Trump i hap rrugën gazit rus, Europa perballe nje pazari të ri energjetik

Administrata e presidentit amerikan Donald Trump po shqyrton mundësinë e rikthimit të gazit natyror rus në tregun evropian, si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë. Sipas një raportimi të gazetës amerikane The New York Times, propozimi parashikon rihapjen e tubacioneve që transportonin gazin rus përmes territorit ukrainas drejt Evropës, duke i ofruar Moskës një stimul të rëndësishëm ekonomik për të pranuar një marrëveshje paqeje.

Nisma, nëse konkretizohet, mund të ndryshojë sërish hartën energjetike të kontinentit, duke rikthyer Rusinë në një treg nga i cili vendet evropiane janë përpjekur të shkëputen pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022. Në të njëjtën kohë, ajo hap një debat të ri mbi interesat ekonomike dhe strategjike të Uashingtonit, Moskës dhe kryeqyteteve evropiane.

Sipas The New York Times, propozimi u është paraqitur zyrtarëve ukrainas dhe evropianë nga të dërguarit e Trumpit, Jared Kushner dhe Steve Witkoff, gjatë kontakteve diplomatike të zhvilluara në Kiev muajin e kaluar. Ideja amerikane është që rifillimi i eksporteve të gazit të krijojë për Rusinë një interes të drejtpërdrejtë ekonomik për t’i dhënë fund armiqësive.

Administrata amerikane argumenton se një marrëveshje e tillë mund të sjellë përfitime edhe për Ukrainën, përmes tarifave të tranzitit, si dhe për konsumatorët evropianë, nëse rritja e furnizimit ndihmon në uljen e çmimeve të energjisë.

Megjithatë, propozimi shënon një ndryshim të rëndësishëm në qasjen amerikane. Për vite me radhë, Uashingtoni ka mbështetur përpjekjet e Evropës për të ulur varësinë nga energjia ruse. Tani, rikthimi i gazit të Moskës po shqyrtohet si një instrument i mundshëm në negociatat për paqe, duke ngritur pikëpyetje mbi pasojat afatgjata për sigurinë energjetike të kontinentit.

Kritikët paralajmërojnë se të ardhurat e reja nga eksportet e gazit mund të forcojnë ekonomikisht Kremlinin, ndërsa rikthimi i furnizimeve ruse do t’i jepte Moskës mundësinë të rifitonte një pjesë të ndikimit të humbur mbi tregun evropian.

Një tjetër çështje lidhet me interesat ekonomike të vetë Shteteve të Bashkuara. Rikthimi i gazit rus mund të ulë kërkesën evropiane për gazin natyror të lëngshëm amerikan, i cili ka fituar një rol të rëndësishëm në furnizimin e kontinentit pas reduktimit të importeve nga Rusia.

Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë ka deklaruar se po punon për një propozim gjithëpërfshirës paqeje, i cili do të përfshijë stimuj ekonomikë si për Moskën, ashtu edhe për Kievin. Kjo nismë vjen në një kohë kur administrata Trump ka ndërmarrë edhe hapa të tjerë për lehtësimin e presionit ekonomik ndaj Rusisë, përfshirë masa të lidhura me sanksionet mbi naftën ruse.

Bisedimet ekonomike mes dy vendeve duket se shtrihen edhe përtej sektorit tradicional të energjisë. I dërguari special i Vladimir Putinit, Kirill Dmitriev, ka bërë të ditur se Moska dhe Uashingtoni po diskutojnë projekte të ndryshme, përfshirë krijimin e qendrave të të dhënave që do të furnizoheshin me energji bërthamore ruse. Dmitriev ka paralajmëruar gjithashtu iniciativa të reja në të ardhmen e afërt, duke deklaruar se, sipas tij, “akulli më në fund është thyer”.

Një nga çështjet më të ndjeshme në këtë diskutim është edhe e ardhmja e tubacionit nënujor Nord Stream 2, i ndërtuar për të transportuar gazin rus drejt Gjermanisë, por që nuk ka hyrë në funksion për shkak të zhvillimeve politike dhe sabotimit të infrastrukturës.

