ALTA BANKA, NGA MILIARDAT TE FALIMENTIMI: KUSH E MBROJTI DHE KUSH DUHET TË JAPË LLOGARI?

Një bankë që vetëm një muaj më parë deklaronte pasuri prej afro dy miliardë eurosh, sot ka humbur licencën. Katër zëvendësguvernatorë kërkojnë hetimin e përgjegjësive brenda Bankës Qendrore. Prokuroria e Krimit të Organizuar po verifikon transfertat jashtë vendit, ndërsa mbi tavolinë qëndron edhe një denoncim për një operacion të dyshuar prej 50 milionë eurosh.

Kjo është historia e ALTA Bankës në Serbi. Një histori që nuk mund të mbyllet me shpjegimin se banka kishte probleme likuiditeti, sepse dokumentet, lidhjet e biznesit me pushtetin dhe reagimi i vonuar i institucioneve kërkojnë një hetim shumë më të thellë.

BILANCI QË NGRITI PIKËPYETJET

NTV ka shqyrtuar bilancin financiar të publikuar nga vetë ALTA Banka për datën 30 shtator 2026.

Sipas këtij dokumenti, banka raportonte aktive prej 231.5 miliardë dinarësh, depozita dhe detyrime të tjera ndaj klientëve prej 190.4 miliardë dinarësh, ndërsa kapitali kontabël arrinte në 28.3 miliardë dinarë.

Në dokument figuronin gjithashtu mbi 88 miliardë dinarë mjete monetare dhe fonde pranë Bankës Qendrore.

Vetëm një muaj më vonë, Banka Kombëtare e Serbisë konfirmoi se gjendja financiare ishte përkeqësuar ndjeshëm dhe se depozituesit rrezikoheshin.

Këtu fillon përgjegjësia institucionale.

Bilanci i shtatorit ishte i parev AuditUAR, dhe shifrat kontabël nuk provojnë domosdoshmërisht se një bankë ka likuiditet të mjaftueshëm në çdo moment. Por diferenca mes gjendjes së raportuar dhe asaj që autoritetet zbuluan në fund të tetorit kërkon shpjegim me dokumente, jo vetëm me deklarata.

Sa para dolën nga banka gjatë tetorit? Cilët depozitues tërhoqën shumat më të mëdha? Dhe në cilën datë mbikëqyrësit kuptuan se situata ishte bërë e rrezikshme?

NGA NJË ZYRË KËMBIMI VALUTOR NË NJË PERANDORI BIZNESI

Pas ALTA Bankës qëndron biznesmeni Davor Macura.

Aktivitetin e nisi në vitin 2008 me një zyrë këmbimi valutor në Zemun. Në vitin 2019, biznesi i tij u zgjerua përmes blerjes së aksioneve të bankës JUBMES, e cila më pas mori emrin ALTA Banka.

Zgjerimi nuk u ndal te sektori financiar.

Bizneset e lidhura me Macurën u shtrinë në pasuri të paluajtshme, shërbime pagesash dhe tregti, përfshirë marrjen e kontrollit të rrjeteve IDEA, Roda dhe Mercator.

Një nga çështjet që kërkon vëmendje është marrëdhënia me ndërmarrjet publike. Kompania ALTA Pay u përfshi në përpunimin e pagesave elektronike për faturat e energjisë përmes ndërmarrjes shtetërore EPS.

Ky bashkëpunim nuk provon korrupsion. Por vendos në interes publik mënyrën e përzgjedhjes së operatorëve privatë, përfitimet ekonomike dhe kontrollin mbi shërbimet që përdorin qytetarët.

Macura është përshkruar nga një pjesë e medias serbe si biznesmen i afërt me Partinë Progresive Serbe, të lidhur me Aleksandar Vuçiçin. Ai e ka kundërshtuar në rrugë ligjore këtë cilësim.

Pikërisht për këtë arsye, përgjegjësitë duhen provuar përmes kontratave, vendimeve dhe transaksioneve, jo vetëm nga afërsitë politike të raportuara.

