NAFTA PO SHKUND BOTËN — A DO TA PAGUAJNË SHQIPTARËT FATURËN E NJË LUFTE QË NUK E KANË ZGJEDHUR?

Lufta mund të zhvillohet mijëra kilometra larg Shqipërisë, por fatura e saj mund të mbërrijë deri në tryezën e një familjeje shqiptare.

Mjafton një tanker i sulmuar, një rrugë detare e bllokuar apo një kërcënim ndaj furnizimit me naftë që tregjet të reagojnë. Më pas, zinxhiri është i njohur: karburanti, transporti, prodhimi dhe, në fund, çmimi i mallrave që qytetarët blejnë çdo ditë.

Mëngjesin e 21 tetorit, nafta Brent arriti rreth 110 dollarë për fuçi. Sipas Reuters, çmimet u rritën mes shqetësimeve për sigurinë e furnizimit nga Lindja e Mesme dhe rënies së rezervave amerikane të naftës.

Por për Shqipërinë pyetja nuk është vetëm sa do të shtrenjtohet nafta në bursat ndërkombëtare.

Pyetja është sa nga kjo goditje do të përballojë ekonomia dhe sa do të përfundojë në xhepin e qytetarit.

Nga Ngushtica e Hormuzit te pompat shqiptare

Ngushtica e Hormuzit është një nga rrugët detare më të rëndësishme për transportin botëror të energjisë.

Tensionet mes Iranit, Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre, sulmet ndaj anijeve dhe kërcënimet për infrastrukturën energjetike po shtojnë pasigurinë.

Në tregun e naftës, jo vetëm mungesa reale e furnizimit, por edhe frika për mungesë mund të ndikojë çmimet.

Kjo është arsyeja pse lajmi i një sulmi detar në Lindjen e Mesme mund të ndikojë pritshmëritë e tregtarëve në Europë, edhe pa ndërprerë fizikisht furnizimin e Shqipërisë.

Por ekziston një dallim që duhet bërë.

Rritja e naftës bruto nuk përkthehet automatikisht, në të njëjtën ditë dhe në të njëjtën përqindje, në rritje të çmimit në pikat e karburantit.

Çmimi final varet nga produktet e rafinuara, kontratat e furnizimit, kursi i këmbimit, detyrimet fiskale dhe marzhet e tregtimit.

Prandaj alarmi ndërkombëtar është real, ndërsa përmasat e ndikimit të ardhshëm në Shqipëri kërkojnë vlerësim me të dhëna konkrete.

Çfarë tregojnë shifrat në Shqipëri?

Më 7 tetor, Bordi i Transparencës vendosi çmimet tavan prej 210 lekësh për litër për gazoilin dhe 190 lekësh për benzinën.

Më 10 tetor, çmimet tavan të miratuara ishin 211 lekë për gazoilin dhe 195 lekë për benzinën.

Këto janë çmime maksimale të vendosura nga Bordi në ato data, jo domosdoshmërisht çmimet e shitjes në çdo pikë karburanti dhe as një konfirmim i çmimit të ditës së sotme.

Një tjetër detaj është veçanërisht domethënës.

Më 10 tetor, përpara reduktimit të akcizës, llogaritja e Bordit e nxirrte çmimin tavan të gazoilit në 221 lekë për litër. Pas zbatimit të nivelit të reduktuar të akcizës, çmimi tavan u përcaktua në 211 lekë.

Kjo dëshmon se politika fiskale ka një rol të drejtpërdrejtë në mënyrën se si goditja e jashtme transmetohet te konsumatori.

Pra, shteti nuk kontrollon bursat ndërkombëtare, por nuk është krejtësisht pa instrumente përballë tyre.

Kur shtrenjtohet nafta, nuk paguan vetëm shoferi

Në Shqipëri, debati për karburantin shpesh kufizohet te çmimi që shohim në tabelat e pikave të furnizimit.

Por problemi është shumë më i gjerë.

