Zjarri në Himarë bëhet ‘leje ndërtimi’/ Kush fshihet pas tokës së djegur, kush fitoi nga gjuhët e flakëve

Himara digjet.

Flakët përpijnë shkurret, pemët dhe sipërfaqet e gjelbra, ndërsa tymi ngrihet mbi një nga zonat më të lakmuara të bregdetit shqiptar.

Por sapo zjarri shuhet, nis një tjetër pyetje.

Ndoshta më e rëndësishmja.

Çfarë ndodh me tokën pasi ajo është djegur?

Sepse në një territor ku çdo pëllëmbë tokë buzë detit ka marrë një vlerë të jashtëzakonshme, zjarri nuk duhet parë vetëm si një katastrofë mjedisore.

Duhet parë edhe me syrin e ekonomisë, të pronës dhe të interesave që mund të fshihen pas saj.

Kush e do atë tokë?

Kush ka interes që një sipërfaqe e gjelbër të humbasë vlerën e saj si pyll apo kullotë dhe nesër të shfaqet në një hartë si truall potencial për zhvillim?

Kush fiton kur natyra zhduket dhe në vend të saj shfaqen plane, projekte, rrugë aksesi, vila, pallate apo resorte?

Këto nuk janë akuza.

Janë pyetje.

Dhe janë pyetje që kërkojnë përgjigje.

Nga pylli te betoni

Himara nuk është një territor i zakonshëm.

Është një nga zonat më të lakmuara të Shqipërisë, ku deti, klima, peizazhi dhe pozicioni gjeografik kanë kthyer tokën në një prej pasurive më të shtrenjta të vendit.

Pikërisht për këtë arsye, çdo zjarr i madh duhet të pasohet jo vetëm nga numërimi i hektarëve të djegur, por edhe nga një tjetër proces: verifikimi i fatit të tokës së djegur.

Çfarë statusi kishte?

Kush e zotëronte?

A kishte konflikte pronësie?

A ka pasur kërkesa për zhvillim?

A ka projekte të mëparshme apo të ardhshme në atë zonë?

A ndryshon ndonjëherë destinacioni i saj?

Dhe mbi të gjitha:

A ka ndonjë përfitues ekonomik nga shkatërrimi i saj?

Sepse pylli i djegur është tragjedi.

Por toka e djegur që një ditë shndërrohet në kantier ndërtimi do të ishte një histori krejt tjetër.

Zjarri nuk duhet të bëhet “leje ndërtimi”

Një nga frikërat më të mëdha në zonat turistike është pikërisht ajo që pas katastrofës natyrore të nisë transformimi urban.

Sot është pyll.

Nesër është tokë e djegur.

Pas disa vitesh mund të jetë një sipërfaqe e sistemuar, me rrugë, beton dhe ndërtime.

Dhe atëherë pyetja nuk është më vetëm:

Kush e ndezi zjarrin?

Por edhe:

Kush e bleu, kush e zotëron dhe kush do të ndërtojë?

Këtu duhet të hyjnë institucionet.

Jo vetëm zjarrfikësit dhe policia për të përcaktuar shkaqet e flakëve, por edhe strukturat që merren me pronën, planifikimin territorial, lejet e ndërtimit dhe mbrojtjen e mjedisit.

Sepse transparenca nuk duhet të mbarojë kur shuhet zjarri.

Përkundrazi, aty duhet të fillojë.

Kush fshihet pas interesit për tokën?

Në një treg ku toka bregdetare mund të vlejë shumë më tepër se çdo prodhim bujqësor apo pyjor, interesi ekonomik është i padiskutueshëm.

Por interesi ekonomik nuk është provë e një lidhjeje me zjarret.

Prandaj hetimi duhet të jetë i ftohtë, dokumentar dhe i pakompromis.

Nëse zjarri ishte aksidental, publiku duhet ta dijë.

Nëse ishte i qëllimshëm, autori duhet të përballet me ligjin.

Nëse pas tij fshihet një skemë për përfitim ekonomik, ajo duhet të zbulohet.

Dhe nëse nuk ka asnjë lidhje mes zjarrit dhe interesave të ndërtimit, edhe kjo duhet të thuhet qartë.

Sepse ajo që nuk mund të pranohet është që toka të digjet dhe pyetjet të digjen bashkë me të.

Himara nuk mund të kthehet në një hartë kantieresh

Bregdeti shqiptar është përballur prej vitesh me një presion të jashtëzakonshëm zhvillimi.

Turizmi sjell para, punësim dhe investime.

Por turizmi pa kufij mund të kthehet edhe në beton pa fund.

Dhe Himara rrezikon të gjendet pikërisht në këtë pikëpyetje:

Sa natyrë duhet të sakrifikohet për të ndërtuar një resort tjetër?

Sa pyje mund të humbasin përpara se të kuptojmë se ajo që po shkatërrohet është pikërisht pasuria që e bëri këtë territor të vlefshëm?

Sepse një resort mund të ndërtohet edhe diku tjetër.

Një pallat mund të ndërtohet edhe në një parcelë tjetër.

Por një pyll i vjetër nuk rikthehet me një projekt investimi.

Dhe një peizazh i shkatërruar nuk rindërtohet me beton dekorativ.

Pas flakëve duhet të vijë transparenca

Prandaj, pas çdo zjarri të madh në Himarë duhet të ketë një dosje të hapur për publikun.

Sa tokë u dogj?

Çfarë statusi kishte?

Kush është pronar?

A ka pasur aplikime për leje ndërtimi?

A ka projekte turistike në zonë?

A ka ndryshuar destinacioni urbanistik?

Kush përfiton ekonomikisht nga çdo ndryshim i mundshëm?

Këto janë pyetjet që mund ta ndajnë një tragjedi natyrore nga një histori të dyshimtë interesi.

Dhe nëse dikush ka tentuar të përdorë zjarrin si një rrugë të fshehtë drejt betonit, kjo nuk është thjesht çështje pronësie.

Është çështje publike.

Sepse toka e Himarës nuk është vetëm një mall që blihet dhe shitet.

Është pjesë e një pasurie natyrore që i përket edhe brezave që do të vijnë.

Flakët një ditë shuhen.

Tymi largohet.

Pemët nuk kthehen.

Por toka mbetet.

Dhe pikërisht për këtë arsye pyetja duhet të vazhdojë të digjet edhe pasi të jenë shuar zjarret:

Kush e do tokën e djegur të Himarës?

Sepse nëse pas flakëve vijnë ekskavatorët, kantieret dhe resortet, atëherë Shqipëria nuk duhet të presë deri sa të hidhet betoni i parë për të pyetur:

Kush fitoi nga zjarri?