Plani E1 hyn në fazë të re/ Palestinezët: Izraeli po copëton bregun perëndimor

Një nga projektet më të debatueshme izraelite në Bregun Perëndimor po kalon nga planet në letër drejt një faze konkrete zbatimi. Qeveria izraelite ka hapur tenderin për ndërtimin e 1,234 njësive të banimit në zonën E1, një territor strategjik në lindje të Jerusalemit. Autoritetet palestineze e kanë dënuar menjëherë vendimin, duke paralajmëruar se projekti rrezikon të fragmentojë më tej territorin palestinez.

Tenderi, i hapur nga Ministria izraelite e Ndërtimit dhe Strehimit, përfshin shtatë komplekse banimi dhe ofertat mund të dorëzohen deri më 19 tetor 2026. Këto 1,234 njësi janë pjesë e projektit më të gjerë E1, që parashikon mbi 3,400 banesa dhe që mori miratimin përfundimtar vitin e kaluar.

Reagimi palestinez ka qenë i fortë. Komisioni palestinez për Rezistencën ndaj Kolonizimit dhe Murit paralajmëroi se avancimi i E1 mund t’i kthejë zonat palestineze në enklava të shkëputura nga njëra-tjetra dhe të rrethuara nga vendbanime izraelite. Sipas tij, tenderi duhet parë si pjesë e një projekti më të gjerë që ndryshon realitetin territorial midis Jerusalemit dhe Luginës së Jordanit.

POR PSE E1 ËSHTË KAQ I RËNDËSISHËM?

Sepse zona ndodhet mes Jerusalemit Lindor dhe bllokut të Ma’ale Adumim. Kritikët e projektit paralajmërojnë se ndërtimi atje do të ndërpresë një nga lidhjet kryesore territoriale mes veriut dhe jugut të Bregut Perëndimor dhe do ta izolojë më tej Jerusalemin Lindor nga territoret palestineze. Pikërisht për këtë arsye E1 konsiderohet prej vitesh një nga pikat më të ndjeshme në debatin për zgjidhjen me dy shtete.

Ministri izraelit i Financave, Bezalel Smotrich, një nga mbështetësit më të fuqishëm të projektit, e ka paraqitur më herët E1 si pjesë të politikës së tij kundër krijimit të një shteti palestinez. Kur projekti mori miratimin përfundimtar në gusht 2025, ai deklaroi se çdo vendbanim dhe çdo njësi e re banimi e largonte më tej këtë perspektivë.

Organizatat izraelite Peace Now dhe Ir Amim kanë paralajmëruar gjithashtu se edhe një zbatim i pjesshëm i projektit mund të krijojë ndryshime të vështira për t’u kthyer pas në terren dhe të ndikojë drejtpërdrejt në lidhjen gjeografike të zonave palestineze.

Vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor konsiderohen të paligjshme nga Kombet e Bashkuara, palestinezët dhe pjesa më e madhe e komunitetit ndërkombëtar, një interpretim që kundërshtohet nga Izraeli.

Hapja e tenderit e bën zhvillimin e fundit veçanërisht të rëndësishëm: E1 nuk është më vetëm një projekt politik dhe urbanistik i diskutuar prej dekadash, por po avancon drejt realizimit konkret. Pikërisht këtu qëndron edhe alarmi palestinez – se ndryshimi i hartës në terren mund ta bëjë gjithnjë e më të vështirë krijimin e një shteti palestinez territorialist të vazhdueshëm.