërsa pagat në ekonomi kanë shënuar rritje, pensionet nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm, duke krijuar një hendek gjithnjë e më të madh mes të ardhurave të pensionistëve dhe atyre të popullsisë aktive.

Presion mbi skemën krijojnë edhe ndryshimet demografike. Emigracioni i të rinjve dhe plakja e popullsisë po ndryshojnë raportin mes kontribuuesve dhe përfituesve të pensioneve, duke shtuar barrën mbi sistemin publik.

Në të njëjtën kohë, rritja e pagave, veçanërisht në sektorin publik, e ka bërë më të dukshme diferencën me pensionet. Nëse të ardhurat nga puna rriten më shpejt se pensionet, atëherë raporti i zëvendësimit vijon të bjerë edhe në rastet kur pensionet pësojnë rritje nominale.

Një tjetër element është zhvillimi ende i kufizuar i skemave private të pensioneve. Mungesa e një sistemi më të konsoliduar të kursimeve individuale bën që pjesa më e madhe e barrës për sigurimin e të ardhurave në moshën e pensionit të mbetet mbi skemën publike.

Në këtë situatë, sfida për sistemin shqiptar nuk është vetëm rritja e pensioneve aktuale, por edhe garantimi i një skeme të qëndrueshme për brezat e ardhshëm.

Të dhënat tregojnë një hendek të rëndësishëm mes Shqipërisë dhe pjesës më të madhe të Europës. Për pensionistët shqiptarë, kjo përkthehet në një raport më të ulët mes të ardhurave që marrin pas daljes në pension dhe pagës që kanë pasur gjatë viteve të fundit të punës.