Zelensky nën presion/ Rusia nuk po e mposht, por Ukraina mund të shembet nga brenda

Në një fushë diku në Kiev, një grup adoleshentësh patriotë po praktikojnë stërvitje ushtarake nën mbikëqyrjen e instruktorëve të ushtrisë. Më i vogli është 14 vjeç. Ata vijnë këtu 4 ose 5 herë në javë pas mësimeve dhe thonë me seriozitet se janë gati të zëvendësojnë të rënët. “Djemtë tanë nuk janë të pafund. Dikush duhet t’i zëvendësojë,” thotë 18-vjeçari Danylo, me sytë smerald të rrethuar nga një maskë kaki.

Në anën tjetër të qytetit, një 28-vjeçar po shikon muret e apartamentit ku fshihet, në izolim dhe heshtje digjitale që nga arratisja nga mobilizimi në shkurt. Në fillim të luftës, Ivani mblidhte fonde për ushtrinë. Tani, i zbehtë nga mungesa e dritës së diellit, ai refuzon vetë idenë e një Ukraine të pavarur. Ai është një nga rreth 300 mijë burrat ukrainas që kanë braktisur shërbimin ushtarak pa leje.

Këto dy skena ndodhen aq pranë sa ndajnë të njëjtin kod postar në Kiev. Por ato përshkruajnë dy luftëra të ndryshme: një luftë ku Ukraina po fiton avantazh ndaj Rusisë dhe një tjetër ku ajo ende po lufton me vetveten. Fronti po stabilizohet, Europa po dërgon para dhe vendi po krijon një rol të ri si fuqi e industrisë së mbrojtjes, duke prodhuar teknologji dronësh që i nevojitet botës. Volodymyr Zelensky po përgatitet për një luftë më të gjatë, ndërsa rritet bindja se Rusia, me rafineritë që digjen, ekonominë në ngadalësim dhe elitat e pakënaqura, po bëhet gjithnjë e më e paqëndrueshme.

Vetë fakti që Ukraina ka mbetur sovrane është një arritje e jashtëzakonshme. Por mbijetesa nuk mjafton për të quajtur luftën fitore. Mbeten pyetje serioze për rezervat njerëzore dhe ekonomike të vendit dhe për llojin e shtetit që mund të dalë nga kjo luftë pa fund të dukshëm.

Lufta që Ukraina po fiton

Sipas çdo treguesi klasik, Ukraina duhej të kishte humbur tashmë. Ajo po përballon një kundërshtar me 4.5 herë më shumë popullsi, 28 herë më shumë territor dhe një ekonomi 12 herë më të madhe. Kjo ka kërkuar zgjuarsi ushtarake, sociale, ekonomike dhe herë pas here politike.

Rusia vazhdon të hedhë njerëz në betejë, por me rezultate gjithnjë e më të vogla. Ajo është të paktën dy vjet prapa objektivave të reduktuara për marrjen e pjesës tjetër të Donbasit, synimi kryesor politik i Putinit. Gjeneral brigade Pavlo Palisa, këshilltar presidencial ukrainas, thotë se Kremlini ka urdhëruar sërish ushtrinë të arrijë kufijtë administrativë të provincave të Donbasit deri në vjeshtë. Ai e hedh poshtë këtë mundësi. “Jo gjithçka në fushëbetejë matet me numra. Ne kemi avantazh në profesionalizëm, shpejtësi, teknologji dhe moral,” thotë ai.

Rritja e efektivitetit të fushatës ukrainase me dronë me rreze të gjatë është vendimtare. Sulmet me rreze të mesme po shkaktojnë dëme në linjat ruse të furnizimit; ato me rreze të gjatë po godasin objektiva strategjikë, nga objektet e naftës te fabrikat e armëve, ndonjëherë më shumë se një mijë kilometra brenda territorit rus. SHBA vazhdon të japë inteligjencë kritike, pavarësisht marrëdhënieve të tensionuara mes dy vendeve. Por rreth 95% e sistemeve me rreze të gjatë projektohen dhe prodhohen nga industria ukrainase e mbrojtjes, e cila po rritet me shpejtësi.

