BRUKSELI NE PROVEN E ZJARRIT, FATI I SHQIPERISË DHE BALLKANIT NE PIKEPYETJE

Prej dekadash, Bashkimi Evropian e mban Ballkanin Perëndimor në pritje të anëtarësimit, mes premtimeve politike, reformave të kërkuara dhe pengesave që vazhdojnë të shtyjnë përpara datën e integrimit. Vizita e presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, në rajon dhe nisma për përgatitjen e BE-së për zgjerimin rikthejnë në vëmendje një pyetje thelbësore: a po afrohet vërtet Ballkani me Evropën, apo po hyn në një tjetër cikël pritjeje?
Vizita e Von der Leyen, e nisur më 30 shtator, përfshiu Shqipërinë, Kosovën, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut. Bosnja dhe Serbia nuk u përfshinë në këtë tur diplomatik, ndërsa zhvillimet politike në rajon dhe rivaliteti gjeopolitik po e bëjnë gjithnjë e më të rëndësishëm pozicionimin e Bashkimit Evropian në Ballkan.
Një nga instrumentet konkrete të kësaj politike është Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor, me një fond prej 6 miliardë eurosh, që synon të mbështesë zhvillimin ekonomik dhe afrimin e vendeve të rajonit me tregun dhe standardet e BE-së. Megjithatë, mbështetja financiare nuk e zgjidh vetvetiu çështjen kryesore: mungesën e një kalendari të qartë për anëtarësimin.
Gjatë konferencës së përbashkët për shtyp në Tiranë me kryeministrin Edi Rama, Von der Leyen njoftoi se Brukseli do të shqyrtojë mënyrën se si funksionojnë institucionet, politikat dhe buxheti i Bashkimit, në mënyrë që ai të jetë i përgatitur për të pranuar anëtarë të rinj.
“Ne do të shqyrtojmë institucionet, politikat dhe buxhetin tonë për t’u siguruar që Bashkimi Evropian të jetë gati të zgjerohet dhe të mirëpresë anëtarë të tjerë, anëtarë të rinj”, deklaroi ajo, duke shtuar se do të përcaktohen edhe udhërrëfyes për respektimin e vlerave demokratike dhe shtetit të së drejtës pas anëtarësimit.
Por përgatitja e BE-së për zgjerimin nxjerr në pah edhe dilemat që kanë penguar prej vitesh procesin. Më 6 tetor, Von der Leyen paraqiti në Strasburg rishikimin e politikave para zgjerimit, një nismë që synon të adresojë shqetësimet e vendeve anëtare për ndikimin ekonomik të pranimit të shteteve të reja dhe rrezikun e bllokimit të vendimmarrjes përmes përdorimit të vetos.
Në këtë proces përfshihen vende kandidate si Shqipëria, Mali i Zi, Ukraina dhe Moldavia, ndërsa çështja thelbësore është se si mund të zgjerohet Bashkimi pa cenuar funksionimin e institucioneve dhe aftësinë për të marrë vendime të përbashkëta.
Kështu, Brukseli përballet sërish me dilemën e vjetër: zgjerimi i Unionit apo thellimi i integrimit të brendshëm? Kjo çështje është diskutuar që prej dekadash, por sot merr një rëndësi të re për shkak të ndryshimeve të balancave ndërkombëtare, luftës në Ukrainë dhe shtimit të konkurrencës gjeopolitike në rajon.
Përballë ndikimit të aktorëve të tjerë rajonalë dhe globalë, Bashkimi Evropian ka arsye strategjike të përshpejtojë afrimin me Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, deklaratat politike duhet të shoqërohen me hapa konkretë, pasi besueshmëria e procesit të zgjerimit varet jo vetëm nga reformat që kërkohen prej vendeve kandidate, por edhe nga gatishmëria e vetë BE-së për të përmbushur angazhimet e saj.
Një moment i rëndësishëm për këtë debat pritet të jetë mbledhja e Këshillit Evropian më 15 dhe 16 tetor në Bruksel, ku zgjerimi do të jetë ndër çështjet strategjike të diskutimit, krahas konkurrueshmërisë, tregtisë, politikës së jashtme dhe migracionit.
Për Shqipërinë dhe vendet e tjera të rajonit, sfida mbetet e dyfishtë: të përmbushin kushtet e anëtarësimit dhe të sigurojnë që përparimi i tyre të mos përplaset me hezitimet politike brenda vetë Bashkimit Evropian. Pas dekadash pritjeje, pyetja nuk është më vetëm nëse Ballkani Perëndimor dëshiron të bëhet pjesë e BE-së, por nëse Brukseli është gati ta shndërrojë këtë perspektivë në një proces të besueshëm, me hapa të matshëm dhe afate të qarta.
Burimi: Med-Or Italian Foundation.