PROTESTA HYRI NË NJË FAZË TJETËR/ KUSH PO E FITON BETEJËN E OPINIONIT, RAMA APO TË RINJTË?

Në fillim ishte pakënaqësia. Pastaj erdhën studentët, thirrjet për dorëheqje, përplasjet me policinë dhe zjarret në rrugët e Tiranës.

Por ndërsa protesta hynte në ditën e tetë, një tjetër betejë po zhvillohej larg shesheve: beteja për mënyrën se si qytetarët do ta kuptojnë atë që po ndodh.

Qeveria kërkon që në qendër të vëmendjes të jetë dhuna. Protestuesit kërkojnë që të mos harrohen arsyet që i nxorën në rrugë. Opozita sheh një mundësi për të sfiduar pushtetin, ndërsa një pjesë e të rinjve refuzon të përfaqësohet edhe prej saj.

Në këtë përplasje, një pyetje bëhet gjithnjë e më e rëndësishme:

A po e ndryshon protesta Shqipërinë, apo dhuna po e zhvendos debatin nga problemet e qytetarëve te mbijetesa politike e qeverisë?

Kur kauza zëvendësohet nga pamja

Një student që kërkon tarifa më të përballueshme universitare mund të flasë për orë të tëra pa marrë vëmendjen që merr një makinë në flakë për pak sekonda.

Ky është një nga paradokset e epokës së rrjeteve sociale.

Pamja më tronditëse jo domosdoshmërisht përfaqëson ngjarjen më të rëndësishme. Por shpesh është ajo që përcakton bisedën publike.

Në protestat e tetorit janë dokumentuar sulme me gurë, molotovë, dëmtime institucionesh dhe përplasje të dhunshme me policinë. Nga ana tjetër, janë raportuar përdorimi i gazit lotsjellës, autobotëve të ujit, shkopinjve të gomës dhe pretendime serioze për forcë të tepruar nga efektivët.

Secila prej këtyre pamjeve mund të ndërtojë një histori tjetër.

Për qytetarin që sheh një polic të sulmuar, problemi kryesor mund të bëhet rendi publik.

Për atë që sheh një të ri të goditur pasi është neutralizuar, pyetja mund të jetë nëse shteti po e tejkalon pushtetin e tij.

Ndërsa për studentin që kërkon një të ardhme më të mirë, të dyja pamjet mund të jenë larg arsyes fillestare të protestës.

Kështu një lëvizje që nisi me kërkesa konkrete rrezikon të identifikohet vetëm me konfliktin.

Çfarë fiton politikisht Edi Rama?

Kryeministri ka ndërtuar një pjesë të qëndrimit të tij mbi mbrojtjen e rendit dhe procesit të integrimit europian.

Më 18 tetor, Rama deklaroi se dhuna në protesta kërcënonte rrugën europiane të Shqipërisë më shumë sesa qëndrueshmërinë e qeverisë së tij.

Ky është një pozicion politik që mund të gjejë mirëkuptim te qytetarët që kërkojnë stabilitet.

Një qeveri e zgjedhur ka detyrimin të garantojë sigurinë. Dhe kur protestues të caktuar sulmojnë efektivë, djegin prona ose shkatërrojnë institucione, shteti ka të drejtën dhe përgjegjësinë të ndërhyjë brenda kufijve të ligjit.

Por ekziston një problem për Ramën.

Nëse debati kufizohet vetëm te dhuna, qeveria rrezikon të duket sikur nuk po dëgjon më arsyet sociale, ekonomike dhe politike të protestës.

Sepse ndalimi i një molotovi nuk ul tarifat universitare. Arrestimi i një personi që sulmon policinë nuk zgjidh mungesën e perspektivës për të rinjtë.

Prandaj qeveria mund të fitojë argumentin për rendin publik dhe njëkohësisht të humbasë terren në debatin mbi përgjegjësinë politike.

Këto dy rezultate nuk e përjashtojnë njëri-tjetrin.

Protestuesit dhe rreziku i një fitoreje që nuk vjen

Lëvizja protestuese ka arritur diçka që nuk mund të shpërfillet: i ka kthyer problemet e një pjese të brezit të ri në një debat të madh kombëtar.

