VIDEOJA INTIME/ TURPI ZHVENDOSET NGA ELI FARA, TE ATA QE E SHOHIN DHE E SHPERNDAJNE

Nga Klementin Mile

“Jam e lënduar, por nuk kam arsye të turpërohem.”

Me këtë fjali, Eli Fara nuk mohoi atë që ishte bërë publike, por refuzoi diçka tjetër: idenë se turpi duhet të jetë i saj.

Dhe pikërisht këtu nis pyetja më e rëndësishme: kush duhet të turpërohet?

Për Sartre-in, turpi nuk lind thjesht nga ajo që bëjmë, por nga momenti kur kuptojmë se dikush tjetër po na sheh. Njeriu nis ta shohë veten përmes syrit të tjetrit dhe, bashkë me këtë vështrim, shfaqet edhe gjykimi.

Një video intime e çon këtë mekanizëm në ekstrem. Nuk kemi më vetëm një palë sy. Kemi mijëra. Njerëz që shohin, komentojnë, shpërndajnë dhe, në fund, krijojnë një gjykim kolektiv mbi një person që nuk u ka dhënë atyre të drejtën të hyjnë në jetën e tij private.

Këtu vështrimi nuk mbetet më thjesht vështrim. Ai shndërrohet në gjykim.

Në logjikën e Foucault-së, pushteti i shikimit nuk qëndron vetëm te fakti që dikush të sheh, por te mundësia që ai vështrim të të klasifikojë, të të gjykojë dhe të të vendosë një identitet përpara të tjerëve.

Dhe pikërisht këtu ndodh përmbysja.

Në vend që të pyetet se kush e regjistroi, kush e publikoi, kush e shpërndau dhe pse u kthye një moment privat në spektakël publik, vëmendja zhvendoset te personi që u ekspozua.

I kërkohet të shpjegohet ai që u pa, ndërsa shpesh harrohet të pyetet se kush hyri pa leje në privatësinë e tij.

Kjo është edhe paradoksi i turpit.

Turpi shpesh i ngarkohet atij që e ka më të vështirë ta refuzojë. Personi i ekspozuar përballet me mijëra shikime, ndërsa ata që e kërkojnë, e konsumojnë dhe e shpërndajnë materialin mund të mbeten të padukshëm.

Vetë fjala “spektakël” lidhet me aktin e të parit. Por kur jeta private shndërrohet në spektakël, kufiri mes asaj që i përket individit dhe asaj që pretendohet se i përket publikut fillon të zhduket.

Hannah Arendt e ka trajtuar këtë ndarje mes sferës private dhe asaj publike si një prej dallimeve themelore të jetës shoqërore.

Një jetë private nuk bëhet automatikisht pronë publike vetëm sepse një pjesë e saj është ekspozuar.

Prandaj, fjalia e Eli Farës merr një kuptim më të gjerë se rasti konkret.

“Jam e lënduar, por nuk kam arsye të turpërohem.”

Ajo nuk po mohon dhimbjen. Po refuzon që dhimbja e shkaktuar nga ekspozimi publik të shndërrohet në faj personal.

Dhe nëse turpi nuk i përket personit që u ekspozua pa dëshirë, atëherë pyetja mbetet: ku duhet të shkojë ai?

Te ai që regjistroi.

Te ai që publikoi.

Te ai që e shpërndau.

Dhe ndoshta edhe te ai që, në vend që të pyesë se si u cenua privatësia, zgjedh thjesht të shohë.

Eli Fara nuk e fshiu turpin.

Ajo e ktheu mbrapsht.