ALIBIA E EDI RAMES PER REVOLTEN, DUART E HUAJA BEHEN PJESE E KOMPLOTIT

Në politikë, sa herë që një krizë bëhet e vështirë për t’u shpjeguar, shfaqet tundimi për ta zhvendosur debatin nga përgjegjësitë e brendshme te kërcënimet e jashtme. Në vend që të shqyrtohen arsyet e pakënaqësisë, vëmendja drejtohet te ata që pretendohet se po e nxisin atë. Në vend që pushteti të përballet me pyetjen se përse qytetarët kanë dalë në rrugë, publikut i kërkohet të shqetësohet se kush mund të qëndrojë pas protestës.

Pikërisht këtu qëndron rreziku politik i narrativës së “duarve të huaja” në kontekstin e protestave në Tiranë: ajo mund të shndërrohet në një mënyrë për ta zhvendosur përgjegjësinë nga qeverisja te një armik i jashtëm, nga shkaqet te dyshimet, nga llogaridhënia te siguria.

Nëse ekzistojnë prova konkrete për ndërhyrje të huaja, ato duhet të hetohen dhe të bëhen publike në përputhje me ligjin. Por dyshimi nuk është provë, ashtu siç nuk mjafton një deklaratë politike për të shpjeguar pakënaqësinë e qytetarëve. Një protestë nuk e humbet karakterin e saj qytetar vetëm sepse pushteti pretendon se dikush mund të përfitojë prej saj.

Dhe këtu nis pyetja që qeveria nuk mund ta shmangë: edhe nëse do të kishte aktorë të jashtëm që përpiqen të ndikojnë mbi zhvillimet, a do të thoshte kjo se pakënaqësitë që i nxorën njerëzit në rrugë nuk ekzistojnë?

Përgjigjja është e qartë: këto janë dy çështje të ndryshme. Ndërhyrja e mundshme nga jashtë duhet provuar veçmas; përgjegjësia politike e qeverisë duhet shqyrtuar mbi bazën e vendimeve, rezultateve dhe marrëdhënies së saj me qytetarët.

Më 16 tetor 2026, Rama deklaroi se pas trazirave qëndronin “duar të huaja”, të cilat, sipas tij, nuk e dëshironin Shqipërinë të qetë dhe nuk donin që vendi të ecte drejt Bashkimit Evropian. Ai e lidhi këtë pretendim edhe me opozitën, ndërsa hodhi poshtë idenë se protestat buronin nga problemet dhe aspiratat legjitime të qytetarëve.

Sigurisht, fakti që një protestë ka shkaqe të brendshme nuk përjashton mundësinë që aktorë politikë apo të huaj të përpiqen ta shfrytëzojnë atë. Por shfrytëzimi i një pakënaqësie nuk është e njëjta gjë me krijimin e saj. Një aktor mund t’i japë zë, ta amplifikojë ose të përpiqet ta drejtojë një revoltë, por kjo nuk provon se pakënaqësia është artificiale.

Këtu qëndron dallimi thelbësor mes një hetimi serioz për ndërhyrje të mundshme dhe një narrative politike që e shpjegon krizën përmes një armiku të padukshëm.

Në rastin e parë, publikut i paraqiten fakte, emra, lidhje dhe prova që mund të verifikohen. Në rastin e dytë, publikut i kërkohet të besojë se pas ngjarjeve qëndron një dorë e fshehtë, ndërkohë që arsyet konkrete të zemërimit mbeten në plan të dytë.

Dhe kur kjo ndodh, debati publik rrezikon të kthehet në një diskutim mbi atë se kush po e destabilizon Shqipërinë, në vend që të përqendrohet te përgjegjësitë e atyre që e qeverisin.

Kur protestuesit paraqiten kryesisht si instrumente të interesave të huaja, vëmendja largohet nga kërkesat e tyre dhe përqendrohet te rendi, destabilizimi dhe mbrojtja e shtetit.

Kjo qasje mund të ketë pasoja të rëndësishme. Nëse protesta shihet vetëm si kërcënim, dialogu mund të perceptohet si lëshim, kritika si dobësi dhe kërkesa për llogaridhënie si përpjekje për të dëmtuar qeverinë.

