Nuk duam luftë/ Trump paralajmëron Tajvanin: SHBA nuk mbështet pavarësinë

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka paralajmëruar Tajvanin kundër shpalljes formale të pavarësisë nga Kina.
“Nuk po kërkoj që dikush të bëhet i pavarur,” tha presidenti amerikan për Fox News të premten, në fund të samitit të tij dyditor me homologun kinez, Xi Jinping, në Beijing.
Presidenti tajvanez, Lai Ching-te, ka deklaruar më parë se Tajvani nuk ka nevojë të shpallë zyrtarisht pavarësinë, sepse ai tashmë e konsideron veten një shtet sovran. SHBA-ja e ka mbështetur prej kohësh Tajvanin, përfshirë detyrimin ligjor për t’i ofruar mjete vetëmbrojtjeje, por shpesh është dashur të balancojë këtë aleancë me ruajtjen e marrëdhënieve diplomatike me Kinën.
Trump kishte deklaruar më herët se “nuk kishte marrë asnjë angazhim në asnjërën anë” lidhur me ishullin vetëqeverisës – të cilin Kina e konsideron pjesë të territorit të saj dhe nuk e ka përjashtuar mundësinë e marrjes me forcë. Qëndrimi i kahershëm i SHBA-së është se nuk mbështet pavarësinë e Tajvanit, ndërsa vazhdimi i marrëdhënieve me Kinën varet nga pranimi se ekziston vetëm një qeveri kineze.
Pekini ka qenë i zëshëm në kundërshtimin ndaj presidentit të Tajvanit, të cilin më parë e ka quajtur “shkaktar problemesh” dhe “shkatërrues të paqes ndërmjet dy brigjeve”.
Shumë tajvanezë e konsiderojnë veten pjesë të një kombi të veçantë – megjithëse shumica janë në favor të ruajtjes së status quo-së, ku Tajvani as nuk shpall pavarësinë nga Kina dhe as nuk bashkohet me të. Në intervistën për Fox News, Trump përsëriti se politika amerikane për këtë çështje nuk kishte ndryshuar.
“E dini, ne supozohet të udhëtojmë 9,500 milje (15,289 km) për të luftuar një luftë. Nuk po e kërkoj këtë. Dua që ata të qetësohen. Dua që Kina të qetësohet.”
Gjatë fluturimit të kthimit për në Washington, presidenti amerikan u tha gazetarëve se ai dhe Xi kishin folur “shumë” për ishullin, por tha se kishte refuzuar të diskutonte nëse SHBA-ja do ta mbronte Tajvanin. Xi “e ndien shumë fort” çështjen e ishullit dhe “nuk dëshiron të shohë një lëvizje për pavarësi”, tha Trump.
“Çështja e Tajvanit është çështja më e rëndësishme në marrëdhëniet Kinë-SHBA,” paralajmëroi Xi gjatë bisedimeve, sipas mediave shtetërore kineze, duke shtuar: “Nëse menaxhohet gabimisht, dy kombet mund të përplasen ose madje të hyjnë në konflikt.”
I pyetur nëse parashikonte një konflikt me Kinën për Tajvanin, Trump tha: “Jo, nuk mendoj kështu. Besoj se do të jemi mirë. Xi nuk dëshiron të shohë luftë.”
Kina ka shtuar stërvitjet ushtarake rreth ishullit vitet e fundit, duke rritur tensionet në rajon dhe duke testuar balancën që SHBA ka ruajtur. Në fund të vitit të kaluar, administrata Trump njoftoi një paketë armësh prej 11 miliardë dollarësh (8 miliardë paund) për t’iu shitur Tajvanit, përfshirë raketahedhës të avancuar dhe lloje të ndryshme raketash, gjë që u dënua nga Pekini.
Trump tha se së shpejti do të vendoste nëse ajo shitje do të vazhdonte, duke shtuar se ai dhe Xi e kishin diskutuar “me shumë detaje”. Ai shtoi: “Do të them se duhet të flas me personin që tani, ju e dini kush është, po drejton Tajvanin.”
SHBA-ja nuk ka marrëdhënie formale me Tajvanin, megjithëse mban marrëdhënie të konsiderueshme jozyrtare. Presidentët amerikanë tradicionalisht nuk flasin drejtpërdrejt me liderin e Tajvanit dhe një gjë e tillë ka të ngjarë të shkaktojë tensione të konsiderueshme me Pekinin, i cili e konsideron presidentin tajvanez, Lai Ching-te, separatist. Zëvendësministri i Jashtëm i Tajvanit, Chen Ming-chi, tha të shtunën se Tajvani duhet të sqarojë kuptimin e saktë të deklaratave të Trump. Chen tha gjithashtu se shitjet amerikane të armëve për Tajvanin janë të konfirmuara sipas ligjit amerikan.
“Shitjet e armëve mes Tajvanit dhe SHBA-së kanë qenë gjithmonë një shtyllë e paqes dhe stabilitetit rajonal,” shtoi ai.
Trump gjithashtu i tha Fox News: “Nuk po kërkojmë luftëra, dhe nëse e mbani situatën siç është, mendoj se Kina do të jetë në rregull me këtë. Por nuk po kërkojmë që dikush të thotë: ‘Le të shpallim pavarësinë sepse SHBA-ja po na mbështet.’”
SHBA-ja ka shkaktuar më parë zemërim në Kinë për shkak të perceptimit se po zbut qëndrimin e saj ndaj pavarësisë. Departamenti Amerikan i Shtetit hoqi nga faqja e tij një deklaratë që përsëriste kundërshtimin e Uashingtonit ndaj pavarësisë së Tajvanit në shkurt 2025 – diçka që Pekini tha se “dërgon një sinjal të gabuar ndaj forcave separatiste”.
Zyrtarët amerikanë në Tajvan thanë në atë kohë: “Ne kemi deklaruar prej kohësh se kundërshtojmë çdo ndryshim të njëanshëm të status quo-së nga cilado palë.” Ministri i Jashtëm i Tajvanit, Lin Chia-lung, tha se ekipi i tij kishte monitoruar samitin SHBA-Kinë dhe kishte mbajtur komunikim të mirë me SHBA-në dhe vende të tjera “për të siguruar thellimin e qëndrueshëm të marrëdhënieve Tajvan-SHBA dhe për të mbrojtur interesat e Tajvanit”.

Ai tha se Tajvani kishte qenë gjithmonë “garantues i paqes dhe stabilitetit” në rajon dhe akuzoi Kinën për rritje të rrezikut përmes “veprimeve agresive ushtarake dhe shtypjes autoritare”.