Trump – Xi në Pekin ose portat e varësisë!

Bota e re nuk nis kur një flamur zbret dhe një tjetër ngrihet. Nis më heshtur.

Nis kur fuqia mëson të mos kalojë më vetëm nga urdhri, por nga varësia.

Takimi Trump – Xi në Pekin është një nga ato çaste ku historia nuk flet me bubullimë, por me peshë.

Dy presidentë ulen përballë njëri-tjetrit, por në tryezë nuk janë vetëm dy shtete.

Janë portat e botës, energjia, minerali, çipi, deti, kredia, tregu, kablli, furnizimi, durimi.

Në shekullin që po hyn, fuqia nuk pyet vetëm kush ka ushtrinë më të madhe.

Pyet kush mban portën ku tjetri duhet të kalojë.

Amerika mbetet shtylla më e rëndësishme e rendit të lirë.

Për shqiptarët, kjo nuk është fjali protokolli. Është përvojë historike.

Pa Amerikën dhe pa Perëndimin euroatlantik, liria e Kosovës, siguria e Shqipërisë dhe hapësira politike e shqiptarëve do të kishin qenë shumë më të brishta.

Por pikërisht sepse kjo aleancë është jetike, nuk duhet trajtuar si lutje.

Duhet trajtuar si përgjegjësi.

Asnjë shtëpi nuk mbahet vetëm duke e dashur.

Mbahet duke e ndërtuar.

Kina nuk po e fiton botën sepse është bërë më e drejtë, më e lirë apo më e dashur.

Ky do të ishte lexim fëmijëror.

Pekini nuk kërkon zemrën e botës.

Kërkon nevojën e saj.

Nuk i duhet të duket si parajsë morale, i mjafton të jetë i domosdoshëm në vendet ku tjetri ka nevojë të kalojë.

Kina nuk po fiton himnin. Po fiton nyjet.

Dhe në një botë të lodhur, nyja ndonjëherë vlen më shumë se himni.

Hormuzi është porta e energjisë, tokërat e rralla, porta minerale e teknologjisë, Tajvani, porta e besueshmërisë strategjike dhe e çipave.

Kablli, porti, kredia, tregu dhe durimi janë bërë pjesë e re e hartës së pushtetit.

Dikur perandoritë pushtonin rrugë.

Sot fuqitë e mëdha mbajnë hyrjet pa të cilat rrugët ndalen vetë.

Kjo nuk e bën Kinën shpëtimtare.

E bën të rrezikshme në mënyrën moderne.

Rreziku i madh i shekullit tonë nuk është vetëm pushtimi me tanke.

Është kapja me varësi.

Nuk është vetëm ushtari në kufi.

Është minerali në fabrikë, kredia në buxhet, teknologjia në rrjet, porti në hartë, energjia në çmim, platforma në ndërgjegje.

Kur një vend humb portat e veta, qytetari nuk e ndien menjëherë si humbje sovraniteti.

E ndjen më vonë, në çmimin e energjisë, në shkollën që nuk përgatit, në rrogën që nuk mban, në kufirin që bëhet ankth, në gjuhën publike që flet për liri ndërsa jeta e përditshme varet nga vendime të marra larg tij.

Në këtë pikë, varësia pushon së qenuri term ekonomik.

Bëhet fat politik.

Amerika ende ka forcën më të madhe për të goditur.

Por epoka e re pyet edhe sa gjatë mund të mbahet ritmi pas goditjes.

Pyet sa kushton kriza, sa shpejt zbrazet arsenali, sa thellë lëndohet besimi i aleatëve, sa shumë varen fabrikat nga një mineral që nuk e përpunon vetë, sa ngushtë lidhet politika e jashtme me ankthin e tregjeve.

Fuqia nuk është vetëm muskul.

Është frymëmarrje.

Dhe Pekini po luan me frymëmarrje të gjatë.

Europa e sheh rrezikun, por ende e emërton më shpejt sesa e armatos përgjigjen ndaj tij.

