Luftë dhe Paqe/ Pokeri i Zelenskyt me letrën publike për Putin

Letra e Presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky drejtuar Presidentit rus Vladimir Putin  të enjten në mbrëmje nuk ishte menduar ekskluzivisht për njeriun, emri i të cilit u shfaq në krye të saj, në vend të marrësit. Në fakt, Putini mund të mos ketë qenë fare në mendjen e kreut të shtetit ukrainas kur ai po e shkruante atë.

Dhe deklaratat nga të dyja palët të premten, me Dmitry Peskov  që përsëriti qëndrimin e fortë të Kremlinit se takimi midis dy udhëheqësve mund të zhvillohet vetëm në Moskë, Sergei Lavrov që foli për një “rreth vicioz”, Putin që gjykoi se “nuk ka arsye për t’u takuar” me Zelensky dhe ky i fundit që akuzoi homologun e tij rus se “ka zgjedhur luftën përsëri”,  tregojnë pikërisht këtë: kjo letër e veçantë kishte për qëllim të dërgonte mesazhe në drejtime të tjera dhe jo te personi të cilit i ishte drejtuar, teorikisht dhe vetëm.

Sipas një zyrtari të lartë ukrainas të njohur me planifikimin e iniciativës dhe duke folur për Kyiv Independent, mesazhi fillimisht ishte drejtuar një audience shumë më të gjerë , duke përfshirë rrethin e ngushtë të Putinit, elitat ruse që duken gjithnjë e më të lodhura nga lufta dhe qytetarët e zakonshëm rusë.

Letra, e dërguar më 4 qershor, ishte qasja e parë e drejtpërdrejtë e Zelenskyt me Putinin që nga viti 2022. Në të, presidenti ukrainas propozoi një takim ballë për ballë që synonte të diskutonte përfundimin e luftës në shkallë të plotë që ka zgjatur më shumë se katër vjet.

Përgjigja e Putin

Presidenti rus u përgjigj gjatë Forumit Ekonomik Ndërkombëtar të Shën Petersburgut, duke deklaruar se “nuk sheh asnjë kuptim në takimin me Zelenskyn”.

Në shikim të parë, ishte një tjetër përpjekje e dështuar për të ringjallur një proces diplomatik “të ngrirë” që kishte vazhduar për disa muaj, veçanërisht që nga fillimi i luftës në Lindjen e Mesme . Megjithatë, zyrtarët ukrainas argumentojnë se ky veprim kishte një qëllim shumë më të gjerë të tregonte se kush kërkon vërtet paqe dhe kush po e pengon arritjen e saj.

“Letra u drejtohet shumë njerëzve. Vetë Putinit, rrethit të tij të ngushtë, por edhe grupeve të ndryshme të ndikimit që po i përcjellin atij mesazhin se është koha për t’i dhënë fund kësaj lufte”, thonë ata.

Mesazhi i kujdesshëm për shoqërinë dhe elitat ruse

Për vite me radhë, Zelensky ka argumentuar se vetëm Putini ka fuqinë për t’i dhënë fund luftës së Rusisë (e cila ka qenë e zjarrtë në muajt e fundit) kundër Ukrainës. Megjithatë, çdo përpjekje që të dy udhëheqësit të takohen drejtpërdrejt ka hasur në të njëjtën pengesë: Kremlini ka shmangur sistematikisht bisedimet në terren neutral, duke këmbëngulur që Zelensky të udhëtojë në Moskë një propozim që Kievi e sheh si pretekst dhe një mënyrë për të shmangur çdo takim kuptimplotë. Në këtë kontekst, letra është hartuar me kujdes.

Zelensky e ftoi Putinin të takohej në një vend neutral (Zvicër ose Turqi) për të diskutuar kuadrin e një marrëveshjeje paqeje. Në të njëjtën kohë, ai deklaroi se Ukraina është gati të respektojë një armëpushim të plotë gjatë negociatave dhe të fillojë bisedimet për shkëmbimin e të gjithë të burgosurve të luftës.

Presidenti ukrainas i bëri thirrje gjithashtu Putinit të caktojë një “datë të qartë për takimin” dhe argumentoi se si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Evropa duhet të përfshihen në proces.

Megjithatë, zyrtarët ukrainas theksojnë se vetë propozimi nuk ishte qëllimi i vetëm. Po aq e rëndësishme ishte të krijohej një dokument publik që do të vërtetonte se Kievi i kishte rikthyer negociatat në tryezë dhe se çdo refuzim do të vinte nga Moska.

Kështu, letra shërben për një qëllim të dyfishtë: nga njëra anë, ajo i drejton një ftesë dhe, nga ana tjetër, ia kalon përgjegjësinë për refuzimin e saj Putinit.

Veçanërisht, letra e Zelenskyt ia ngarkon Putinit përgjegjësinë personale për luftën, një ndryshim delikat nga deklaratat e tij të mëparshme, të cilat shpesh përqendroheshin në përgjegjësinë kolektive të shtetit ose shoqërisë ruse.

Arsyetimi i tij pas kësaj duket i thjeshtë: Ndërsa nuk ka pasur përçarje publike brenda elitave ruse, Kievi beson se disa individë janë gjithnjë e më të vetëdijshëm për kostot e luftës. Megjithatë, publikisht, zyrtarët e lartë, biznesmenët dhe zyrtarët e shërbimit të sigurisë vazhdojnë të rreshtohen me Kremlinin.

Evropa (e ndarë) në fokus dhe spekulime rreth SHBA-së

Letra hapi menjëherë një debat të ri: nëse Kievi po përpiqet të distancohet nga ndërmjetësimi i SHBA-së (dhe anasjelltas) dhe të kërkojë një kuadër diplomatik të ndryshëm. Koha e nismës së Zelenskyt natyrshëm nxiti spekulime të tilla.