50 MILIONË EURO DHE NJË KTHESË E FORTË INSTITUCIONALE

Pas zgjedhjeve të 25 tetorit, të cilat sollën humbjen e pushtetit nga Partia Progresive Serbe, nisën akuzat publike për lëvizje të dyshimta fondesh drejt jashtë vendit.

Më 29 tetor, politikani opozitar Srđan Milivojević paraqiti kallëzim penal ndaj guvernatores Jorgovanka Tabaković, duke pretenduar se ishte miratuar një konvertim prej 50 milionë eurosh për ALTA Bankën.

Ky është një pretendim që ende kërkon verifikim. Nuk është provuar publikisht se shuma është transferuar në mënyrë të paligjshme apo se guvernatorja ka kryer vepër penale.

Por zhvillimi më domethënës vjen nga vetë Prokuroria për Krimin e Organizuar.

Ajo konfirmoi se kishte kërkuar kontrollimin e transfertave të bankës drejt jashtë vendit, si dhe verifikimin e personave përgjegjës brenda Bankës Qendrore.

Më 27 tetor, institucioni mbikëqyrës kishte deklaruar publikisht se transfertat e institucioneve financiare kryheshin përmes kanaleve të rregullta dhe kërkonte të mos përhapeshin pretendime të paverifikuara.

Vetëm pak ditë më vonë, ALTA Bankës iu hoq licenca.

Ndërkohë, katër zëvendësguvernatorë deklaruan se ishin njohur me gjendjen reale të bankës vetëm gjatë mbledhjes së jashtëzakonshme të 30 tetorit, dhe se ajo ndryshonte në mënyrë drastike nga raportimet e dorëzuara më parë.

Ky është momenti që e kthen krizën bankare në një çështje serioze përgjegjësie institucionale.

Nëse raportimet nuk pasqyronin gjendjen reale, kush i kontrollonte ato? Nëse kishte paralajmërime, kujt iu përcollën? Dhe nëse rreziqet njiheshin më herët, përse nuk u morën masat në kohë?

QYTETARËT PAGUAJNË PASOJAT E KRIZËS

Për depozituesit, këto pyetje politike dhe financiare kanë një pasojë të menjëhershme: aksesin te kursimet e tyre.

Autoritetet serbe kanë njoftuar mbulimin e depozitave të siguruara deri në 50 mijë euro për depozitues, sipas kategorive të përcaktuara nga ligji.

Për shumat mbi këtë kufi, rikuperimi do të varet nga procedura e falimentimit, pasuria e disponueshme dhe rendi ligjor i kreditorëve.

ALTA Banka, në reagimin e saj publik, ka falënderuar klientët dhe ka deklaruar se institucionet kompetente po veprojnë për mbrojtjen e interesave të tyre. Por ky reagim nuk jep ende një shpjegim të detajuar për shkaqet e krizës dhe akuzat për transfertat.

PËRFUNDIMI – KUSH DUHET TË JAPË LLOGARI?

Historia e ALTA Bankës është edhe një provë për institucionet e Serbisë pas ndryshimit politik.

Prokuroria duhet të zbardhë nëse pati veprime të paligjshme, nëse ndonjë klient përfitoi trajtim të privilegjuar dhe nëse zyrtarë mbikëqyrës shpërfillën sinjale paralajmëruese.

Drejtuesit dhe aksionarët e bankës duhet të shpjegojnë gjendjen financiare, administrimin e likuiditetit dhe saktësinë e raportimeve.

Banka Qendrore duhet të publikojë kronologjinë e kontrolleve dhe vendimeve.

Sepse heqja e licencës mund të ndalojë përkeqësimin e një krize, por nuk shpjegon vetvetiu se si u krijua ajo.

Dhe kur një bankë me miliarda në bilanc përfundon drejt falimentimit brenda një muaji, përgjegjësia nuk përfundon me firmën mbi vendimin e mbylljes.

Ajo fillon me dokumentin e parë që tregon se kush e dinte të vërtetën, kur e dinte dhe çfarë bëri për ta parandaluar.