35 vjet më parë, më 9 mars 1991, në Beograd u mbajtën demonstratat e para masive të opozitës serbe. Të shpallura si një tubim proteste i Lëvizjes së Ripërtëritjes Serbe, e cila, për shkak të akuzave të rreme, RTB, tani RTS, kërkoi shkarkimin e drejtorit të saj të atëhershëm Dušan Mitevic, u shndërrua në një rebelim masiv kundër qeverisë së Slodan Millosheviqit.. Në trazirat në qendër të Beogradit, anëtari i MUP-it Nedeljko Kosović (1937-1991) dhe i riu Branivoje Milinović (1973-1991) u ekzekutuan, kështu që kërkesat e demonstruesve u shtrinë deri në dorëheqjen e Ministrit të Punëve të Brendshme Radmil Bogdanović.
Po atë mbrëmje, për herë të parë që nga Lufta e Dytë Botërore, duke përjashtuar paradat ushtarake, tanket e Ushtrisë së atëhershme të RSF-së së Jugosllavisë u nxorën në rrugët e Beogradit.
Kjo u shpjegua më vonë jozyrtarisht në qarqet pranë shërbimeve shtetërore duke vlerësuar se 9 marsi , gjoja me funeralin e zyrtarit të lartë shtetëror dhe komunist të rrëzuar Aleksandar Ranković, ishte një nga dy momentet kur regjimi i pasluftës, përfshirë atë të Millosheviqit, nuk e mbajti situatën e brendshme nën kontroll.
Protesta e 9 marsit u zhvillua në një kohë kur çështja serbe në Kroaci po intensifikohej dhe kishte sinjale gjithnjë e më serioze për shpërbërjen e afërt të armatosur të RSFJ-së. RTS akuzoi presidentin e SPO-së, Vuk Drašković, për bashkëpunim të dyshuar me “regjimin pro-ustash të Franjo Tuxhmanit në Kroaci”, që ishte arsyeja kryesore për tubimin protestues në Sheshin e Republikës në Beograd, i cili ishte nën rrethim nga policia që nga mëngjesi i hershëm i 9 marsit 1991, dhe mediat, përfshirë kanalin e tretë artistik RTB në Qendrën “Sava”, ishin të siguruara nga ushtria.
Kaosi dhe trazirat në rrugët e Beogradit pas thirrjes së Drašković-it nga ballkoni i Teatrit Kombëtar për të “sulmuar” “TV Bastille”, siç e quante TVB në atë kohë, përfunduan në mbrëmje me arrestimin e kreut të SPO-së.
Një “çarje” e re u shfaq në Partinë Demokratike, tashmë të tronditur nga largimi i Kosta Čavoški-t dhe Leon Kojen-it, dhe e cila ishte e pavendosur edhe kur erdhi puna për të marrë pjesë në protestën e 9 marsit.
Presidenti i atëhershëm Dragoljub Mićunoviq dhe një nga zyrtarët Zoran Gjingjiq shkuan në “negociata” me Millosheviqin, ndërsa Vojislav Koshtunica filloi një grevë urie.
Në përgjigje të rrahjes së studentëve dhe tankeve nga policia në rrugët e Beogradit më 10 mars pranë shatërvanit Terazije, filloi një valë e re protestash, e njohur si “Revolucioni i Pelushit”.
Programi u drejtua nga studenti Žarko Jokanoviq dhe aktori Branislav Leçiq.
Demonstruesit kishin tetë kërkesa, përveç dorëheqjes së Dušan Mitević dhe katër redaktorëve të RTB, si dhe të Ministrit të Policisë Bogdanović, ata kërkuan gjithashtu aktivizimin e Radio B92 dhe NTV Studio B.
Meqenëse studentët dhe qytetarët i rezistuan përpjekjeve të policisë dhe autoriteteve të qytetit për ta ridrejtuar protestën e tyre në Ušće, më 11 mars 1991, atje u mbajt një kundër-miting i SPS-së “Për mbrojtjen e Republikës, për kushtetutshmëri, liri dhe demokraci”, me një rrotë dhish dhe britma “Liri, liri”, “Vrasës, fashistë”, “Nuk do ta japim Kosovën”, “Ustashë, ustashë”, “Gjykojeni Ujkun”.
