Rregullat e xhunglës së Trump/ Frikën nuk po e mbjell Kina, Rusia apo Irani, stuhia vjen nga Amerika

Ian Bremmer

Ky do të jetë një vit kthese.

Burimi më i madh i paqëndrueshmërisë globale nuk do të jetë Kina, Rusia, Irani apo ndonjë nga rreth 60 konfliktet që digjen në të gjithë planetin.

Do të jenë Shtetet e Bashkuara.

Vendi më i fuqishëm në botë dhe arkitekti i rendit global të pasluftës tani po e zhbënë në mënyrë aktive atë rend, i udhëhequr nga një president që është më i përkushtuar dhe më i aftë për të riformësuar rolin ndërkombëtar të Amerikës sesa çdo paraardhës i tij modern.

Fundjava e kaluar ofroi një pamje paraprake të asaj që do të thotë kjo në praktikë. Pas muajsh presioni në rritje – sanksione, një vendosje masive detare dhe një bllokadë e plotë nafte – forcat speciale amerikane kapën njeriun e fortë të Venezuelës Nicolás Maduro në Karakas dhe e dërguan atë në New York City për t’u përballur me akuza penale.

Një diktator i rrëzuar dhe i sjellë para drejtësisë pa viktima amerikane – ishte fitorja më e pastër ushtarake e Presidentit Donald Trump deri më tani.

Trump e ka quajtur tashmë qasjen e tij ndaj Hemisferës Perëndimore “Doktrina Donroe”. Është versioni i tij i pohimit të shekullit të XIX-të të Presidentit James Monroe për supremacinë e SHBA-ve në Amerikë.

Por, ndërsa Monroe i paralajmëroi fuqitë evropiane të qëndronin larg fqinjësisë së Amerikës, Trump po përdor presionin ushtarak, shtrëngimin ekonomik dhe larjen e hesapeve personale për ta përkulur rajonin sipas vullnetit të tij. Dhe ai sapo ka filluar.

Ky nuk është izolacionizëm “Amerika e Para”. Njëkohësisht, SHBA-të po bëhen gjithnjë e më shumë, jo më pak, të ngatërruara me Izraelin dhe shtete të ndryshme të Gjirit.

Gatishmëria e Trump për të goditur Iranin vitin e kaluar dhe për t’u përzier në politikën evropiane nuk bërtet saktësisht tërheqje. As kuadri i sferave të ndikimit nuk përputhet me atë që ai po bën. Ky etiketë nënkupton që Trump po e ndan botën me fuqi rivale, secila duke qëndruar në korsinë e vet.

Por administrata e tij sapo i dërgoi Tajvanit paketën e saj më të madhe të armëve ndonjëherë, dhe qëndrimi i saj Indo-Paqësor nuk tregon një dëshirë për t’ia lëshuar Azinë Kinës.

Politika e jashtme e Trump nuk mbështetet në boshte tradicionale si aleatët kundër kundërshtarëve, demokracitë kundër autokracive, apo konkurrenca strategjike kundër bashkëpunimit.

Një llogaritje më e thjeshtë është në veprim: A mund të kundërsulmosh aq fort sa të lëndosh njeriun në krye? Nëse përgjigjja është jo, dhe ke diçka që ai dëshiron, je një shënjestër. Nëse përgjigjja është po, ndoshta mund të arrish një marrëveshje.

Në rastin e Venezuelës, Trump donte të rrëzonte Maduron dhe nuk kishte asgjë që Maduro mund të bënte për ta ndaluar. Ai nuk kishte aleatë të gatshëm të vepronin, asnjë ushtri të aftë për t’u hakmarrë dhe asnjë ndikim mbi asgjë që i interesonte Trumpit. Kështu që, ai u hoq.

Lëreni mënjanë që e gjithë struktura e regjimit të Venezuelës mbetet e paprekur dhe se çdo tranzicion drejt një qeverie të qëndrueshme demokratike do të jetë i çrregullt, i kontestuar dhe kryesisht do të jetë i Venezuelës për t’u menaxhuar.

Trump është i kënaqur që Venezuela të vazhdojë të drejtohet nga i njëjti regjim shtypës, për sa kohë që pranon të bëjë urdhrat e tij.

Kërcënimi “ose përndryshe” duket se po funksionon deri më tani. Trump sapo ka njoftuar se autoritetet “e reja” të Venezuelës do t’i dorëzojnë SHBA-ve 30-50 milionë fuçi naftë, me të ardhurat “të kontrolluara nga unë, si president”.

Për më tepër, suksesi i vazhdueshëm në Venezuelë, sado i përcaktuar ngushtë, do ta inkurajojë Trumpin të dyfishojë këtë qasje dhe të shtyjë më tej – qoftë në Kubë, Kolumbi, Nikaragua, Meksikë apo Grenlandë.