Bisedimet e paqes të ndërmjetësuara nga SHBA- të janë ngrirë në thelb që nga shkurti, pa prodhuar ndonjë rezultat të prekshëm deri më tani. Që atëherë, Uashingtoni është përqendruar në luftën me Iranin, i cili, sipas zyrtarëve ukrainas dhe amerikanë, ka interes të kufizuar në frontin ukrainas.

Në vend që të presë që ky proces të rifillojë, Zelensky propozoi në letrën e tij që kontaktet e drejtpërdrejta midis Ukrainës dhe Rusisë duhet të vazhdojnë, duke theksuar gjithashtu se Evropa duhet të ketë një vend në tryezën e negociatave.

Megjithatë, pjesëmarrja evropiane mund të jetë po aq e vështirë sa pjesëmarrja ruse. Pse? Një burim i njohur me planifikimin tha se qeveritë evropiane e kuptojnë se nëse bisedimet hyjnë në një fazë kritike që kërkon vendime, ato duhet të kenë një fjalë në rezultatin përfundimtar.

Problemi është se shumë kryeqytete evropiane tashmë po konkurrojnë me njëra-tjetrën për atë ndikim.

“Të gjithë e kuptojnë se nëse arrijmë në fazën përfundimtare, Evropa duhet të ketë ndikim. Por të gjithë po përpiqen të lënë mënjanë të gjithë të tjerët”, tha burimi për Independent.
Sipas saj, Presidenti francez Emmanuel Macron nuk dëshiron një rol qendror për Kryeministren italiane Giorgia Meloni, ndërsa disa udhëheqës duken të kujdesshëm ndaj Kryeministrit britanik Keir Starmer.

Pavarësisht këtyre dallimeve, Brukseli e mirëpriti shpejt iniciativën e Zelenskyt.

“Kjo është një provë e mëtejshme se Ukraina kërkon negociata të vërteta dhe një armëpushim pa kushte”, tha zëdhënësja e politikës së jashtme të Komisionit Evropian, Anita Hipper .

“Ne e mirëpresim thirrjen e Zelenskyt për negociata të drejtpërdrejta dhe një armëpushim. Ukraina dëshiron paqe. Evropa dëshiron paqe”, shtoi ajo.

Një mesazh edhe për Uashingtonin

Zyrtarët ukrainas gjithashtu e hedhin poshtë idenë se letra pasqyron mungesë besimi tek Shtetet e Bashkuara dhe roli i tyre. Në vend të kësaj, ata e shohin atë si një mesazh për Uashingtonin se Kievi po vazhdon përpjekjet e tij diplomatike, edhe pse Shtetet e Bashkuara (të paktën Shtëpia e Bardhë, pasi Dhoma e Përfaqësuesve miratoi një paketë të re ndihme prej 8 miliardë dollarësh për Kievin) e ka vëmendjen diku tjetër.

“Është një mesazh për amerikanët se ‘ne ju dëgjojmë, ne ju shohim, ne e dimë që jeni të zënë tani, por ne po bëjmë më të mirën tonë'”, tha një zyrtar i lartë ukrainas.

Një mesazh përtej Moskës
Shumë ligjvënës dhe analistë ukrainas besojnë se letra nuk ishte kryesisht një apel për Putinin, por një mesazh strategjik për një audiencë më të gjerë.

Analisti politik Ihor Reiterovich argumentoi se dokumenti u drejtohet njëkohësisht kryeqyteteve perëndimore dhe elitave ruse. “U tregon perëndimorëve se ne jemi gati për bisedime dhe rusëve se Putini po ju çon drejt shkatërrimit sepse dëshiron të vazhdojë luftën”, tha ai.

Ligjvënësi i opozitës Yaroslav Yurchyshyn beson se audienca kryesore e letrës është “para së gjithash shoqëritë dhe elitat politike perëndimore”. Sipas tij, qëllimi është të bëhet e qartë se kush kërkon negociata dhe kush po i pengon ato. Ndërsa ai nuk pret përparim të menjëhershëm, ai beson se letra ndihmon për të demonstruar se “problemi nuk është Ukraina, por Rusia e Putinit”.

Një qëndrim i ngjashëm u shpreh nga kryetari i Komitetit të Punëve të Jashtme të parlamentit ukrainas, Oleksandr Merezhko , i cili argumentoi se letra ishte hartuar për t’i treguar “botës, Perëndimit dhe ndoshta Trumpit” se Putini mbetet pengesa kryesore për paqen.

Mesazhi gjithashtu duket se ka gjetur jehonë në Uashington . I pyetur për këtë më 4 qershor, Presidenti i SHBA-së Donald Trump tha se “do të ishte shumë mirë” nëse dy udhëheqësit do të takoheshin. “Mendoj se do të ishte shumë mirë nëse ata do të takoheshin. Ata duhet të vazhdojnë me këtë”, tha ai.

Merezhko vlerësoi se refuzimi i Kremlinit (përmes qëndrimit të Putinit) do të forconte argumentin se Moska nuk është realisht e interesuar për negociata.

Nga ana e tij, deputeti i opozitës Volodymyr Ariyev e përshkroi letrën si “më shumë një mesazh të hapur sesa një letër personale drejtuar Putinit”. “Toni i saj është më i drejtuar ndaj bashkësisë ndërkombëtare”, vuri në dukje ai. “Në mënyrë që kur Putini të përgjigjet, siç pritet, negativisht, bota ta kuptojë më mirë situatën dhe të rrisë mbështetjen e saj për ne”.