Por asaj i shfaqet një dobësi tjetër.

Raportimet ndërkombëtare dhe vlerësimet e analistëve kanë evidentuar karakterin e decentralizuar të protestave, mungesën e një drejtimi të vetëm dhe distancimin e shumë pjesëmarrësve nga partitë tradicionale.

Kjo mund të jetë një forcë, sepse e bën më të vështirë që lëvizja të përvetësohet nga një parti.

Por mund të bëhet edhe pengesë.

Kush i përcakton kërkesat përfundimtare? Kush flet në emër të protestuesve? Kush e ndalon një grup të vogël të dhunshëm që të marrë peng imazhin e të gjithë lëvizjes?

Dhe çfarë ndodh nëse kalojnë javë të tëra pa asnjë rezultat konkret?

Një protestë mund ta fitojë vëmendjen shumë më shpejt sesa mund të fitojë ndryshimin.

Opozita përballë një brezi që nuk i bindet

Në rrethana të zakonshme, një protestë e madhe kundër qeverisë është një mundësi e favorshme për opozitën.

Por zhvillimet e tetorit kanë një veçori: një pjesë e protestuesve ka shprehur mosbesim jo vetëm ndaj qeverisë, por edhe ndaj klasës tradicionale politike.

Kjo e komplikon llogarinë e opozitës.

Mbështetja për kërkesat e studentëve nuk përkthehet automatikisht në mbështetje elektorale për partitë kundërshtare të Ramës.

Madje, nëse qytetarët besojnë se partitë po përpiqen ta përdorin revoltën për interesat e tyre, lëvizja mund të distancohet edhe më shumë prej tyre.

Kështu, një protestë kundër qeverisë nuk është domosdoshmërisht një protestë në favor të opozitës.

Ky është një ndryshim që politika shqiptare duhet ta kuptojë.

Kush po e fiton opinionin publik?

Për këtë pyetje duhet bërë një dallim themelor.

Nuk ka bazë të shpallim fituesin e opinionit publik pa një matje përfaqësuese dhe të besueshme të qëndrimeve të qytetarëve.

Shikimet e videove, komentet në rrjetet sociale apo pjesëmarrja në një protestë nuk janë zëvendësues të një sondazhi kombëtar.

Ato tregojnë intensitetin e debatit, jo domosdoshmërisht raportin e mbështetjes në shoqëri.

Por mund të identifikohen betejat që po zhvillohen.

Rama kërkon të bindë se rendi, stabiliteti dhe rruga drejt Europës janë të rrezikuara nga radikalizimi.

Protestuesit kërkojnë të bindin se pakënaqësia është më e thellë se incidentet e dhunshme dhe se qeveria duhet të japë përgjigje për të ardhmen e vendit.

Opozita synon ta kthejë krizën në përgjegjësi të shumicës.

Ndërsa qytetarët kanë të drejtë të mos pranojnë asnjërin interpretim si të vetmin të vërtetë.

Beteja që mund të humbasin të gjithë

Historia politike njeh protesta që janë dobësuar nga dhuna, ashtu siç njeh protesta që janë forcuar pas ndërhyrjeve të tepruara të policisë.

Por këto përvoja nuk na lejojnë të parashikojmë automatikisht fatin e lëvizjes shqiptare.

Një gjë është e qartë: as qeveria nuk mund t’i zgjidhë problemet shoqërore vetëm përmes policisë, as protestuesit nuk mund ta kthejnë dhunën në mjet legjitim për imponimin e ndryshimit.

Nëse politika arrin ta kthejë gjithë debatin në një duel mes molotovëve dhe shkopinjve të gomës, humbësi i parë mund të jetë pikërisht qytetari që kërkonte përgjigje për arsimin, punësimin dhe të ardhmen.

Sepse beteja më e rëndësishme nuk është kush kontrollon sheshin sot. Është kush arrin të bindë shqiptarët se ka një përgjigje më të mirë për problemet që e mbushën atë shesh.

Dhe kjo betejë ende nuk ka një fitues të provuar.