Sipas raportimit të The New York Times, në kontaktet mes SHBA-së dhe Rusisë është diskutuar mundësia e rihapjes së këtij tubacioni. Disa zyrtarë evropianë dhe ukrainas dyshojnë gjithashtu se Uashingtoni mund të synojë përfitime financiare nga eksportet e ardhshme të gazit rus.

Një investitor amerikan ka shprehur interes për blerjen e tubacionit, megjithëse ka deklaruar se nuk është i përfshirë aktualisht në negociatat përkatëse. Nga ana tjetër, Shtëpia e Bardhë ka mohuar se Nord Stream ka qenë pjesë e bisedimeve të fundit, duke theksuar se çdo marrëveshje e mundshme do të kërkonte konsultime me partnerët evropianë.

Kundërshtimi më i fortë ndaj kësaj ideje, sipas raportimit, ka ardhur nga Gjermania, e cila përpara pushtimit rus të Ukrainës ishte blerësi më i madh evropian i gazit nga Moska. Këshilltari kryesor për sigurinë i kancelarit Friedrich Merz, Günter Sauter, ka shprehur kundërshtim të fortë ndaj propozimit gjatë bisedimeve në Florida.

Shqetësimi i Berlinit është se rikthimi i gazit rus, edhe nëse furnizimet do të organizoheshin përmes ndërmjetësve amerikanë, do të krijonte një varësi të re nga Moska. Për Gjermaninë, çështja nuk lidhet vetëm me çmimin e energjisë, por edhe me rrezikun që furnizimet strategjike të përdoren sërish si instrument presioni politik.

Bashkimi Evropian është zotuar t’i japë fund importeve të gazit rus deri në vitin 2027. Sipas të dhënave të cituara në raportim, pjesa e Rusisë në importet evropiane të gazit ra në rreth 13 për qind në vitin 2025, nga 45 për qind në vitin 2021. Kjo rënie pasqyron ndryshimin e politikës energjetike të Evropës pas nisjes së luftës, por nuk e ka eliminuar debatin mbi koston e lartë të furnizimit dhe nevojën për burime alternative.

Presioni për energji më të lirë po shfrytëzohet edhe nga forcat politike gjermane që kërkojnë rivendosjen e marrëdhënieve ekonomike me Rusinë. Alternativa për Gjermaninë, AfD, ka mbështetur rikthimin e furnizimeve energjetike ruse. Në landin e Saksonisë-Anhalt është miratuar gjithashtu një mocion simbolik për t’i dhënë fund sanksioneve kundër Moskës dhe ndihmës ushtarake për Ukrainën, me mbështetjen e AfD-së dhe Aleancës Sarah Wagenknecht.

Edhe ish-ministri gjerman i Ekonomisë, Robert Habeck, ka shprehur shqetësimin për drejtimin që mund të marrë kjo politikë. Ai ka paralajmëruar se Evropa nuk duhet të rikthehet në varësinë energjetike nga Rusia, edhe nëse në marrëveshjet e mundshme përfshihen kompani amerikane.

“Më parë isha i lumtur nëse një kompani amerikane merrte pjesë në pronësi. Tani kam frikë, sepse shohim që Trump duket se ka më shumë simpati për Vladimir Putin sesa për ukrainasit”, është shprehur Habeck.

Në thelb, debati për gazin rus po shndërrohet në një provë për marrëdhëniet transatlantike dhe për strategjinë evropiane të sigurisë. Për administratën Trump, rikthimi i furnizimeve mund të jetë një nga instrumentet ekonomike për të nxitur një marrëveshje paqeje. Për kundërshtarët e kësaj ideje, rreziku është që Rusia të fitojë të ardhura dhe ndikim të ri, ndërsa Evropa të paguajë koston e një kompromisi që mund të dobësojë përpjekjet e saj për pavarësi energjetike.

Mbetet për t’u parë nëse propozimi amerikan do të shndërrohet në një marrëveshje konkrete dhe çfarë garancish do të kërkojnë vendet evropiane. Por një gjë është e qartë: çdo vendim për rikthimin e gazit rus nuk do të jetë thjesht një çështje çmimesh dhe furnizimi. Ai do të prekë drejtpërdrejt raportet e fuqisë mes Uashingtonit, Moskës, Kievit dhe Bashkimit Evropian, si dhe të ardhmen e sigurisë energjetike të kontinentit.