Ka ligj, treg dhe kujtesë, por në epokën e portave, kujtesa pa industri dhe morali pa muskul mbeten të pambrojtura.

Perëndimi nuk mund ta mbrojë lirinë vetëm duke e shpallur më të bukur.

Duhet ta bëjë më të aftë.

Në epokën e varësive, sovraniteti nuk është vetëm flamuri që valon mbi shtet.

Është aftësia e shtetit për të mos u ndërprerë kur dikush tjetër mbyll portën.

Këtu nis çështja e kombeve të vogla.

Rendi i ri nuk do t’i ndajë popujt vetëm në të mëdhenj dhe të vegjël.

Do t’i ndajë edhe në ata që mbajnë porta dhe ata që kalojnë nëpër portat e të tjerëve.

Disa do të bëhen korridore.

Disa do të bëhen tregje.

Disa do të bëhen pengje.

Disa, nëse kanë shtet, dije dhe karakter, do të bëhen porta të vetes.

Këtu nis çështja shqiptare.

Një vend bregdetar që nuk di të bëjë portën e vet, bëhet kalim për portat e të tjerëve.

Shqipëria nuk ka vetëm breg.

Ka detyrë detare, energjetike, tregtare, ushtarake dhe qytetëruese.

Deti nuk është pamje.

Është hyrje.

Dhe një komb që nuk e kupton hyrjen e vet, e gjen veten duke kaluar nëpër hyrjet e huaja.

Çdo krizë në Hormuz, çdo tension në Tajvan, çdo vonesë europiane dhe çdo hyrje kineze në Ballkan e prek hapësirën shqiptare më shpejt se sa mendon politika jonë e përditshme.

Ballkani është porta ku vonesa perëndimore bëhet hyrje për të tjerët.

Serbia e di këtë dhe luan me shumë porta. Rusia prish aty ku mundet.

Kina hyn me kredi, rrugë, teknologji dhe durim.

Europa premton, por shpesh vonon.

Amerika mbetet garancia më serioze, por edhe ajo sot jeton në një botë me më shumë fronte se më parë.

Prandaj shqiptarët duhet të rriten strategjikisht.

Nga Tirana në Prishtinë, nga Shkupi shqiptar te Lugina dhe bregu malazez, hapësira shqiptare nuk mund të jetojë më si ndjenjë e shpërndarë.

Ajo duhet të mendojë si arkitekturë, siguri, dije, energji, ekonomi, teknologji, diplomaci, përfaqësim.

Nuk mjafton të kemi zemër të drejtë në anën e duhur të historisë.

Duhet të kemi shtet që nuk thyhet kur historia bëhet e ashpër.

Shqiptarizmi, në këtë shekull, nuk është vetëm kujtesë prejardhjeje.

Është aftësi për të mos u bërë korridor i nevojave të të tjerëve.

Nuk mjafton të jemi me Perëndimin në ndjenjë.

Duhet ta ndërtojmë Perëndimin brenda shtetit tonë, në drejtësi, arsim, ekonomi, siguri, teknologji, disiplinë publike dhe dinjitet qytetar.

Një popull që ka aleatë, por nuk ndërton kapacitet, mbetet i mbrojtur përkohësisht dhe i cenueshëm gjithmonë.

Një komb i vogël nuk bëhet i lirë vetëm sepse ka aleatë të mëdhenj.

Bëhet i lirë kur aleanca mbështetet mbi aftësinë e tij për të qëndruar.

Aleanca nuk është strehë për popujt që nuk ndërtojnë.

Është forcë për popujt që dinë ta kthejnë orientimin në kapacitet.

Në fund, rendi i ri nuk do t’i pyesë kombet e vogla vetëm se kë duan.

Do t’i pyesë çfarë dinë të mbajnë.

Sepse popujt e vegjël nuk humbin vetëm kur pushtohen.

Në botën që po vjen, disa mund të mbeten në hartë, me flamur, himn dhe kufij, por me portat e jetës në duart e të tjerëve.

Kjo është humbja më e qetë.

Dhe pikërisht prandaj më e rrezikshmja.

Arian Galdini