KU ESHTE RAMA/ FATURA E ZEMERIMIT: GJENDJE LUFTE NE TIRANE, KAOSI BEHET PADRON

Editorial nga NTV.AL

Kur studentët dalin në rrugë, kur Ministria e Arsimit rrethohet nga policia dhe flakët përfshijnë hyrjen e godinës, nuk mjafton të numërosh gurët e molotovët. Duhet të numërosh edhe premtimet e pambajtura, shpresat e vrara dhe të rinjtë që nuk besojnë më se ky vend u përket. Pyetja që rëndon mbi Tiranën këtë 14 tetor është e thjeshtë: KU ËSHTË EDI RAMA?

Tirana po zien. Studentët kanë braktisur auditorët dhe protesta është shndërruar në një skenë të rëndë përplasjesh. Gurë, kangjella të shkulura, molotovë, tym dhe flakë. Një kryeqytet që po dëgjon zhurmën e një zemërimi që ka shpërthyer në rrugë.

Pamjet janë tronditëse. Dhuna nuk është zgjidhje, shkatërrimi nuk është program politik dhe asnjë pakënaqësi nuk e justifikon automatikisht sulmin ndaj policisë apo pronës publike. Por do të ishte e rrezikshme që, duke u përqendruar vetëm te flakët, të harrohej pyetja që i paraprin atyre.

Çfarë po ndodh me një vend ku të rinjtë dalin nga auditorët dhe përfundojnë në përplasje me institucionet që duhet t’u garantojnë të ardhmen?

Dhe mbi të gjitha: ku është njeriu që drejton qeverinë prej vitesh, ndërsa një brez kërkon përgjigje?

Edi Rama nuk mund të jetë përgjegjës për çdo gur që hidhet në rrugë. Por si kryeministër, ai nuk mund të shmangë përgjegjësinë politike për gjendjen e vendit, për besimin te institucionet dhe për mundësitë që Shqipëria u ofron të rinjve.

Një kryeministër nuk gjykohet vetëm kur pret shirita, inauguron projekte apo shpall suksese. Gjykohet sidomos kur shoqëria i troket derës me zemërim.

Sot, ajo derë po tronditet në rrugët e Tiranës.

NJË BREZ QË NUK PRANON MË TË PRESË

Për vite me radhë, shqiptarëve u është thene se arsimi është çelësi i suksesit, se puna shpërblehet dhe se kush përpiqet mund të ndërtojë një jetë më të mirë. Por çfarë ndodh kur këto premtime ndeshen me realitetin? Kur diploma nuk të siguron domosdoshmërisht një punë, kur paga nuk mjafton për të jetuar me dinjitet dhe kur shumë të rinj e shohin emigrimin si rrugën më të sigurt drejt së ardhmes?

Atëherë lind një pyetje që asnjë propagandë nuk mund ta fshijë: Për çfarë po studiojnë të rinjtë shqiptarë, nëse vendi nuk arrin t’u japë arsye të besojnë tek e nesërmja?

Shqipëria nuk vuan vetëm nga mungesa e mundësive. Vuan edhe nga perceptimi se mundësitë nuk janë të barabarta. Se për të ecur përpara nuk mjafton të jesh i aftë, por duhet të njohësh njeriun e duhur. Se ndershmëria është virtyt në fjalime, ndërsa lidhjet dhe paratë mund të kthehen në avantazh në jetën e përditshme.

Ky është një helm që nuk shfaqet në statistikat e një dite. Ai depërton ngadalë në mendjen e një të riu, derisa e bind se përpjekja nuk ia vlen, se rregullat nuk vlejnë njësoj për të gjithë dhe se e ardhmja e tij varet nga të tjerët.

Kur një student arrin në këtë pikë, problemi nuk është vetëm i universitetit. Është i shtetit. Kur një i diplomuar largohet sepse nuk sheh perspektivë, humbja nuk është vetëm e familjes së tij. Është e Shqipërisë.

Dhe kur zemërimi shpërthen në rrugë, qeveria nuk mund të mjaftohet duke pyetur kush e ndezi shkrepësen. Duhet të ketë guximin të shohë edhe grumbullin e pakënaqësive që mund ta ketë ushqyer atë zjarr.

KULMON I FORTI, NËNSHTROHET I NDERSHMI

Për vite me radhë, shoqëria shqiptare ka parë të ekspozohet një model suksesi që nuk ka shumë lidhje me dijen, punën apo kontributin qytetar. Makina luksoze, pasuri të dukshme, truproja, afërsi me pushtetin dhe njerëz që sillen sikur rregullat janë bërë për të tjerët.