Yevhen Karas, komandant i Regjimentit 413, thotë se goditja e objektivave të tillë tani është “tri herë më e lehtë” se më parë. Njësia e tij ka drejtuar disa operacione të rëndësishme, përfshirë sulmet ndaj Silicon El, një fabrikë mikroçipash për raketat balistike ruse. Ai parashikon një krizë të mbrojtjes ajrore ruse deri në vjeshtë. Deri atëherë, prodhimi ukrainas i raketave balistike pritet të jetë në kapacitet të plotë. “Lufta nuk është aspak e lehtë për Ukrainën, por po shkon shumë më keq për Rusinë dhe do të bëhet edhe më e vështirë,” thotë ai.

Ndërkohë në Europë, elitat politike po e kuptojnë gjithnjë e më shumë se siguria e tyre lidhet me qëndrueshmërinë e Ukrainës, të paktën derisa ushtritë europiane të forcohen. Kjo pritet të garantojë mbështetje makroekonomike për të ardhmen e afërt. Viktor Orban nuk mund ta bllokojë më ndihmën e Bashkimit Europian, pasi humbi zgjedhjet hungareze në prill, dhe një paketë prej 90 miliardë eurosh pritet të fillojë të shpërndahet. Ajo vjen pikërisht në kohë: qeveria ukrainase kishte nisur të jepte premtime borxhi për disa punonjës të saj.

Kostoja e luftës

Pavarësisht zhvillimeve pozitive, një luftë që zhvillohet kryesisht në territorin ukrainas ka shkatërruar prapavijën. Infrastruktura kritike po dëmtohet vazhdimisht. Mbrojtja ajrore, sidomos ajo kundër raketave balistike, është shumë e dobët. Një sulm masiv me raketa dhe dronë ndaj Kievit më 23 maj goditi të paktën 40 objektiva. Dronët rusë po paralizojnë jetën civile në qytete pranë frontit si Khersoni, Zaporizhia dhe Kharkivi.

Dimrin e kaluar, kryeqyteti iu afrua një ndërprerjeje totale të energjisë. Në shkurt, sistemi energjetik ishte vetëm një sulm larg kolapsit, sipas burimeve të brendshme. Dritat mbetën ndezur falë punës së ekipeve të emergjencës. Ekonomia performoi aq mirë sa lejonin kushtet, e ndihmuar nga sektori i mbrojtjes. Por ndërprerjet e energjisë ulën rritjen ekonomike me rreth 2.5 pikë përqindjeje këtë vit. Tani parashikimi është vetëm 1.5%.

Taras Chmut, aktivist i shoqërisë civile dhe ish-këshilltar i ministrisë së mbrojtjes, thotë se sot shqetësohet më shumë për energjinë sesa për frontin. “Luftërat nuk i bëjnë ushtritë, por shoqëritë. Nëse njerëzit humbasin besimin se mund ta përballojmë luftën, do të shembet edhe vullneti për të luftuar,” thotë ai.

Një sondazh i porositur nga një organizatë amerikane tregon se shoqëria ukrainase po ndahet në tre grupe: patriotët (46%), skeptikët e moderuar (36%) dhe të demoralizuarit (18%). Faktori kryesor i demoralizimit nuk është trauma apo lodhja, por korrupsioni i elitave dhe mungesa e besimit te institucionet.

Padrejtësitë e perceptuara në mobilizim po krijojnë tension të madh. Mungesa e ushtarëve nuk është aq e rëndë sa më parë dhe ushtria ka arritur kryesisht objektivat e rekrutimit. Por për ata që dërgohen në zonat më të rrezikshme, kthimi shpesh është i pamundur. Frika nga këto dislokime ka dëmtuar gatishmërinë për të shërbyer.

