Domino diplomatike/ Kur zgjedhja e kreut të SPAK nuk u përket më shqiptarëve

Albatros Rexhaj

Teoritë që qarkulluan në Tiranë – një lloj loje dominoje diplomatike – janë të këndshme për t’u ndjekur: Klodjan Braho, thuhet, ishte kandidati i amerikanëve; Adnand Xholi, i europianëve. Njëri fiton sepse Uashingtoni nuk i beson plotësisht tjetrit; tjetri humbet sepse Brukseli shihet si tepër i afërt me politikën në Tiranë. Si çdo teori konspirative në Ballkan, edhe kjo përzihet lehtë me të vërtetën.

Por përtej spekulimeve, diçka shumë më serioze po del në sipërfaqe.

Për herë të parë pas një dekade reformash në drejtësi, dy kampet kryesore ndërkombëtare – SHBA dhe BE – nuk janë më në të njëjtën linjë për Shqipërinë. Jo mbi qëllimet, por mbi metodën, besimin te aktorët lokalë dhe mënyrën se si duhet ruajtur integriteti institucional.

Amerikanët vijojnë t’i shohin institucionet e reja të drejtësisë si mjetin kryesor për të frenuar korrupsionin politik. Europianët, ndërkohë, janë ngjitur më shumë se duhet me arkitekturën aktuale të pushtetit, duke shfaqur një durim që ngjan me pranimin. Kjo gjeneron dy optika të ndryshme mbi të njëjtin realitet – dhe, rrjedhimisht, dy preferenca të ndryshme.

Mirëpo këtu fillon problemi i vërtetë.

Në këtë debat të heshtur mes perëndimorëve, mungon një aktor thelbësor: qytetari shqiptar. Është krijuar përshtypja se gara për drejtimin e SPAK-ut është një proces teknik, një çështje ekspertize, një diskutim i mbyllur mes diplomatësh dhe burokratësh që përcaktojnë kush është më “i besueshëm”, më “i parashikueshëm” ose më “i menaxhueshëm”.

Asgjë nuk e dëmton më shumë demokracinë sesa ideja se një institucion që duhet të garantojë sovranitetin ligjor po formësohet nga logjika e dy kampeve që nuk jetojnë këtu, nuk votojnë këtu dhe nuk mbajnë asnjë pasojë të vendimeve të tij.

E vërteta e hidhur është kjo:

Në asnjë moment të ditës së sotme nuk u pyet kush ishte kandidati i preferuar i shqiptarëve.
As u kërkua një sinjal publik. As u duk se kishte ndonjë rëndësi.

Dhe kur besimi publik është i brishtë, kur korrupsioni mbetet ngjitës, dhe kur institucionet e reja janë njëkohësisht të forta dhe të prekshme, përjashtimi i qytetarëve nga narrativa nuk është vetëm gabim politik.

Është cenim moral.

Sepse SPAK-u nuk është një projekt diplomatik. Është projekti i vetëm serioz që Shqipëria ka ndërmarrë për t’i dhënë fund pandëshkueshmërisë. Dhe çdo përshtypje se mbi të po ushtrohet ndikim politik – qoftë i brendshëm, qoftë i jashtëm – cenon vetë themelet mbi të cilat qëndron.

Në fund të ditës, pyetja nuk është kush fitoi në Këshillin e Lartë të Prokurorisë.

As kush ishte i preferuari i ambasadave.

Pyetja është kjo:

A ka ende rëndësi për këto institucione se çfarë duan vetë shqiptarët?

Dhe mënyra se si i përgjigjemi kësaj pyetjeje do të përcaktojë jo vetëm fatin e një drejtori të SPAK-ut, por fatin e gjithë reformës.

Albatros Rexhaj është autor, dramaturg dhe analist me formim në studimet e sigurisë kombëtare dhe gati tri dekada përvojë në çështjet politike dhe të sigurisë