Në këtë skenë, i riu që studion dhe punon me ndershmëri rrezikon të ndihet si humbës. Ai që respekton ligjin mund të duket naiv përballë atij që mburret se mund ta anashkalojë. Ai që pret radhën mund të ndihet i marrë përballë atij që futet nga dera e pasme.

Kjo është përmbysja më e rrezikshme e vlerave: kur i ndershmi fillon të ndihet i dobët dhe i pandershmi sillet si fitues.

Nuk bëhet fjalë për të fajësuar një individ të vetëm apo për t’i atribuar qeverisë çdo deformim të shoqërisë. Por pushteti ka përgjegjësinë të vendosë standarde, të garantojë zbatimin e ligjit dhe të mos lejojë që qytetarët të krijojnë bindjen se afërsia me politikën është rrugë më e shkurtër se puna.

Sa prindër u kanë thënë fëmijëve të mos flasin, të mos kundërshtojnë dhe të mos ngatërrohen me njerëz të fuqishëm? Sa qytetarë kanë zgjedhur të heshtin përballë padrejtësisë, sepse kanë menduar se askush nuk do t’i mbrojë? Sa të rinj janë larguar pa dëshirë, duke e lënë pas vendin ku janë rritur, sepse nuk kanë dashur të kalojnë jetën duke kërkuar një mik që t’u hapë një derë?

Një shoqëri që i mëson fëmijët të kenë frikë nga i forti, në vend që t’u mësojë të kërkojnë drejtësi, është një shoqëri që rrezikon të dorëzojë të ardhmen e vet.

KU ËSHTË KRYEMINISTRI KUR SHTETI PËRBALLET ME ZEMËRIMIN?

Kur një protestë përshkallëzohet, policia ka detyrën të garantojë rendin, të mbrojë jetën dhe të veprojë në përputhje me ligjin. Por kordoni policor nuk mund të zëvendësojë përgjigjen politike. Mund të ndalojë hyrjen në një godinë, por nuk mund të ndalojë një pyetje që është bërë pjesë e debatit publik.

Çfarë po u ofron Shqipëria të rinjve të saj? Çfarë po bën qeveria që arsimi të mos mbetet thjesht një diplomë në mur? Çfarë garancish kanë qytetarët se puna dhe aftësia vlejnë më shumë se lidhjet? Dhe a e kupton pushteti se besimi nuk imponohet me urdhër?

Nëse përgjigjja ndaj pakënaqësisë është vetëm kontrolli i rrugës, atëherë qeveria mund të fitojë disa orë qetësi, por jo domosdoshmërisht besimin e qytetarëve.

Edi Rama ka mandatin për të qeverisur. Pikërisht për këtë arsye duhet të japë llogari. Mandati nuk është mburojë ndaj kritikës, shumica parlamentare nuk është licencë për të shpërfillur shqetësimet dhe pushteti nuk është pronë që mund të administrohet sikur qytetarët të ishin spektatorë të jetës së tyre.

Kryeministri nuk duhet të jetë i pranishëm vetëm kur duartrokitet. Duhet të jetë i përgjegjshëm edhe kur kundërshtohet.

Kjo është prova që e ndan një qeverisje që dëshiron të dëgjojë nga një pushtet që kërkon vetëm bindje.

I FORTI JAM UNË! POR JO ME GURË NË DORË

Ka një fjali që duhet të rikthehet në vetëdijen e çdo shqiptari: I forti jam UNË!

Jo banditi. Jo ai që ka para të pashpjeguara. Jo ai që mburret me lidhjet politike. Jo ai që mendon se një telefonatë mjafton për t’i shpëtuar rregullave. Dhe as politikani që e ngatërron votën e marrë me të drejtën për të bërë çfarë të dojë.

I fortë është studenti që kërkon arsim më të mirë. Është punëtori që kërkon pagë të drejtë. Është prindi që kërkon siguri për fëmijët. Është pensionisti që kërkon të jetojë me dinjitet. Është qytetari që denoncon korrupsionin dhe nuk pranon të blejë heshtjen e vet me një favor.

Por kjo forcë nuk provohet me molotovë. Nuk provohet duke shkatërruar pronën publike dhe as duke u përplasur me policinë. Ajo provohet duke mos u nënshtruar, duke kërkuar llogari, duke votuar me përgjegjësi, duke denoncuar abuzimin dhe duke mbrojtur të drejtën për të protestuar paqësisht.

