Serbia në udhëkryq/ Vuçiç përballë sfidës më të fortë pas 14 vitesh

Zgjedhjet parlamentare në Serbi po zhvillohen në një klimë të fortë polarizimi politik, protestash kundër korrupsionit dhe shqetësimesh për integritetin e procesit zgjedhor. Partia Përparimtare Serbe (SNS), e lidhur me presidentin Aleksandar Vuçiç, synon të ruajë pushtetin përballë një lëvizjeje studentore që është shndërruar në sfidën kryesore të qeverisë pas muajsh protestash.

Sipas raportimit të Radios Evropa e Lirë, gara konsiderohet ndër më të pasigurtat e viteve të fundit. Vladimir Bilçik, ish-raportues i Parlamentit Evropian për Serbinë, e ka cilësuar këtë proces si zgjedhjet e para në më shumë se një dekadë, rezultati i të cilave është vërtet i pasigurt.

Lëvizja studentore, e cila u fuqizua nga protestat kundër korrupsionit pas shembjes së një strehe në stacionin hekurudhor të Novi Sadit më 1 nëntor 2024, garon me një listë të përbërë kryesisht nga figura jopartiake dhe profesorë universitarë. Tragjedia, ku humbën jetën 16 persona, nxiti protesta në mbarë vendin dhe kërkesa për përgjegjësi nga autoritetet. Hetimet dhe procedurat për përcaktimin e përgjegjësive nuk kanë përfunduar.

Në garë marrin pjesë 18 lista zgjedhore, ndërsa 250 vendet e Parlamentit do të ndahen mes subjekteve që plotësojnë kriteret ligjore. Për listat e zakonshme, pragu zgjedhor është 3 për qind, ndërsa listat e pakicave përfitojnë nga rregulla të veçanta.

Megjithatë, gara zhvillohet mes shqetësimeve për drejtësinë e procesit zgjedhor. Vëzhgues vendas dhe ndërkombëtarë kanë ngritur pikëpyetje për presionin ndaj votuesve, përdorimin e burimeve publike, mbulimin mediatik dhe saktësinë e listave zgjedhore. Qeveria serbe thotë se ka zbatuar rekomandimet e OSBE-së, por raporti i ndërmjetëm i misionit të ODIHR-it evidenton se disa prej tyre mbeten ende të pazbatuara.

Sipas të dhënave të publikuara nga Radio Evropa e Lirë, lista zgjedhore përmban rreth 6.5 milionë votues, por më shumë se 500 mijë prej tyre rezultojnë pa adresë të plotë. Janë evidentuar gjithashtu regjistrime të shumta në objekte publike dhe në banesa ku numri i personave të regjistruar ngre pikëpyetje. Autoritetet i kanë hedhur poshtë akuzat për manipulim të regjistrit të votuesve dhe për presion politik.

Në prag të votimit, shqetësime janë ngritur edhe për raportimet mbi përgjimin e kundërshtarëve të qeverisë dhe arrestimet e aktivistëve. Më 21 tetor, autoritetet serbe njoftuan arrestimin e gjashtë personave të dyshuar për përgatitjen e akteve të dhunshme gjatë ditës së zgjedhjeve. Ndërkohë, opozita dhe lëvizja studentore kanë akuzuar qeverinë për përdorimin e institucioneve kundër kundërshtarëve politikë, akuza që zyrtarët serbë i mohojnë.

Një tjetër çështje e rëndësishme është orientimi ndërkombëtar i Serbisë. Vuçiç synon të ruajë marrëdhëniet me Rusinë dhe Kinën, ndërsa deklaron se vendi do të vazhdojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Beogradi, megjithatë, nuk ka vendosur sanksione ndaj Moskës për pushtimin e Ukrainës, një prej faktorëve që ka penguar përparimin e negociatave me BE-në.

Lëvizja studentore e ka përqendruar fushatën kryesisht te lufta kundër korrupsionit, përgjegjësia institucionale dhe sundimi i ligjit. Në politikën e jashtme, ajo ka mbështetur qëndrimin zyrtar të Serbisë për mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës dhe ka kundërshtuar vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë.

Zgjedhjet e 25 tetorit do të jenë një tjetër provë për sistemin politik serb, pas më shumë se një dekade të dominimit të SNS-së. Rezultati dhe mënyra se si do të zhvillohet procesi zgjedhor pritet të ndikojnë jo vetëm te përbërja e ardhshme e Parlamentit, por edhe te marrëdhëniet e Serbisë me Bashkimin Evropian, Rusinë dhe vendet e rajonit.