SHBA-IRAN FIRMOSIN MARREVESHJEN E PAQES

Presidentët e Shteteve të Bashkuara dhe Iranit kanë nënshkruar një marrëveshje fillestare paqeje që synon t’i japë fund luftës mes dy vendeve, duke e bërë atë të hyjë menjëherë në fuqi.
Marrëveshja përfshin rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, një plan prej 300 miliardë dollarësh për rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik të Iranit, si dhe angazhimin e SHBA-ve për t’i dhënë fund të gjitha llojeve të sanksioneve ndaj Teheranit.
Megjithatë, çështja e programit bërthamor iranian, që ishte arsyeja kryesore e deklaruar nga Uashingtoni për konfliktin, do të mbetet objekt negociatash gjatë një periudhe 60-ditore, e cila mund të zgjatet me dakordësinë e të dy palëve.
Presidenti amerikan Donald Trump e nënshkroi marrëveshjen gjatë samitit të G7 në Francë, duke e mbrojtur atë si një mënyrë për të shmangur një “katastrofë ekonomike” globale. Ai paralajmëroi gjithashtu se nëse nuk arrihet një marrëveshje përfundimtare, SHBA-ja do të rikthejë presionin maksimal ndaj Iranit.
Ndërkohë, presidenti iranian Masoud Pezeshkian konfirmoi firmosjen e dokumentit nga pala iraniane. Kryenegociatori iranian dhe kryetari i Parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, deklaroi se mosbesimi ndaj SHBA-së mbetet i lartë.
Marrëveshja, e quajtur memorandum mirëkuptimi, përcakton se SHBA-të dhe Irani do të negociojnë një marrëveshje përfundimtare brenda 60 ditëve.
Në dokument, Irani riafirmon se nuk do të zhvillojë apo prodhojë armë bërthamore.
Një nga pikat më të rëndësishme lidhet me materialin bërthamor të pasuruar të Iranit. Sipas tekstit, uraniumi i pasuruar do të hollohet nën mbikëqyrjen e Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), ndërsa kërkesa fillestare e SHBA-së për largimin e plotë të tij nga territori iranian nuk është përfshirë në marrëveshje.
Po ashtu, dokumenti parashikon që për 60 ditë anijet të kalojnë pa tarifa nëpër Ngushticën e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të naftës në botë. Megjithatë, Teherani ka lënë të kuptohet se pas kësaj periudhe mund të vendosen tarifa për kalimin e anijeve.
Trump deklaroi se plani do të ndihmojë në stabilizimin e tregjeve globale, duke theksuar se sa herë që është folur për paqe, bursat kanë reaguar pozitivisht. Pas shpalljes së marrëveshjes, çmimet e naftës shënuan rënie, megjithëse mbeten më të larta se para nisjes së konfliktit.
Marrëveshja ka shkaktuar reagime të forta në SHBA. Disa senatorë republikanë e kanë cilësuar atë si një gabim të madh strategjik, duke kundërshtuar veçanërisht fondin prej 300 miliardë dollarësh të parashikuar për zhvillimin ekonomik të Iranit.
Edhe demokratët kanë shprehur kritika, duke argumentuar se marrëveshja nuk adreson mbështetjen e Iranit për grupet aleate në rajon dhe programin e raketave balistike.
Ndërkohë, Izraeli ka shprehur rezerva për disa elementë të marrëveshjes, veçanërisht sa i përket situatës në Liban, ku operacionet ushtarake kundër Hezbollahut kanë vijuar edhe pas shpalljes së armëpushimit. Trump pranoi se ka pasur diskutime me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, duke kërkuar një qasje më të përmbajtur për të mos rrezikuar procesin e paqes.