DHOMA E GJUMIT NË QENDËR TË STUHISE/ FILIP ÇAKULI: VIDEOT NUK FLASIN VETEM PER SE*KS

Në Shqipëri, sipas gazetarit Filip Çakuli, duket sikur po lind një gjykatë e re: “Gjykata e Dhomës së Gjumit”.

Një gjykatë pa Kushtetutë, pa prokuror dhe pa prova, ku mjaftojnë një telefon, një video dhe një turmë që jep verdiktin përpara se të nisë hetimi.

Por Çakuli ngre një kufi të qartë: fakti që njëri prej personave në një video intime është figurë publike, nuk e kthen automatikisht jetën private në çështje publike.

“Dhoma e gjumit nuk është zyrë shteti”, argumenton ai.

Sipas Çakulit, pyetjet e para duhet të jenë juridike: Kush e regjistroi videon? Kush e publikoi? Përse u publikua? A pati shantazh?

Përgjigjet, sipas tij, kërkojnë prova dhe jo hamendësime.

Por historia ndryshon kur privatja lidhet drejtpërdrejt me ushtrimin e detyrës publike.

Nëse një sjellje private lidhet me korrupsion, konflikt interesi, abuzim me pushtetin, detyrim apo mashtrim në ushtrimin e detyrës, atëherë, sipas Çakulit, kufiri mes privatës dhe publikes fillon të zhduket.

Këtu hyn edhe morali politik.

Sepse morali, argumenton gazetari, nuk ka të bëjë me kontrollin e dhomës së gjumit të një politikani, por me një pyetje tjetër: a përputhet sjellja e tij me besimin që kërkon nga qytetarët?

Çakuli i ndan tre pyetjet.

Gjykata pyet: A ka vepër penale?

Morali pyet: A është sjellja e denjë për besimin që kërkon figura publike?

Politika pyet: A dëmtohet besimi publik?

Dhe këto tri përgjigje, sipas tij, nuk janë domosdoshmërisht të njëjta.

Një sjellje mund të mos përbëjë vepër penale, por të shkaktojë pasoja morale apo politike.

Për ta ilustruar këtë kufi, Çakuli sjell në vëmendje rastin e ish-presidentit amerikan Bill Clinton dhe Monica Lewinsky, ku debati institucional nuk mbeti vetëm te marrëdhënia private, por u shtri te mënyra se si presidenti u përball me dëshminë dhe përgjegjësinë publike.

Edhe historia e Pompeias, gruas së Jul Çezarit, përdoret si metaforë për standardin moral që shoqëria mund t’u kërkojë figurave publike.

Por Çakuli thekson se një standard i tillë moral nuk mund të shndërrohet në standard juridik.

Dhe pikërisht këtu qëndron, sipas tij, problemi me videot intime.

Kush e regjistroi dhe kush e publikoi – çështje ligjore.

Nëse pati shantazh – çështje provash.

Nëse u cenua privatësia – çështje e të drejtave të personit.

Nëse sjellja lidhet me pushtetin – çështje e përgjegjësisë publike.

Ndërsa nëse ajo sjellje prek besimin e qytetarëve, debati kalon në territorin e moralit politik.

Në fund, Çakuli e përmbledh paradoksin me një formulë të fortë:

Ligji mund të thotë: “Nuk ka krim.”

Morali mund të thotë: “Ka humbur besimi.”

Dhe të dyja, sipas tij, mund të jenë të vërteta njëkohësisht.

Sepse një gjykatë mund të mbyllë një dosje, por politika nuk mbyllet domosdoshmërisht me një vendim gjykate.

Ligji përcakton nëse dikush duhet të dënohet.

Besimi publik përcakton nëse qytetarët vazhdojnë t’i besojnë.

Dhe ky besim, përfundon Çakuli, ndryshe nga një video në telefon, nuk ka buton “delete”.