FRIKA NGA NDONJE ORBAN I RI / BE I HAP DEREN SHQIPERISE DUKE VEZHGUAR BALLKANIN

Bashkimi Europian po përgatitet për një zgjerim të ri, por nuk dëshiron të përsërisë mënyrën me të cilën ka vepruar në zgjerimet e mëparshme.

Problemi për Brukselin nuk është më vetëm nëse Shqipëria, Mali i Zi, Ukraina, Moldavia apo vendet e tjera kandidate plotësojnë kushtet ditën kur bëhen anëtare. Problemi është çfarë ndodh një, pesë apo dhjetë vjet pasi ato të kenë marrë vendin në tryezën ku merren vendimet e BE-së.

Përvoja me Hungarinë e Viktor Orbanit e ka kthyer këtë pyetje në çështje politike brenda Unionit.

Pesë vende të BE-së, Gjermania, Franca, Holanda, Belgjika dhe Luksemburgu, kanë kërkuar që traktatet e ardhshme të anëtarësimit të përmbajnë mekanizma më të fortë për rastet kur një anëtar i ri cenon demokracinë, të drejtat themelore ose shtetin ligjor. Masat e diskutuara përfshijnë mundësinë e pezullimit të fondeve dhe të së drejtës së votës.

Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, ka folur publikisht edhe për mekanizma që do të vazhdonin të funksiononin për vite pas anëtarësimit. Pra, po ndryshon vetë filozofia e zgjerimit.

Deri tani, shteti kandidat kalonte procesin e negociatave, mbyllte kapitujt, merrte miratimin unanim të vendeve anëtare dhe hynte në BE. Pas kësaj, Brukseli duhej të përdorte instrumentet e zakonshme që vlejnë për të gjitha vendet anëtare. Tani po diskutohet një model tjetër: anëtari i ri hyn në Union, por disa garanci vazhdojnë edhe pas hyrjes.

Komisioni Europian raportoi në nëntor 2025 se Shqipëria ishte në rrugën për të realizuar objektivin e mbylljes së negociatave deri në vitin 2027, me kusht që të ruante ritmin e reformave. Mali i Zi ndodhet gjithashtu në fazë të avancuar dhe në qershor 2026 Komisioni paraqiti paketën financiare që lidhet me anëtarësimin e tij. Por mbyllja e negociatave nuk është anëtarësim.

Çdo traktat anëtarësimi kërkon miratimin e vendeve anëtare sipas procedurave të BE-së dhe pikërisht në këtë fazë do të vendoset se cilat garanci të reja do të përfshihen për anëtarët e ardhshëm.

Kështu, pyetja për Shqipërinë nuk është më vetëm se kur do të hapet dera. Pyetja është se çfarë dere po ndërton BE-ja.

Nëse modeli që po diskutohet merr formë juridike, Shqipëria dhe vendet e tjera që hyjnë në valën e ardhshme mund të bëhen anëtare të një Bashkimi që u jep të drejtat e anëtarësimit, por ruan instrumente shtesë për të ndërhyrë kur cenohet shteti ligjor, interesat financiare, politika e jashtme apo siguria strategjike.

Rasti Orban i mësoi Brukselit se një problem që futet brenda BE-së bëhet shumë më i vështirë për t’u zgjidhur. Lufta në Ukrainë i mësoi se një veto mund të ketë peshë strategjike.

Ndërsa konkurrenca me Rusinë dhe Kinën po e detyron të shohë përtej ligjeve dhe kapitujve teknikë, te portet, energjia, teknologjia, kapitali, informacioni dhe aleancat politike që secili vend kandidat do të sjellë me vete.

Për këtë arsye, zgjerimi që po përgatit Brukseli nuk është vetëm zgjerim territorial. Është përpjekja e BE-së për të futur Ballkanin dhe lindjen e Europës brenda sistemit të vet politik, ekonomik dhe të sigurisë, pa futur bashkë me to mekanizma që Rusia, Kina apo një qeveri e ardhshme europiane mund t’i përdorë për ta bllokuar Unionin nga brenda.