DREJTËSIA NË PRITJE: DOSJET QË UA MARRIN JETËN QYTETARËVE

Nga kriza në Poloni te dosjet, padrejtësia dhe llogaridhënia që mungon në gjykatat shqiptare.

Në Shqipëri ka qytetarë që nuk kërkojnë më të fitojnë një gjyq. Kërkojnë të jetojnë aq gjatë sa të dëgjojnë vendimin. Një 75-vjeçar, i dokumentuar në një reportazh të marsit 2026, tregonte se prej 35 vjetësh endet në gjykata për pronën. E nisi betejën kur ishte 40 vjeç. Sot, në vend të një përgjigjeje përfundimtare, vazhdon të presë.

Ky nuk është një skenar filmi. Është fytyra njerëzore e një sistemi që prodhon pritje, shpenzime, lodhje dhe pasiguri. Sepse një dosje nuk është thjesht një numër në regjistër. Pas saj mund të jetë një shtëpi e bllokuar, një pension, një biznes, një familje që jeton në konflikt apo një e drejtë që humbet kuptimin kur njihet tepër vonë.

Në Poloni, më 30 dhe 31 tetor, përplasja për drejtimin dhe legjitimitetin e Gjykatës Kushtetuese nxori policinë dhe protestuesit përpara institucionit. Presidenti ndërpreu udhëtimin jashtë vendit; qeveria dhe kundërshtarët e saj dhanë interpretime të kundërta për atë që po ndodhte. Kriza, e rrënjosur në mosmarrëveshjet për emërimet e gjyqtarëve që prej vitit 2015, ngre një çështje të madhe europiane: kush i respekton rregullat kur drejtësia nuk i shërben më interesit të pushtetit?

Shqipëria nuk është Polonia. Këtu problemi ka një përmasë tjetër, po aq shqetësuese: sa vlen pavarësia e një gjykate nëse qytetari pret me vite që ajo të japë një vendim? Mund të shkruajmë ligjet më të mira, të ngremë institucione të reja e të shpallim çdo vit strategji. Por për një familje që endet nëpër korridore, prova e reformës është data e seancës së ardhshme.

Tani shifrat. Raporti i Këshillit të Lartë Gjyqësor për vitin 2025 konfirmon 45.876 çështje të prapambetura vetëm në Gjykatën e Apelit të Juridiksionit të Përgjithshëm. Jo 45 mijë vendime të papëlqyera: 45 mijë e 876 çështje që presin zgjidhje. Stoku u rrit me 10 për qind brenda një viti. Prej tyre, 6.211 janë mbi pesë vjet të vjetra. Në Apelin Administrativ, 24.530 çështje ishin në pritje në fund të 2025-ës dhe 7.494 prej tyre kishin kaluar pesë vjet. Vetëm në këto dy gjykata apeli, mbi 13 mijë dosje presin prej më shumë se pesë vitesh.

Për çështjet civile në Apelin e Përgjithshëm, treguesi teknik i kohës së nevojshme për të përballuar stokun, me ritmin aktual të punës, arriti në 2.318 ditë: më shumë se gjashtë vjet. Ky tregues nuk është afati i çdo dosjeje, por është termometri i gjendjes së institucionit. Ndërsa në të gjitha shkallët e gjykimit, raportimet mbi të dhënat e KLGJ-së flasin për rreth 150 mijë çështje në pritje. Një numër i kësaj madhësie nuk mund të trajtohet si statistikë administrative pa pasoja.

Pastaj vjen poshtërimi i përditshëm i qytetarit. Një seancë nuk zhvillohet. Tjetra shtyhet. Dokumenti mungon, njoftimi nuk është bërë, gjyqtari ndryshon, dosja rishortohet. Jo çdo shtyrje është e paligjshme, por çdo shtyrje duhet të ketë një shkak të dokumentuar. Kur data e radhës caktohet pas katër muajsh, qytetarit i duhet një shpjegim konkret, jo një formulë burokratike. Sa seanca joproduktive zhvillohen? Kush mban përgjegjësi për to? Cilat janë arsyet e vërteta dhe kush i kontrollon?