Ministri i Mbrojtjes, Mykhailo Fedorov, po kërkon paga më të larta për ushtarët në vijën e parë dhe rekrutim ndërkombëtar për të tërhequr vullnetarë. Megjithatë, mobilizimi i detyruar mbetet normë dhe shpesh shoqërohet me dhunë. Ivani u fut me forcë në një furgon pas një ndjekjeje në rrugicat e Kievit. Si rreth 30% e rekrutëve të rinj, ai u arratis gjatë trajnimit, pasi kishte paguar një ryshfet prej 10 mijë dollarësh. Tani del rrallë nga shtëpia dhe gjithmonë mban spray piper me vete.

Politika e brendshme paraqet gjithashtu rrezik serioz për të ardhmen e vendit. Në fillim të luftës, uniteti kombëtar ishte pothuajse i plotë. Por presioni i luftës dhe skandalet e korrupsionit kanë rihapur ndasitë. Një skandal prej rreth 100 milionë dollarësh përfshiu njerëz pranë presidentit. Protestat e para serioze të luftës detyruan në nëntor dorëheqjen e Andriy Yermakut, njeriut më të fuqishëm pas Zelenskyt. Në maj ai u shpall zyrtarisht nën hetim.

Kritikët thonë se Zelensky është bërë gjithnjë e më i izoluar dhe intolerant ndaj figurave të forta. Zyra e tij kontrollon pjesën më të madhe të medias dhe përdor llogari anonime në rrjetet sociale për të sulmuar kundërshtarët. Hetuesit antikorrupsion janë penguar përmes procedurave kundër tyre. “Zelensky nuk toleron njerëz të fortë,” thotë një zyrtar i lartë i inteligjencës, duke shtuar “ai ka ndërtuar një kult besnikërie rreth vetes.”

Luftë pa fund

Për një periudhë të shkurtër në fillim të vitit, negociatat për paqe të ndërmjetësuara nga SHBA dukeshin se mund të çonin në një marrëveshje të vështirë, ku Ukraina do të hiqte dorë nga pjesë të Donbasit në këmbim të garancive të pasigurta të sigurisë. Putini nuk miratoi asnjë propozim konkret dhe ideja nuk po merret më seriozisht. Më 22 maj, SHBA njoftoi se po i jepte fund rolit të saj në negociata.

Disa optimistë besojnë se bisedimet mund të rifillojnë këtë verë. Por më e mundshme është që lufta të vazhdojë derisa të thyhet Ukraina ose Rusia.

Pika e thyerjes së Rusisë mbetet e panjohur. Disa dobësi janë të dukshme: pakënaqësia në rritje dhe ekonomia në ngadalësim, e rënduar nga sanksionet dhe sulmet ukrainase. Megjithatë, të ardhurat nga nafta po i japin Kremlinit miliarda shtesë. “Jemi bërë shumë të ngjashëm, megjithëse rreziqet tona janë të ndryshme,” thotë një diplomat ukrainas.

Burime qeveritare thonë se Zelensky ka urdhëruar përgatitje për edhe dy ose tre vite të tjera lufte. Nuk ka arsye bindëse pse Ukraina nuk mund të vazhdojë të luftojë për aq kohë. Ajo do të mbijetojë, megjithëse e dëmtuar nga militarizimi dhe korrupsioni i kohës së luftës.

Për disa ukrainas kjo nuk mjafton. “Për çfarë po luftojmë, nëse nuk jemi më të mirë se Rusia, duke futur njerëzit me forcë në furgonë?”, pyet Ivani.

Megjithatë, shumica mbeten optimistë. Ukraina ka gjasa të dalë nga lufta si një demokraci funksionale, edhe pse e dëmtuar dhe më e varfër. “Sado keq të duken gjërat, ne do t’ia dalim,” thotë burimi i inteligjencës. “Kam një ndjenjë të çuditshme, një besim, se Zoti e do Ukrainën.” / The Economist/