Nëse Eric Wendt kalon Senatin amerikan, SPAK ka dorë të lirë të veprojë fort

Deklarata e të nominuarit të presidentit të Shteteve të Bashkuara për ambasador në Shqipëri, Eric Wendt, para Senatit amerikan, ku Strukturën e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) e cilësoi “apolitike”, “të pavarur” dhe “të vlefshme”, në pamje të parë mund të duket si një vazhdim normal i linjës tradicionale amerikane ndaj Reformës në Drejtësi në Shqipëri.

Shtetet e Bashkuara kanë qenë jo vetëm mbështetëse, por edhe ndër arkitektet kryesore të reformës që solli krijimin e SPAK-ut si institucion i specializuar kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Megjithatë, mënyra si Wendt e artikuloi këtë mbështetje gjatë dëgjesës së tij në Komitetin për Marrëdhëniet me Jashtë në Senatin amerikan, i jep deklaratës një peshë që shkon përtej protokollit diplomatik.

I pyetur nga senatorja demokrate nga New Hampshire, Jeanne Shaheen, mbi rolin e institucionit në forcimin e demokracisë dhe klimës së investimeve në Shqipëri, Wendt e vendosi Strukturën e Posaçme në qendër të përgjigjeve të tij.

Në një sistem si ai shqiptar, ku SPAK është projektuar si strukturë kushtetuese e pavarur nga politika dhe ekzekutivi, mbështetja e një ambasadori amerikan nuk është vetëm simbolike. Ajo funksionon si një sinjal politik i nivelit të lartë.

Kur një përfaqësues i Shteteve të Bashkuara – edhe përpara se të marrë detyrën – e kornizon SPAK-un si institucion efektiv dhe të pavarur, ai nuk po i shton kompetenca formale, por po i rrit kapitalin e legjitimitetit ndërkombëtar.

Ky kapital bëhet veçanërisht i rëndësishëm në një kontekst ku SPAK operon në një terren shpesh të tensionuar politikisht. Hetimet për korrupsion të nivelit të lartë, krim të organizuar, tenderë publikë apo rrjete transnacionale prekin aktorë me ndikim të drejtpërdrejtë në sistemin politik dhe ekonomik të vendit.

Në këtë linjë, Wendt theksoi se prokurorët e SPAK-ut i nënshtrohen një procesi rigoroz verifikimi dhe kontrolli të integritetit, ndërsa veçoi bashkëpunimin e institucionit me agjencitë amerikane të drejtësisë.

“Sipas asaj që kam lexuar, shkëmbimi i informacionit ka qenë i pandërprerë dhe transparent”, deklaroi ai për bashkëpunimin me institucione si FBI, DEA dhe Departamenti amerikan i Drejtësisë.

Sipas Wendt, ky bashkëpunim ka ndihmuar jo vetëm hetime në Shqipëri, por edhe ndjekje penale në qytete të Shteteve të Bashkuara dhe operacione ndërkombëtare kundër trafikut të drogës.

“Puna e tyre në këto fusha është kritike, për sa kohë që mbeten apolitikë dhe të pavarur”, tha ai.

Por pikërisht këtu lind edhe pyetja më delikate: ku mbaron mbështetja dhe ku fillon ndikimi?

Në teori, një ambasador nuk ka asnjë rol formal në vendimmarrjen e një prokurorie të pavarur. SPAK nuk i përgjigjet as qeverisë shqiptare dhe as partnerëve ndërkombëtarë.

Megjithatë, në praktikë, Reforma në Drejtësi në Shqipëri është ndërtuar mbi një model asistence të jashtme, ku partnerët amerikanë dhe evropianë kanë pasur rol të vazhdueshëm në mbështetje, verifikim dhe monitorim institucional.

Kjo krijon një tension të heshtur: institucionet janë juridikisht të pavarura, por politikisht të mbështetura nga partnerë strategjikë. Në këtë hapësirë, deklaratat e një ambasadori amerikan nuk ndryshojnë kompetencat formale të SPAK-ut, por ndikojnë mënyrën si perceptohet legjitimiteti dhe autonomia e tij në debatin publik shqiptar.

Vetë Wendt e formuloi me kujdes këtë kufi, kur deklaroi se mbështetja amerikane lidhet drejtpërdrejt me ruajtjen e pavarësisë së institucionit.

“Nëse konfirmohem, mund të angazhohem të mbështes vijimin e operimit të tyre të pavarur dhe apolitik”, tha ai.

Kjo është ndoshta fjalia më e rëndësishme e dëgjesës për Shqipërinë: mbështetja amerikane nuk paraqitet si instrument ndikimi mbi SPAK-un, por si garanci politike për vazhdimësinë e pavarësisë së tij.

Çështja, në fund, nuk është nëse SPAK ndikohet formalisht nga ambasadori amerikan – një gjë e tillë nuk ekziston në kuadrin institucional shqiptar. Pyetja reale është si ndërthuren legjitimiteti i brendshëm dhe mbështetja e jashtme në një sistem drejtësie ende në konsolidim.

Dhe në këtë kuptim, deklarata e Wendt nuk ndryshon pushtetin e SPAK-ut, por forcon një mesazh politik që vjen prej Washington-it: për sa kohë institucioni mbetet i pavarur, ai do të vazhdojë të ketë mbështetje të fortë amerikane.