Makthi i sheikëve të naftës; shtetet e Gjirit po mbajnë barrën e luftës së Trump që nuk e filluan vetë

Një qetësi e pazakontë mbizotëron mbi portin industrial të Ras Al Khaimah. Zakonisht një qendër e gjallë detare e Emirateve të Bashkuara Arabe, tani anijet qëndrojnë të ankoruara dhe në heshtje. Jo shumë larg në horizontin e mjegullt, qindra cisterna nafte janë rreshtuar ditët e fundit, të ndaluara përgjatë një rruge ujore që është bërë e rrezikshme.

Çdo anije që largohet nga Ras Al Khaimah drejt Detit Arab duhet të kalojë nëpër një nga rrugët detare më të rrezikshme për transport sot: ngushticën e Hormuzit. Pak më shumë se 20 milje detare nga Ras Al Khaimah, dy cisterna nafte që po i drejtoheshin ngushticës u sulmuan këtë javë nga raketa iraniane, duke bërë që njëra prej tyre të marrë flakë.

Të shtunën, Fujairah, porti kryesor i naftës i Emirateve të Bashkuara Arabe në bregun lindor – u shënjestrua nga një sulm me dron, ndërsa nga terminali u panë re të dendura tymi të zi.

Kjo është një nga shumë pasojat me të cilat po përballen shtetet e Gjirit ndërsa përfshihen gjithnjë e më thellë në një luftë që nuk e nisën dhe që kishin tentuar ta shmangnin përmes diplomacisë.

Për dekada me radhë, Bahreini, Kuvajti, Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari dhe Omani kanë lejuar baza ushtarake amerikane, infrastrukturë apo akses në territorin e tyre, dhe kanë qenë ndër blerësit më të mëdhenj të armëve dhe teknologjisë amerikane. Në këmbim, SHBA ka qenë partneri dhe mbrojtësi më i afërt ushtarak i Gjirit.

Por tani shtetet e Gjirit kanë shqetësime në rritje për këtë marrëdhënie, thonë analistët, pasi Donald Trump u pa se ndërpreu me vetëdije negociatat diplomatike paqësore në favor të nisjes së një lufte në Lindjen e Mesme.

“Kërcënimi i perceptuar nga Irani ndaj Gjirit u bë realitet vetëm kur SHBA shpalli luftën – Irani nuk qëlloi i pari,” thotë Khaled Almezaini, profesor i asociuar i politikës dhe marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin Zayed në Abu Dhabi. “Ka dënim të fortë ndaj iranianëve, por në të njëjtën kohë ka edhe një mesazh për amerikanët dhe izraelitët se duhet të gjejmë një mënyrë për ta përfunduar këtë. Kjo nuk është lufta jonë.”

Në javët para sulmeve, liderët e Gjirit pritën negociata dhe i bënë disa thirrje presidentit amerikan, duke theksuar pasojat e rënda për sigurinë rajonale nëse ai sulmonte Iranin. Megjithatë, Trump vendosi të kryejë sulmet, sipas shumë vlerësimeve, pa u konsultuar apo paralajmëruar aleatët e Gjirit.

Ndërsa shtetet e Gjirit prisnin të përfshiheshin në pasojat e konfliktit, shkalla e fushatës së hakmarrjes së Iranit ka tronditur shumë prej tyre. Vendet e Gjirit i kishin siguruar Teheranit se bazat e tyre nuk do të përdoreshin për sulme, por kjo nuk e ka ndalur Iranin të lëshojë mijëra dronë dhe raketa drejt aeroporteve, bazave ushtarake, rafinerive të naftës, porteve, hoteleve dhe ndërtesave të zyrave.

Aviacioni në rajon mbetet shumë i kufizuar, ndërsa linjat ajrore po humbin miliarda dollarë. Bahreini përballet me një krizë ekonomike, ndërsa reputacioni i Emirateve të Bashkuara Arabe si një vend i sigurt për turizëm dhe investime perëndimore është goditur ndjeshëm. Shtetet po arrijnë të neutralizojnë shumicën e raketave dhe dronëve iranianë, por sistemet mbrojtëse dhe interceptorët po u kushtojnë vendeve si Emiratet mbi 2 miliardë dollarë.

Bllokada e dhunshme e Iranit në ngushticën e Hormuzit, kalimi i vetëm detar që lidh Gjirin me oqeanin e hapur dhe përmes të cilit transportohet rreth një e pesta e furnizimit global me energji ka sjellë një rënie të ndjeshme të eksporteve të naftës dhe gazit që financojnë ekonomitë e Gjirit. Ekspertët vlerësojnë se humbjet nga eksportet e naftës arrijnë nga 700 milionë deri në 1.2 miliardë dollarë në ditë.

