Connect with us

Shkrime

Idiotë të Serbisë, bashkohuni!

Tatjana Milivojeviç

Nëse është në rregull që presidenti i shtetit t’i quaj publikisht qytetarët “budallenj” – dhe ne patëm “privilegjin” e pafat të na quanin hiena, shqiponja, qelbë, budallenj, bandë – atëherë bëhet në rregull që të njëjtët qytetarë të shtyhen, rrihen dhe heshten.

Kur mbajtësi i detyrës më të lartë shtetërore u thotë qytetarëve se janë “mashkuj”, jo një herë, por vazhdimisht, para kamerave, pa hezitim dhe pa asnjë pikë turpi, sigurisht që nuk është një lapsus, nervozizëm i çastit apo “gjuhë e folur”. Bëhet fjalë për mungesën e vetëkontrollit elementar. Por edhe për mesazhin. Dhe shumë qartë.

Sigurisht, mund të themi se në këtë vend ka probleme shumë më të mëdha sesa fjalori: korrupsioni, klientelizmi, institucionet e robëruara, dhuna, varfëria, represioni, shkatërrimi i universiteteve dhe kulturës, etj… E gjithë kjo është e vërtetë. Por pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme të flasim për gjuhën. Sepse gjuha nuk është një gjë dytësore, nuk është një zbukurim i politikës, as një efekt anësor – gjuha është e ngulitur në të gjitha këto. Gjuha është politikë.

Idiotë të Serbisë, bashkohuni 2
Tatjana Milivojević Foto: Arkivi privat

Fjalët jo vetëm që shkëmbejnë informacion. Fjalët ndërtojnë një marrëdhënie me të tjerët, me realitetin dhe me veten. Gjuha lidh, por edhe ndan. Mund të caktojë, por edhe të anulojë. Mund të shpjegojë, por edhe të poshtërojë. Dhe kur vjen nga një pozicion pushteti, gjuha nuk është kurrë e pafajshme. Prandaj, përgjegjësia për fjalën publike është proporcionale me pushtetin që dikush ka dhe ushtron.

Kur presidenti i një vendi i quan qytetarë dhe ekspertë të shumtë që kundërshtojnë një projekt të rëndësishëm dhe të dashur për të, “budallenj”, ai nuk po shpreh një mendim. Ai shpërthen, por gjithashtu kryen një akt. Kjo tregon se kush ka të drejtë të flasë dhe kush duhet të heshtë dhe të dëgjojë pa diskutim. Edhe më mirë, t’i bërtasë. Kush i përket dhe kush shqetësohet. Kush është “i yni” dhe kush është një tepricë dhe një bezdi. Përveç kësaj, ai kërcënon të padisë TOK-un, policinë, median “armiqësore” dhe “të gjithë ata” e paspecifikuar që i vodhën lodrën. Infantilizmi i shprehur në gjuhë ndjek në mënyrë të përkryer infantilizmin në kuptimin e qeverisjes.

Gjyshja ime u thoshte atyre që flisnin: sa më shumë të flasësh, aq më shumë shanse ke të thuash diçka budallallëk. Ekziston edhe ajo e vjetra: mat tri herë, prit një herë. Dhe më e shkurtra: heshtja është flori. Sot do të thoshim se ishte etikë elementare e të folurit. Çdo fjalë ka peshë. Dhe shumë prej tyre kanë pasoja – veçanërisht kur vijnë nga pozita pushteti.

Kjo nuk është hera e parë që fjalët e thëna nga maja e qeverisë prodhojnë efekte shumë të prekshme, fizike dhe materiale. Kur ai dikur deklaroi se ishte “normale” që shoferët të shtypnin ata që “shtriheshin” mbi kapuçët e tyre, shpejt patëm më shumë shkelje të jetës reale në rrugë. Nuk ishte vetëm se ai ishte përjetësisht i mbingarkuar dhe i shqetësuar, por ishte një mesazh që, i shumëzuar përmes tabloideve dhe televizioneve me një frekuencë kombëtare, u përkthye në veprime. Fjala bëhet leje. Inkurajim. Gjuha bëhet akt.

Edhe më shkatërruese është ajo që ndodh kur qeveria prek shtresat më të thella të traumës kolektive. Kur ai i quan protestuesit “ustashë”, ai nuk po fyen kundërshtarët politikë – ai po aktivizon shkaktarët më të rrezikshëm historikisht. Fjala “ustashë” në këtë shoqëri nuk është thjesht një fyerje, as një etiketë e zakonshme politike. Ajo ngjall kujtime të vuajtjeve masive, tmerrit ekzistencial dhe dehumanizimit. Nuk është një metaforë, por një thirrje e një kujtese të përgjakshme që nuk është përpunuar kurrë plotësisht. Duke fshirë kufirin midis së kaluarës dhe së tashmes, qeveria prodhon një atmosferë në të cilën dhuna duhet të përjetohet si “mbrojtje”. Nuk ka gabim në këtë fjalë të zgjedhur djallëzisht me kujdes – ka vetëm qëllim. Dhe pasojë.

