Në orët e fundit? Kundërshtari më i rrezikshëm nuk është më opozita, por fatura e pushtetit

Ballkani po hyn në një vjeshtë politike të pazakontë. Aleksandar Vuçiç përballet me presionin e protestave dhe zgjedhjeve të parakohshme në Serbi, ndërsa Edi Rama, pas 13 vitesh në krye të qeverisë shqiptare, përballet me konsumimin e një pushteti të zgjatur.

Në pamje të parë, dy liderët janë të ndryshëm. Vuçiç manovron mes Brukselit, Moskës, Uashingtonit dhe Pekinit; Rama e ka pozicionuar qartësisht Shqipërinë në kampin perëndimor. Por brenda vendeve të tyre, modeli i pushtetit shfaq ngjashmëri të forta: lideri dominues, parti e lidhur ngushtë me shtetin, administratë si instrument politik dhe një sistem klientelist që e ka bërë pushtetin gjithnjë e më personal.

Pas më shumë se një dekade në majë, të dy po përballen me të njëjtin problem: koha.

Vuçiç po e ndien këtë në rrugët e Serbisë. Protestat që nisën pas tragjedisë së Novi Sadit janë shndërruar në një sfidë të drejtpërdrejtë ndaj mënyrës së tij të qeverisjes. Zgjedhjet e parakohshme mund të jenë përpjekja për ta rifituar kontrollin politik përmes kutive të votimit.

Rama, ndërkohë, ka fituar një mandat të katërt, por fitorja elektorale nuk e zhduk konsumimin e pushtetit. Përkundrazi, sa më gjatë që një sistem lidhet me një njeri, aq më shumë çdo problem i tij përfundon në adresën e atij njeriu.

Në Shqipëri, ODIHR ka evidentuar probleme serioze në zgjedhjet e vitit 2025, përfshirë mungesën e kushteve të barabarta, keqpërdorimin e burimeve publike, presionet ndaj punonjësve të administratës dhe raportime për blerje vote e ndikim kriminal. Këto janë vërejtje të vëzhguesve ndërkombëtarë, jo thjesht akuza të opozitës.

Këtu fillon ngjashmëria më e fortë me Serbinë.

Të dy liderët kanë ndërtuar sisteme ku pushteti është përqendruar rreth figurës së tyre. Dhe kjo, njëkohësisht, është forca dhe dobësia e tyre më e madhe.

Sepse kur një lider bëhet sinonim i sistemit, nuk ka më kujt t’ia delegojë faturën. Tenderët, koncesionet, marrëdhëniet me biznesin, klientelizmi, administrata, zgjedhjet dhe skandalet e qeverisjes grumbullohen mbi të njëjtën figurë.

Për vite, të dy kanë ditur t’ia shesin Perëndimit stabilitetin si alternativën më të sigurt ndaj pasigurisë. Vuçiç si njeriu që mban Serbinë nën kontroll; Rama si lideri që garanton orientimin euroatlantik të Shqipërisë.

Por stabiliteti ndërkombëtar nuk është certifikatë pafajësie për mënyrën e ushtrimit të pushtetit brenda vendit.

Dhe këtu ndodhet dilema.

Pushteti mund të blejë kohë. Mund të ndërtojë aleanca, të shpërndajë favore, të kontrollojë administratën dhe të përfitojë nga dobësia e opozitës. Por nuk mund ta ndalë përgjithmonë konsumimin.

Vuçiç e ka përballë këtë realitet në Serbi. Rama e ka përballë në Shqipëri, ku pakënaqësia nuk është shndërruar ende domosdoshmërisht në votë opozitare, por ideja se pushteti është i pakonsumueshëm ka filluar të çahet.

Sepse sa më shumë një lider bëhet vetë sistemi, aq më e vështirë bëhet reforma e sistemit pa cenuar pushtetin e tij.

Në fund, mbrojtja e qeverisjes shndërrohet në mbrojtje të vetvetes.

Prandaj, kjo nuk është vetëm vjeshta e Vuçiçit. Dhe nuk është vetëm një vjeshtë e vështirë për Ramën.

Është Vjeshta e Mbijetesës.

Njëri kërkon ta kalojë përmes zgjedhjeve. Tjetri duke mbajtur fort pushtetin që ka hyrë në vitin e trembëdhjetë.

Të dy kanë ende shumë instrumente në duar.

Por pas kaq shumë vitesh, kundërshtari i tyre më i rrezikshëm mund të mos jetë më opozita.

Është fatura e pushtetit të tyre.