Madje Inspektori i Lartë i Drejtësisë e ka evidentuar vetë problemin e planifikimit të seancave dhe veprimeve procedurale që duhen kryer për të shmangur seancat joproduktive. Në vitin 2025 pranë tij u depozituan 1.792 ankesa të reja: 255 për zvarritje gjykimi, 159 për zvarritje hetimi, 110 për vonesa në arsyetimin e vendimeve dhe 462 pretendime për vendimmarrje të padrejtë. Këto janë ankesa, jo shkelje të provuara. Por kur institucionet e dinë kaq qartë natyrën e problemit, nuk mund të mjaftohen me premtimin se po e monitorojnë.

Dhe këtu hyn çështja që nuk mund të anashkalohet: korrupsioni dhe besimi te ndershmëria e gjykimit. Sipas bilancit të Delegacionit të Bashkimit Europian deri në mars 2026, vetingu përfundoi me 283 shkarkime nga detyra të gjyqtarëve dhe prokurorëve. Këto shkarkime nuk janë 283 dënime penale për ryshfet. Por ato janë dëshmi e një problemi serioz të trashëguar të integritetit dhe standardeve, për të cilin u ndërtua një proces i jashtëzakonshëm rivlerësimi. Prandaj pyetja nuk është vetëm sa u larguan. Është sa e sigurt është sot që qytetari të mos përballet me të njëjtat praktika, në forma të tjera.

Zvarritja, në vetvete, nuk provon korrupsion. Por një gjyq që zgjat pafund krijon hapësirë për presion, pabarazi ekonomike dhe dyshime të rënda. Njeriu me para mund të përballojë koston e një beteje të gjatë; njeriu që jeton me pension apo pagë shpesh nuk mundet. Kjo nuk është barazi para ligjit në jetën reale. Dhe çdo rast i dokumentuar korrupsioni apo konflikti interesi duhet hetuar e ndëshkuar, pa u fshehur pas pavarësisë së magjistratit.

Sigurisht, mungesa e gjyqtarëve është reale. Raporti i KLGJ-së evidenton 111 vakanca në sistem për vitin 2025. Po ashtu ka punë të kryer: Gjykata e Lartë e uli stokun e saj në 14.081 çështje në fund të atij viti. Por fakti që një hallkë përmirësohet, ndërsa dy apelet mbeten në ngërç, është pikërisht arsyeja pse duhen përgjigje të diferencuara dhe afate, jo fjalime të përgjithshme për suksesin e reformës.

Këshilli i Lartë Gjyqësor duhet të tregojë, gjykatë më gjykatë, sa seanca janë shtyrë, për çfarë shkaku dhe çfarë plani me afate ka për dosjet më të vjetra. Inspektori i Lartë i Drejtësisë duhet të shpjegojë sa ankesa për zvarritje të pajustifikuar kanë çuar realisht në përgjegjësi. Qeveria dhe Kuvendi duhet të përgjigjen për kapacitetet, buxhetin dhe mbështetjen administrative. Edhe drejtuesit e gjykatave duhet të jenë publikisht të matshëm për mënyrën si administrojnë kalendarin e gjykimeve.

Nuk po shpallim se çdo vonesë bëhet qëllimisht. Kjo kërkon prova për çdo rast. Po themi diçka që dokumentet zyrtare e mbështesin: dështimet e zgjatura të menaxhimit, mungesat dhe prapambetjet po ua kufizojnë qytetarëve ushtrimin real të një të drejte themelore. Dhe pasi një problem njihet, matet e përsëritet vit pas viti, përgjegjësia institucionale nuk mund të zhduket pas arsyetimit se sistemi është i mbingarkuar.

Në Poloni përplasen institucionet për kontrollin e gjykatës. Në Shqipëri qytetari shpesh përplaset me kohën për të hyrë në gjyq. Kjo është pyetja që NTV ua lë institucioneve: kur do të ketë përgjegjës për vitet që u humbën njerëzve në pritje të drejtësisë?

Sepse një vendim që vjen pasi është shkatërruar prona, puna apo jeta familjare mund të jetë ende një vendim gjyqësor. Por për qytetarin, mund të mos jetë më drejtësi.