Ja pse është naive (ose keqdashëse) të pretendosh se fjalori është “më pak problem”. Në një shoqëri ku fyerjet, kërcënimet dhe nënçmimet normalizohen sistematikisht, dhuna nuk lind kurrë nga askundi. Ajo po përgatitet. Ushqen. Gjirin. Po digjet. Me fjalë.

Megjithatë, çdo fyerje e folur thotë më shumë për personin që e shqipton sesa për ata të cilëve u drejtohet. Fjala krijon botën, por edhe më shumë: fjala shpreh karakterin e folësit. Njeriu, duke folur, e përcakton veten përsëri e përsëri.

Në këtë kuptim, nuk është vetëm vulgaritet si stil, por vulgaritet si strukturë karakteri. Ka autokraci të sofistikuara, me të folur të butë dhe buzëqeshje të rreme. Dhe ka të tjera – të papërpunuara, të vrazhda, primitive, të cilat nuk e fshehin përbuzjen e tyre për qytetarët. E jona u përket këtyre të fundit. Kjo e bën atë edhe më të vështirë për t’u duruar.

Shkatërrueshmëria te personalitete të tilla nuk manifestohet vetëm me anë të veprimeve, por në mënyrë të pashmangshme edhe me anë të të folurit – sepse karakteri shprehet gjithmonë në të gjitha segmentet e sjelljes. Dhe kur një karakter i tillë arrin në majë të qeverisjes, ai pushon së qeni një patologji private dhe bëhet një parim qeverisës. Gjuha atëherë nuk shërben më për të kuptuar, por për të poshtëruar; jo për të lidhur, por për të disiplinuar. Fjala bëhet një armë.

Fjalët, duhet ta përsëris dhe theksoj, nuk janë vetëm një mjet për të përshkruar realitetin – ato e formësojnë atë. Me to, ne jo vetëm që shkëmbejmë informacion, por shprehim edhe veten tonë: qëndrimet, ndikimet dhe qëllimet tona. Kjo është arsyeja pse fyerjet nuk janë një gjë e vogël. Ato prodhojnë realitet. Ato normalizojnë dhunën. Ato ulin pragun e asaj që është e pranueshme. Nëse është në rregull që presidenti i shtetit t’i quajë publikisht qytetarët “idiotë” – dhe ne kishim “privilegjin” e pafat të na quanin hiena, shkaba, plehra, budallenj, banda – atëherë bëhet në rregull që të njëjtët qytetarë të shtyhen, të rrihen dhe të heshtin. Pra, nëse, sipas kësaj logjike, prindërit tanë gjoja nuk arritën të na rritnin dhe të na mësonin mirësjelljen – ashtu siç, sipas tij, prindërit e gazetarit Mladen Savatović nuk arritën ta bënin këtë – ai do të na vërë në rregull. Vetëm se nuk kemi dëgjuar kurrë që ata studentë të rinj, më shumë se tre dekada më të rinj se ai president “i arsimuar” dhe “i pjekur”, as gazetarët që ai i fyen çdo ditë, të kenë përdorur ndonjëherë një fjalor të tillë ndaj tij dhe popullit të tij. Diferenca në moshë padyshim nuk garanton një ndryshim në vetëkontroll, pra në mirësjellje.

Në të njëjtën kohë, nuk duhet të harrojmë gjënë kryesore: asimetrinë e pushtetit. Në një shoqëri ku qytetarët poshtërohen dhe privohen sistematikisht nga e drejta e votës, mund të kuptohet – dhe madje të tolerohet – fjalimi më i ashpër i rebelëve. Por mbajtësit e pushtetit nuk e kanë një luks të tillë. Ky është çmimi i një pozicioni të privilegjuar. Një fëmijë dhe një çift nuk mund ta kenë. Pushteti matet jo vetëm me autoritet, por edhe me përgjegjësi. Sidomos në fjalë. Dhe jo, kjo nuk ka të bëjë me “lirinë e fjalës”. Liria e fjalës nuk është liria për të fyer nga një pozicion pushteti. Liria e fjalës është mbrojtja e të dobëtit, jo privilegji i të fortit.

Nëse dikush që mendon ndryshe, që vë në pikëpyetje, dyshon dhe nuk është dakord është një “idiot” – atëherë ky është komplimenti më i madh që kjo qeveri mund të na bëjë.

Prandaj, budallenj të Serbisë – bashkohuni dhe këmbëngulni.

Related Topics:
Advertisement