Por në demokraci, protesta nuk është vetvetiu kërcënim për shtetin. Ajo është një mënyrë përmes së cilës qytetarët shprehin pakënaqësinë dhe kërkojnë ndryshim. Aktet e dhunës duhet të hetohen dhe të mbajnë përgjegjësi ata që i kryejnë, por përgjegjësia individuale nuk mund të shndërrohet në një etiketë kolektive për të gjithë protestuesit.

Raportimet ndërkombëtare mbi protestat e këtyre ditëve evidentojnë disa burime konkrete të pakënaqësisë: kushtet në universitete, kostot e arsimit, akuzat për korrupsion dhe kundërshtimin ndaj një projekti të madh turistik në bregdet. Protestat kanë nisur pas muajsh mobilizimi dhe janë shoqëruar me akte dhune, dëmtime pronash dhe përplasje me policinë.

Një tjetër element që meriton vëmendje është mënyra se si Rama e lidh protestën me rrugëtimin europian të Shqipërisë.

Integrimi në Bashkimin Evropian është një objektiv strategjik i vendit dhe nuk duhet të kthehet në peng të përplasjeve politike. Por as ky objektiv nuk mund të përdoret si argument për të shmangur shqyrtimin e kritikave ndaj qeverisë.

Logjika që mund të ndërtohet është e thjeshtë: nëse protestat paraqiten si përpjekje për të penguar integrimin europian, atëherë kundërshtimi ndaj qeverisë rrezikon të etiketohet si kundërshtim ndaj vetë Europës.

Ky është një barazim që kërkon shumë kujdes. Të kundërshtosh një qeveri nuk do të thotë të kundërshtosh anëtarësimin në BE. Të kërkosh dorëheqjen e kryeministrit nuk do të thotë të kërkosh izolimin e Shqipërisë. Dhe të protestosh kundër korrupsionit apo kushteve të arsimit nuk do të thotë të punosh kundër interesave kombëtare.

Përkundrazi, transparenca, llogaridhënia dhe sundimi i ligjit janë pjesë thelbësore e standardeve europiane që Shqipëria synon të përmbushë.

Prandaj, rrugëtimi europian nuk duhet të përdoret si mburojë ndaj kritikës, por si standard me të cilin gjykohen si qeveria, ashtu edhe institucionet dhe sjellja e tyre ndaj qytetarëve.

Në fund të fundit, një kryeministër nuk mund të kontrollojë çdo zhvillim ndërkombëtar, por ai mban përgjegjësi politike për mënyrën se si qeveris vendin, si reagon ndaj pakënaqësisë dhe si përpiqet t’i zgjidhë krizat.

Nëse ka ndërhyrje të huaja, ato duhet të dokumentohen dhe të trajtohen nga institucionet përkatëse. Nëse ka organizatorë që nxisin dhunën, ata duhet të identifikohen dhe të përgjigjen për veprimet e tyre. Por, paralelisht, qeveria duhet t’u përgjigjet kërkesave të qytetarëve, të shqyrtojë arsyet e protestës dhe të tregojë se çfarë do të ndryshojë.

Njëra përgjegjësi nuk e përjashton tjetrën.

Përgjegjësia politike është më e gjerë se ajo penale. Një kryeministër nuk ka nevojë të jetë subjekt i një vendimi gjyqësor që të përballet me pyetje për cilësinë e qeverisjes, humbjen e besimit apo dështimin për t’iu përgjigjur shqetësimeve publike.

Dhe asnjë akuzë për ndërhyrje të huaj nuk e mbyll debatin mbi këto çështje.

Një qeveri nuk mund t’ia atribuojë jashtë vendit çdo krizë që lind brenda vendit. Përndryshe, rrezikon të ndërtojë një mekanizëm ku çdo dështim shpjegohet me sabotim, çdo protestë me manipulim dhe çdo kritikë me armiqësi.

Ky mekanizëm mund të jetë politikisht i leverdishëm në afat të shkurtër, por nuk e zgjidh problemin themelor: marrëdhënien mes pushtetit dhe qytetarëve.