Një qytetar që kërkon drejtësi nuk duhet të shndërrohet në atë që kundërshton. Nëse lufton kundër arbitraritetit, nuk mund të kërkojë arbitraritet për vete. Nëse kërkon shtet ligjor, duhet të mbrojë ligjin edhe kur zemërimi është i madh.

Këtu qëndron dallimi mes revoltës që konsumon veten dhe një lëvizjeje qytetare që mund të sjellë ndryshim.

LIGJIN KËTU E BËJMË NE!

Jo si kërcënim. Jo si thirrje për përmbysjen e rendit me forcë. Por si rikujtim i parimit themelor të demokracisë: sovraniteti buron nga qytetarët dhe pushteti ushtrohet në bazë të Kushtetutës dhe ligjit.

Ligji nuk është pronë e kryeministrit. Nuk është privilegj i një partie. Nuk është mburojë për të pasurit dhe ndëshkim për të varfrit. Ai duhet të vlejë njësoj për studentin që proteston, policin që ruan rendin, biznesmenin që investon dhe politikanin që drejton vendin.

Nëse qytetarët shohin se ligji zbatohet ndryshe sipas emrit, pasurisë apo lidhjeve, atëherë dëmtohet vetë themeli i shtetit. Nëse të rinjtë besojnë se e ardhmja blihet dhe drejtësia negociohet, atëherë asnjë fjalim për Europën nuk mund ta mbulojë hendekun mes premtimit dhe realitetit.

Shqipëria nuk ka nevojë për një të fortë të ri që të zëvendësojë të vjetrin. Ka nevojë për institucione aq të forta sa askush të mos jetë mbi ligjin.

Dhe kjo nuk arrihet me frikë. Arrihet me drejtësi, transparencë, llogaridhënie dhe qytetarë që nuk heqin dorë nga të drejtat e tyre.

KU ËSHTË EDI RAMA? PYETJA QË NUK MBULOHET ME TYMIN E MOLOTOVËVE

Dje Tirana u ndez flakë përpara Ministrisë së Arsimit. Sot, rrugët mund të pastrohen, godinat mund të riparohen dhe protestuesit mund të kthehen në shtëpi. Por çfarë do të ndodhë me arsyet që e ushqejnë zemërimin? Çfarë do të ndryshojë për studentin që nuk beson te mundësitë e barabarta? Për të diplomuarin që mendon të largohet? Për familjen që kërkon një të ardhme më të sigurt për fëmijët?

Këto janë pyetjet që mbeten pasi shuhen flakët.

Dhe pikërisht këtu matet përgjegjësia e Edi Ramës. Jo te numri i policëve në rrugë, por te aftësia e qeverisë për të dëgjuar. Jo te deklaratat që dënojnë dhunën, të cilat janë të nevojshme, por te përgjigjet që adresojnë shkaqet e pakënaqësisë. Jo te mënyra se si kontrollohet një protestë, por te mënyra se si ndërtohet një vend ku të rinjtë nuk e shohin protestën si të vetmen mënyrë për t’u dëgjuar.

Ku është Edi Rama?

Kjo nuk është vetëm një pyetje për vendndodhjen e kryeministrit. Është një pyetje për praninë e shtetit, për përgjegjësinë e pushtetit dhe për distancën mes premtimeve politike dhe jetës së qytetarëve.

Nëse është në krye të qeverisë, duhet të jetë i pari që përballet me këtë pyetje. Jo duke kërkuar armiq pas çdo proteste, por duke dhënë përgjigje. Jo duke e reduktuar krizën në imazhet e dhunës, por duke treguar se çfarë do të bëjë që nesër të ketë më pak arsye për zemërim.

Sepse një qeveri mund të kontrollojë një rrugë. Mund të ruajë një godinë. Mund të përballojë një natë trazirash. Por nuk mund ta urdhërojë një brez të besojë.

Besimi fitohet. Dinjiteti nuk dhurohet. Drejtësia nuk negociohet.

Dhe pushteti, sado i fortë të duket, nuk është më i madh se qytetarët të cilëve u shërben.

Tirana sot pyet: KU ËSHTË EDI RAMA?

Nesër, përgjigjja nuk do të matet me fjalët e tij, por me atë që do të ndryshojë në jetën e shqiptarëve.

Sepse flakët mund të shuhen brenda një nate. Por kur një brez humbet besimin te vendi i vet, zjarri i zhgënjimit mund të zgjasë për vite.

Dhe atëherë, fatura nuk i shkon vetëm një kryeministri.

E paguan Shqipëria.