NJE ZYRE E DJEGUR S’E RREZON RAMEN, AI BIE KUR MENDON SE ZJARRIN MUND TA SHUAJ POLICIA…

Nga Baton Haxhiu

Kam tridhjetë vjet përvojë me protestat dhe me mënyrën se si pushteti sillet përballë tyre. E kam njohur këtë përballje me policinë. Prandaj, kur shoh pamjet nga Tirana, mendoj edhe për atë që mund të ndodhë pas goditjes së radhës.

Mund të mjaftojë një jetë e humbur që protesta të ndryshojë karakter. Për drejtësinë, rrethanat dhe përgjegjësia janë vendimtare. Por zemërimi në rrugë nuk pret përfundimin e hetimit. Kërkesave u shtohet dhimbja dhe njerëzit që deri dje mund të bisedonin fillojnë ta shohin kompromisin si dorëzim. Kjo është arsyeja pse një qeveri duhet ta kërkojë zgjidhjen përpara se të ndodhë tragjedia.

Gabimi më i rrezikshëm i një pushteti të gjatë është të mësohet me pakënaqësinë. Ta trajtojë protestën si zhurmë që do të lodhet, njerëzit si turmë që do të shpërndahet dhe kalimin e kohës si zgjidhje. Në këtë mënyrë mund të humbasë çastin kur ende ka bashkëbisedues me të cilët mund të merret vesh.

Pastaj zemërimi fillon të përcaktojë ritmin e ngjarjeve dhe hapësira për kompromis ngushtohet.

Zjarri në Ministrinë e Arsimit dhe sulmet ndaj pronës publike e private janë një përshkallëzim i rëndë. Qeveria ka detyrimin të mbrojë ndërtesat, punonjësit brenda tyre dhe qytetarët jashtë. Ndërkohë, përgjegjësia për dhunën duhet të provohet për secilin autor. Nuk mund t’i ngarkohet një proteste të tërë.

Ortega y Gasset, te Rebelimi i masave, përshkruante paradoksin e turmave që kërkojnë bukë duke shkatërruar furrat e bukës. Në pamjet nga Tirana ka diçka nga kjo kundërthënie. Kërkesa për arsim më të mirë dëmtohet kur përfundon në shkatërrimin e institucionit përgjegjës për të. Zemërimi mund të shpjegojë një veprim, por nuk ia jep atij të drejtën.

Megjithatë, pushteti nuk mund të përdorë zjarrin për t’i harruar arsyet e protestës. Kushtet universitare, kostot e studimit dhe pasiguria për punësimin mbeten pyetje që kërkojnë përgjigje edhe pasi rruga të jetë pastruar. Organizatorët i kanë vendosur këto shqetësime në qendër të kërkesave të tyre.

Kam përshtypjen se qeveria dhe as Policia ende nuk e kupton plotësisht ndryshimin e mënyrës se si shihet sot përballja me policinë. Dikur, për pjesën më të madhe të publikut, pamjet mbërrinin më vonë, të përzgjedhura në edicionin e lajmeve dhe të shoqëruara me shpjegimin e autoriteteve. Sot ndërhyrja transmetohet ndërsa ndodh. Një telefon mund ta çojë goditjen në mijëra ekrane përpara se policia të përgatisë komunikatën.

Kjo nuk do të thotë se kamera tregon gjithmonë gjithë ngjarjen. Një fragment mund të lërë jashtë sulmin që i parapriu ndërhyrjes. Por një goditje e panevojshme mbetet e tillë edhe kur ka pasur provokim. Sidomos kur njeriu është rrëzuar ose është vënë nën kontroll.

Policia mund ta fitojë përballjen në një kryqëzim dhe ta humbasë besimin publik përmes pamjeve të asaj përballjeje. Kjo e kufizon hapësirën e saj të veprimit, por nuk e bën të pafuqishme. I kërkon profesionalizëm më të madh, urdhra të qartë dhe përgjegjësi për çdo tejkalim. Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka kërkuar pikërisht proporcionalitet, mbrojtje të protestuesve paqësorë dhe hetim të paanshëm të incidenteve.