Në anën tjetër të spektrit është Kina. Kur Trump përshkallëzoi tarifat vitin e kaluar, kinezët u kundërpërgjigjën me kufizime eksporti për metalet e rralla dhe mineralet kritike – përbërës thelbësorë për një gamë të gjerë produktesh konsumi dhe ushtarake të shekullit të XXI-të.

Me dobësitë e SHBA-ve të ekspozuara, Trump u detyrua të tërhiqej. Tani, ai është i vendosur të ruajë detantën dhe të sigurojë një marrëveshje me çdo kusht.

Ajo me të cilën po merremi këtu nuk është strategji e madhe, por ligji i xhunglës.

Amerika po ushtron pushtet në mënyrë të njëanshme kudo që Trump mendon se mund t’ia dalë mbanë, e shkëputur nga normat, proceset burokratike, strukturat e aleancave dhe institucionet shumëpalëshe që dikur i jepnin legjitimitet lidershipit të SHBA-ve.

Ndërsa kufizimet shtrëngohen diku tjetër – votuesit e zemëruar për përballueshmërinë përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit të këtij viti, për shembull, dhe tkurrja e levës tregtare të SHBA-ve – Trump është i etur të çimentojë trashëgiminë e tij. Gatishmëria e tij për të marrë rreziqe në anën e sigurisë, ku ai mbetet kryesisht i pakufizuar, vetëm do të rritet.

Hemisfera Perëndimore ndodh të jetë një habitat veçanërisht i pasur me pre – dhe një ku SHBA-të kanë levë asimetrike që askush nuk mund ta kundërshtojë. Trump mund të shënojë fitore të lehta me rezistencë dhe kosto minimale.

Por qasja e Trump vështirë se kufizohet vetëm në fqinjësinë e afërt të Amerikës. Nëse nuk ishte tashmë e qartë, kërcënimet e administratës kundër Groenlandës tregojnë se edhe Evropa është në shënjestër të saj.

Tre ekonomitë më të mëdha të kontinentit – Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania – hynë të gjitha në vitin e ri me qeveri të dobëta dhe jopopullore të rrethuara nga populistët brenda.

Me Rusinë në pragun e tyre, administrata Trump po mbështet hapur partitë e ekstremit të djathtë që do ta copëtonin më tej kontinentin. Nëse evropianët nuk gjejnë mënyra për të fituar ndikim dhe për të imponuar në mënyrë të besueshme kostot për të cilat Trump interesohet – dhe së shpejti – ata do të ndiejnë të njëjtën shtrëngim që ai po aplikon në të gjithë Hemisferën Perëndimore.

Për shumicën e vendeve, reagimi ndaj një SHBA të paparashikueshme, të pabesueshme dhe të rrezikshme është tani një përparësi urgjente. Disa do të dështojnë dhe disa do të kenë sukses.

Mund të jetë tashmë tepër vonë që Evropa të përshtatet, por Kina është në një pozicion më të fortë, e kënaqur të lejojë që rivali i saj kryesor të minojë veten. Presidenti kinez Xi Jinping mund të përballojë të luajë lojën e gjatë.

Ai do të jetë në pushtet edhe pasi të mbarojë mandati i Trump në vitin 2029.

Dëmi ndaj vetë fuqisë amerikane do të vazhdojë edhe pas kësaj administrate. Aleancat, partneritetet dhe besueshmëria nuk janë thjesht të mira për t’u pasur.

Ato janë shumëzues force, duke i dhënë SHBA-ve një ndikim që fuqia ushtarake dhe ekonomike e papërpunuar nuk mund ta mbajë vetëm. Trump po e shfrytëzon këtë trashëgimi, duke e trajtuar atë si një kufizim dhe jo si një aset.

Ai po qeveris sikur fuqia amerikane të veprojë jashtë kohës dhe sikur të mund ta riformësojë botën me forcë pa pasoja afatgjata.

Por aleancat që ai po shkatërron nuk do të rikthehen kur presidenti i ardhshëm të marrë detyrën.

Besueshmëria e humbur e Amerikës do të duhet një brez për t’u rindërtuar, nëse mund të rindërtohet fare.

Kjo është arsyeja pse viti 2026 është një vit kthese – jo sepse e dimë se si do të përfundojnë gjërat, por sepse tashmë po fillojmë të shohim se çfarë ndodh kur vendi që shkroi rregullat të vendosë se nuk dëshiron më të luajë sipas tyre.

–

Ian Bremmer, Themelues dhe President i Eurasia Group dhe GZERO Media, është anëtar i Komitetit Ekzekutiv të Organit Këshillimor të Nivelit të Lartë të OKB-së për Inteligjencën Artificiale.

Të drejtat e autorit: Project Syndicate, 2026.