Goditje e fortë për Teheranin/ Hormuzi po humbet fuqinë si armë presioni ndaj botës

Ngushtica e Hormuzit, një prej pikave më strategjike të tregtisë globale të energjisë, rrezikon të humbasë gradualisht rëndësinë e saj si mjet presioni për Iranin.
Ndërsa Teherani e konsideron Hormuzin një element kyç të sigurisë kombëtare, vendet e Gjirit po investojnë me shpejtësi në tubacione dhe rrugë alternative për eksportin e naftës dhe gazit. Sipas një analize të publikuar nga The Guardian, këto projekte mund ta përgjysmojnë vlerën strategjike të ngushticës brenda tre viteve.

Presioni ekonomik po rritet edhe brenda Iranit. Presidenti Masoud Pezeshkian ka deklaruar se lufta duhet të përfundojë dhe se Teherani duhet të negociojë ndërsa ende e konsideron veten në një pozicion të fortë. Edhe kryetari i parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, ka paralajmëruar se vendi nuk mund të përballojë një ekonomi që nuk funksionon. Ndërsa guvernatori i Bankës Qendrore ka renditur si faktorë kryesorë sanksionet, bllokadat, ndërprerjen e eksporteve të naftës dhe deficitin buxhetor.

Ndërkohë, trafiku detar përmes Hormuzit mbetet shumë më i ulët se para luftës. Sipas të dhënave të Kpler, vetëm 112 cisterna nafte dhe gazi kaluan nëpër ngushticë nga 1 deri më 19 gusht. Sekretari i Përgjithshëm i Organizatës Ndërkombëtare Detare, Arsenio Dominguez, ka deklaruar se numri shumë i ulët i anijeve tregon se Hormuzi, në praktikë, nuk është plotësisht i hapur.

Vendet e Gjirit po përpiqen ndërkohë të ulin varësinë nga kjo rrugë. Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari dhe Kuvajti po përdorin rrugë alternative drejt Gjirit të Omanit, ndërsa Omani pritet të marrë një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në transferimin e naftës.

Sipas analizave të cituara, Arabia Saudite mund ta ulë varësinë nga Hormuzi nga rreth 70 në 15 për qind, Emiratet nga 50 në 15 për qind, ndërsa Iraku nga 100 në rreth 30 për qind. Kuvajti dhe Katari synojnë ta përgjysmojnë varësinë e tyre.

Nëse këto projekte përfundohen, Hormuzi do të mbetet një pikë e rëndësishme gjeografike, por fuqia e tij si instrument presioni për Iranin mund të dobësohet ndjeshëm. Sipas ekonomistit Hamid Paktinat, rëndësia strategjike e ngushticës mund të përgjysmohet brenda tre viteve dhe të humbasë pjesën më të madhe të peshës së saj brenda gjashtë viteve.

Në të njëjtën kohë, Shtetet e Bashkuara pritet të shtojnë presionin ekonomik ndaj Teheranit përmes sanksioneve të reja.

Për Iranin, sfida tashmë nuk është vetëm nëse mund ta bllokojë Hormuzin, por nëse një veprim i tillë do ta forconte apo do ta dobësonte pozicionin e tij në planin afatgjatë. Sa më shumë alternativa të krijohen, aq më pak efektive mund të bëhet kjo kartë strategjike që Teherani e ka përdorur si kërcënim për dekada.