Pikërisht për këtë arsye duhet të flasim seriozisht për policinë. Një goditje mund ta largojë një protestues nga kordoni, por mund të sjellë nesër shumë të tjerë në rrugë. Një ndërhyrje mund ta zbrazë sheshin për disa orë dhe njëkohësisht ta thellojë armiqësinë ndaj shtetit. Drejtuesit e policisë duhet të vlerësojnë edhe këtë pasojë, sepse përgjegjësia e tyre vazhdon përtej përfundimit të operacionit.

Problemi fillon kur qeveria pret që policia të zgjidhë atë që politika ka lënë të grumbullohet. Polici mund të mbrojë hyrjen e ministrisë. Përgjigjen për mungesën e besimit duhet ta japë qeveria.

Edhe etiketimi i gjithë protestës si “intifadë” e organizuar e varfëron shpjegimin. Brenda saj mund të ketë pakënaqësi të sinqertë, grupe që kërkojnë përplasje dhe interesa partiake që përpiqen ta shfrytëzojnë. Koordinimi i disa veprimeve nuk provon vetvetiu një komandë të vetme. Kush përfiton politikisht nuk është domosdoshmërisht organizatori i gjithçkaje.

Berisha po përpiqet të përfitojë nga kjo revoltë. Më 13 tetor ai dënoi ndërhyrjen policore, e quajti protestën paqësore dhe u kërkoi demokratëve t’i bashkoheshin. Ky qëndrim nuk mund të shkëputet nga 21 janari 2011, kur gjatë qeverisjes së tij katër protestues u vranë nga të shtënat e Gardës. Gjykata Europiane ka theksuar se viktimat nuk ishin përfshirë në dhunë.

Berisha nuk e fshin përgjegjësinë politike të asaj dite duke mbrojtur protestuesit sot. Por Rama nuk mund ta përdorë të kaluarën e Berishës për t’iu shmangur përgjegjësisë së vet. Dhuna duhet gjykuar me të njëjtin standard, pavarësisht se kush qeveris.

Për mua, duhet të hapet seriozisht rruga drejt zgjedhjeve të parakohshme. Protesta nuk provon vetvetiu se qeveria e ka humbur shumicën. Vota mund ta sqarojë këtë. Por duhet kohë dhe hapësirë që pakënaqësia të krijojë përfaqësimin e saj, përtej partive që kërkojnë ta trashëgojnë automatikisht.

Serbia e tregon sa e gjatë mund të jetë kjo rrugë. Pas gati dy vjetësh protestash, lëvizja studentore dorëzoi më 14 shtator listën për zgjedhjet e parakohshme të 25 tetorit. Bashkimi kundër pushtetit dhe ndërtimi i një alternative zgjedhore janë dy procese të ndryshme.

Prandaj zgjedhjet duhen përgatitur me afat realist dhe garanci të besueshme për konkurrimin e administrimin. Deri atëherë, qeveria duhet t’u përgjigjet kërkesave sociale, policia të mbrojë jetën dhe institucionet, ndërsa protestuesit të mbajnë përgjegjësi për mënyrën si e ushtrojnë kundërshtimin.

Zjarrvënia nuk mund të bëhet procedurë për ndërrimin e qeverive. Por kur digjen zyrat, pushteti nuk mund të vazhdojë sikur mjafton t’i riparojë ato. Duhet të shpjegojë si do ta rikthejë besimin dhe si do ta nxjerrë vendin nga përplasja. Këtë përgjigje Rama duhet ta japë përpara se një jetë e humbur ta bëjë shumë më të vështirë.

Një qeveri nuk rrëzohet automatikisht kur digjet një zyrë. Por kur zyrat digjen dhe përgjigjja e saj mbetet vetëm policore, ajo ende nuk ka treguar si do të vazhdojë të qeverisë. Ndërtesat mund të mbrohen me polici. Besimi duhet rifituar me përgjegjësi dhe, kur është e nevojshme, me një votë të re.