Kreu i atëhershëm i SPC-së, Patriarku Pavle Srpski, i cili më 10 mars shërbeu një lutje për qetësimin e situatës, iu drejtua studentëve rebelë dhe u kërkoi falje që ishin informuar gabimisht se ishte një demonstratë nga huliganët.
Pastaj ai u nis për në Ušće, ku tubimi i SPS-së u shpërnda para se të mbërrinte patriarku.
Të gjitha kërkesat e studentëve janë përmbushur. Demonstratat zgjatën disa ditë, derisa Vuk Drašković dhe qytetarë të tjerë të arrestuar gjatë protestës u liruan nga burgu.
Edhe sot e kësaj dite, nuk është bërë publike se policia e kujt i rrahu demonstruesit në Beograd. Ndër anëtarët e policisë që arrestuan Vuk Drašković-in ishte Naser Orić, gjatë konflikteve të armatosura në BeH, komandant i njësive të Ushtrisë së BeH-së në territorin e Srebrenicës, i cili fillimisht u dënua dhe më pas u lirua nga të gjitha akuzat për krime lufte kundër serbëve.
Menjëherë pas demonstratave në Beograd, më 25 mars 1991, Slobodan Millosheviq dhe Franjo Tuxhman u takuan në Karagjorgjev për shkak të “krizës jugosllave”, dhe gjashtë ditë më vonë, në Liqenet e Plitvicës ndodhën “Pashkët e Përgjakshme”, incidenti i parë serioz i armatosur para shpërbërjes së RSFJ-së.
Nga një distancë kohore prej tre dekadash e gjysmë, Vuk Drašković vlerëson për Danas se “më 9 mars 1991 u arrit një fitore e madhe – u çliruan mediat në Serbi”, por edhe se gjatë gjithë kësaj kohe “Serbia dhe populli serb po paguajnë çmimin e shembjes së ish-RSFJ-së”.
– 35 vjet më parë, më 9 mars 1991, u arrit një fitore e madhe. Ne thyem pushtetin e regjimit të Slobodan Millosheviqit – katër redaktorë dhe drejtori i TV “Bastille”, fabrika e urrejtjes dhe gënjeshtrave, si dhe ministri i policisë dhanë dorëheqjen, dhe mediat në Serbi u liruan. Fitorja jonë solli Sekretarin e Shtetit të SHBA-së, James Baker, në Beograd me një ofertë historike për t’i dhënë fund menjëherë luftës dhe për të shpëtuar Jugosllavinë duke hyrë në Komunitetin Evropian dhe NATO-n e atëhershme, me vetëm një kusht – që vendi të shkëputej nga rendi i KGB-së dhe të demokratizohej. Baker solli gjithashtu një donacion deri në pesë miliardë dollarë në atë kohë. Slobodan Millosheviq dhe gjeneralët e tij ushtarakë e refuzuan Bakerin, dhe Franjo Tuxhmani gjithashtu e refuzoi atë. Millosheviqin dhe gjeneralët sepse nuk donin të shkëputeshin nga urdhri i UDBE-së dhe sepse po përgatitnin me forcë një grusht shteti kundër Gorbaçovit në Moskë, dhe Franjo Tuxhmanin sepse e dinte se me hyrjen e Jugosllavisë në NATO dhe BE, ëndrra e tij për një shtet të pavarur të Kroacisë do të varrosej përgjithmonë. Presidenti i Sllovenisë, Milan Kuçan, tha fjalë profetike në atë kohë: ‘Z. Baker, sigurisht që ne duam të pranojmë anëtarësimin në KE dhe NATO, por ju na ofroni një iluzion, sepse ndërsa në Siri ekziston një rend antiperëndimor, kjo është e pamundur.’ Jugosllavia u vra, sipas mendimit tim, më 22 qershor 1991, duke refuzuar ofertën historike të Baker, dhe për 35 vjet populli serb është mashtruar nga gënjeshtrat se Perëndimi – SHBA-të dhe Brukseli – e shkatërruan Jugosllavinë, dhe “Pas 35 vjetësh, ne jemi ende aty ku ishim më 9 mars 1991, në nofullat e forta të KGB-së, por nuk ka më atë Jugosllavi të madhe – Serbinë më të madhe nga Selaniku deri në Alpe. Rënia e Jugosllavisë në fund të shekullit të 20-të është disfata më e madhe e Serbisë dhe e serbëve, dhe ata që janë përgjegjës për rënien historike të popullit serb festohen si heronj kombëtarë”, thotë Vuk Drašković.