“Emiratet e Bashkuara Arabe dhe GCC [Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit] u përpoqën ta ndalonin SHBA-në të shpallte këtë luftë sepse e dinin se çfarë pasojash do të sillte,” thotë Almezaini. Ai kujton paralajmërimet e ministrit të Jashtëm të Iranit disa muaj më parë për mbylljen e ngushticës së Hormuzit.

“Tani pikërisht ai skenar po ndodh.”

Asimetria e partneritetit ushtarak të Gjirit me SHBA nuk ka qenë kurrë më e dukshme, thotë Allison Minor, drejtoreshë e projektit për integrimin e Lindjes së Mesme në Atlantic Council. Vetëm në shtator, Izraeli kreu sulme ajrore ndaj Katarit, një tjetër aleat i SHBA-së në Gjirin Persik, pa shkaktuar një reagim të rëndësishëm nga Uashingtoni.

“Pyetja më themelore lidhet me konsultimin,” thotë ajo.

“A po arrijnë shtetet e Gjirit vërtet atë lloj partneriteti dhe mbështetjeje sigurie që e konsiderojnë të nevojshme nëse Shtetet e Bashkuara angazhohen ushtarakisht në rajon?”

Të enjten, ministri i Jashtëm i Omanit, Badr bin Hamad al Busaidi, i cili kishte ndërmjetësuar në bisedimet e mëparshme SHBA–Iran, bëri disa nga deklaratat më të forta deri tani për konfliktin.

“Qëndrimi i Omanit është se sulmet ushtarake ndaj Iranit nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli janë të paligjshme dhe se për sa kohë ato vazhdojnë, shtetet që e nisën këtë luftë janë në shkelje të së drejtës ndërkombëtare,” tha ai.

Al Busaidi shtoi se vendimi i SHBA për të goditur Iranin ndërsa negociatat paqësore për programin bërthamor të Teheranit po përparonin tregon se konflikti synon të riformësojë Lindjen e Mesme në favor të Izraelit.

Analistët theksojnë se shumë shtete të Gjirit ndodhen në një pozitë të vështirë: përpiqen të ulin tensionet e luftës, por njëkohësisht kërkojnë që SHBA të përfundojë operacionet në Iran, në mënyrë që të mos mbeten përballë një skenari më të keq – një republikë islamike të dobësuar, të plagosur dhe të paqëndrueshme pranë kufijve të tyre.

“Ky është makthi më i madh i Gjirit,” thotë Sanam Vakil, drejtoreshë e programit për Lindjen e Mesme dhe Afrikën e Veriut në Chatham House. “Ka zemërim dhe frustrim të thellë ndaj Shteteve të Bashkuara sepse kjo nuk është lufta e tyre, dhe megjithatë ata po mbajnë barrën kryesore.”

Vakil thotë se shtetet e Gjirit kishin kërkuar prej kohësh një partneritet sigurie me SHBA të ngjashëm me atë që gëzon Izraeli, por tani kanë kuptuar se “kjo mund të mos ndodhë kurrë”.

Megjithatë, edhe pse po rritet nevoja për të diversifikuar partnerët e sigurisë, ajo shton se aktualisht Gjiri nuk ka alternativë tjetër për mbrojtjen përfundimtare.

“Gjiri nuk do të lëvizë shpejt dhe as nuk mundet për të gjetur alternativa ndaj SHBA-së. Por gjithashtu nuk do të mbështetet verbërisht tek një partner i pasigurt,” thotë ajo. “Ka të ngjarë që vendet e Gjirit të ecin drejt autonomisë strategjike, një proces që tashmë kishte nisur, por ndoshta me ritëm më të shpejtë.”

Përtej pasojave gjeopolitike, efektet ekonomike po ndihen edhe në jetën e përditshme. Duke qëndruar pranë kompanisë së qirasë së varkave dhe jet-skive ku punon në marinën pranë portit të Ras Al Khaimah, 27-vjeçari Sumon thotë se biznesi është paralizuar sepse roja bregdetare nuk lejon daljen e mjeteve në det.

“Për shumë ditë, varkat dhe jet-skitë tona nuk lejohen të dalin në det për shkak të gjithë këtyre problemeve dhe luftimeve me Iranin në det,” thotë ai. “Është shumë keq, nuk kemi klientë dhe shefi im nuk mund të më japë rrogë.”

Sumon tregon drejt portit përballë: “Asnjë anije nuk po lëviz më. Askush nuk e di kur do të përfundojë kjo.”/ Përshtatur nga The Gaurdian