Një fermer përdor karburant për të punuar tokën dhe për të transportuar prodhimin. Një biznes shpërndarjeje e ka lëvizjen e mallrave pjesë të kostos. Një prodhues ushqimor paguan transportin e lëndës së parë dhe dërgimin e produktit në treg.

Kur këto kosto rriten për një periudhë të gjatë, një pjesë e tyre mund të kalojë te konsumatori.

Kështu, familja që nuk zotëron makinë mund të ndiejë ndikimin e naftës në çmimin e ushqimeve dhe shërbimeve.

INSTAT raportoi inflacion vjetor 2,9 për qind në shtator 2026. Kjo shifër nuk mat ende pasojat e plota të lëvizjeve më të fundit të naftës dhe nuk mund të përdoret për të pretenduar se një valë e re shtrenjtimi ka ndodhur tashmë.

Por ajo tregon rëndësinë e monitorimit të fuqisë blerëse në një periudhë pasigurie.

Çfarë mund të bëjë qeveria?

Përgjigjja nuk mund të jetë se Shqipëria është një vend i vogël dhe nuk ka ndikim mbi çmimet ndërkombëtare.

Kjo është e vërtetë, por vetëm gjysma e së vërtetës.

Qeveria nuk mund ta ndalë konfliktin në Lindjen e Mesme, ndërsa mund të kontrollojë transparencën e metodologjisë së çmimeve, zbatimin e tavaneve ligjore dhe efektin e instrumenteve fiskale.

Bordi i Transparencës ka një mekanizëm të shpallur për lidhjen e çmimeve vendase me referencat ndërkombëtare, taksat dhe marzhet.

Pikërisht ky mekanizëm duhet të jetë i kuptueshëm për publikun.

Sa shpejt reflektohen rritjet e çmimeve ndërkombëtare? Po uljet?

Sa përfiton konsumatori nga reduktimi i akcizës dhe sa nga ky përfitim transmetohet realisht te pompa?

A ekzistojnë masa të synuara për transportin publik, fermerët apo familjet më të ndjeshme, nëse çmimet qëndrojnë të larta?

Këto janë pyetje ekonomike, jo thjesht politike.

Edhe Banka e Shqipërisë kishte paralajmëruar rrezikun

Në korrik, Banka e Shqipërisë vlerësonte se rritja e çmimeve ndërkombëtare të karburanteve kishte ndikuar tashmë te inflacioni dhe mund të ushtronte presion të mëtejshëm gjatë pjesës së dytë të vitit.

Megjithatë, institucioni parashikonte një ndikim të përkohshëm dhe ruante pritshmërinë për vazhdimin e rritjes ekonomike.

Kjo do të thotë se nuk ka bazë për të shpallur një krizë të sigurt ekonomike në Shqipëri.

Por ka arsye për kujdes, sidomos nëse tensionet ndërkombëtare vazhdojnë më gjatë sesa ishte parashikuar.

Dhe këtu qëndron dilema e vërtetë.

Një goditje e përkohshme mund të përballohet me politika të përkohshme. Një goditje e zgjatur kërkon strategji më të thellë për energjinë, transportin dhe mbrojtjen e fuqisë blerëse.

Fatura që nuk duhet pranuar si fat i pashmangshëm

Shqipëria nuk është përgjegjëse për përshkallëzimin e konfliktit në Lindjen e Mesme.

Por mënyra se si Shqipëria e administron ndikimin e tij është përgjegjësi e institucioneve shqiptare.

Kur tregjet rriten, qytetarëve u thuhet se fajin e ka bota. Kur tregjet bien, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë që edhe lehtësimi të pasqyrohet në çmimet që paguajnë.

Sepse një ekonomi nuk gjykohet vetëm nga aftësia për të regjistruar rritje në kohë të mira.

Ajo gjykohet edhe nga aftësia për të mos ua lënë familjeve të përballojnë të vetme goditjet në kohë të vështira.

Dhe për këtë, as lufta mijëra kilometra larg nuk mund të shërbejë si përgjigje për çdo pyetje që lind këtu, në Shqipëri.