Kur policia e merr personale përplasjen me qytetarin, kush e mbrojt popullin nga uniforma?

Ka një moment gjatë protestave kur përplasja mes policisë dhe qytetarëve nuk duket më vetëm si një operacion për ruajtjen e rendit. Ajo rrezikon të marrë formën e një konflikti personal, ku polici nuk sheh përballë një qytetar, por një kundërshtar që duhet ta mposhtë.

Dhe pikërisht këtu lind një nga pyetjet më shqetësuese për mënyrën se si ushtrohet autoriteti shtetëror në Shqipëri: a po përdoret gjithmonë forca për të zbatuar ligjin, apo në raste të caktuara për të ndëshkuar atë që guxon të kundërshtojë?

Pamjet e përplasjeve në protestat e fundit në Tiranë, ndjekjet e protestuesve në rrugë dhe rastet e dyshuara të përdorimit joproporcional të forcës e kanë rikthyer këtë debat.

Më 25 tetor, Policia e Shtetit njoftoi pezullimin nga detyra të një efektivi të forcës “Shqiponja”, pas publikimit të pamjeve ku, sipas vetë institucionit, konstatohej tejkalim i detyrës dhe mosrespektim i proporcionalitetit.

Ndërkohë, Agjencia e Mbikëqyrjes Policore dhe Prokuroria kanë nisur hetimet për rrethanat e plagosjes në sy të një 28-vjeçari gjatë protestës së 24 tetorit.

Këto zhvillime nuk provojnë se policët e kanë marrë personalisht përplasjen, por tregojnë se ekzistojnë veprime konkrete që kërkojnë hetim dhe përgjegjësi.

KUR NJË POLIC NUK E DURON MË KUNDËRSHTIMIN

Në një protestë, efektivi i policisë mund të përballet me fyerje, provokime, kërcënime dhe madje sulme fizike.

Por trajnimi dhe përgjegjësia e tij profesionale ekzistojnë pikërisht për këto momente.

Një qytetar që bërtet kundër qeverisë, një protestues që shan institucionet apo një i ri që refuzon të pajtohet me veprimet e policisë nuk bëhen automatikisht objekt i përdorimit të forcës.

Problemi fillon kur kundërshtimi verbal mund të perceptohet si sfidë ndaj autoritetit personal të efektivit.

Atëherë lind rreziku që ndërhyrja të mos synojë më vetëm ndalimin e një veprimi të paligjshëm, por edhe demonstrimin e pushtetit.

Në vend që situata të qetësohet, ajo mund të përshkallëzohet.

Në vend që qytetari të trajtohet si person me të drejta, ai rrezikon të trajtohet si kundërshtar.

Dhe nëse ndodh kjo, problemi nuk është më vetëm një sjellje individuale. Ai ngre pyetje për trajnimin, komandimin dhe kontrollin e strukturave policore.

POR EDHE POLICËT JANË GODITUR

Për të kuptuar atë që ndodh në terren, nuk mund të anashkalohet dhuna ndaj vetë efektivëve.

Sipas njoftimit të Policisë së Shtetit, gjatë protestës së 24 tetorit u përdorën gurë, sende metalike, mjete piroteknike dhe bomba Molotov ndaj forcave të rendit. Pesë punonjës policie mbetën të plagosur.

Sulmet e dhunshme nuk mund të justifikohen me të drejtën e protestës. Policia ka detyrimin të ndërhyjë ndaj personave që rrezikojnë jetën dhe sigurinë e të tjerëve.

Por këtu qëndron dallimi thelbësor.

Një person që sulmon policinë duhet të mbajë përgjegjësi për veprimin e tij. Kjo nuk e autorizon policinë ta trajtojë të gjithë turmën si fajtore.

Asnjë sulm ndaj uniformës nuk mund të shërbejë si justifikim për goditjen e një personi që nuk paraqet më rrezik.

SINJALI SHQETËSUES NGA AVOKATI I POPULLIT

Debati bëhet edhe më serioz kur përballë policisë gjenden të mitur.

Më 20 tetor, Avokati i Popullit publikoi gjetje paraprake nga monitorimi i protestës së 19 tetorit.

Sipas institucionit, në Komisariatin nr. 1, pesë nga tetë të miturit e shoqëruar pretenduan se kishin përjetuar dhunë fizike ose verbale. Tek dy prej tyre u konstatuan shenja dëmtimi fizik.

Në të njëjtin raport u evidentuan edhe ankesa për goditje, tërheqje zvarrë dhe përdorim të forcës gjatë shoqërimeve.

Këto pretendime kërkojnë hetim të plotë dhe nuk përbëjnë automatikisht prova për fajësinë e personave të caktuar.

Por ato ngrenë një pyetje që nuk mund të lihet pa përgjigje: si sigurohet që forca e përdorur në rrugë të mos shndërrohet në ndëshkim gjatë ndalimit apo shoqërimit?

PROBLEMI NUK ËSHTË VETËM TEK EFEKTIVI QË GODAS

Në çdo operacion policor ekziston një zinxhir komandimi.

Dikush planifikon ndërhyrjen. Dikush jep urdhrat. Dikush mbikëqyr sjelljen e efektivëve në terren.

Për këtë arsye, hetimi i një rasti të dyshuar dhune nuk duhet të përfundojë vetëm me identifikimin e policit që shfaqet në pamje.

Duhet të përcaktohet nëse ndërhyrja ishte e urdhëruar, nëse forca ishte e nevojshme dhe nëse drejtuesit ndërhynë për të ndalur çdo tejkalim.

Një polici profesionale nuk matet vetëm me aftësinë për të kontrolluar një turmë, por edhe me aftësinë për të kontrolluar vetveten.

UNIFORMA NUK ËSHTË AUTORITET PERSONAL

Në një shtet demokratik, polici nuk përfaqëson veten kur del në terren.

Ai përfaqëson ligjin.

Prandaj një fyerje ndaj tij nuk duhet të shndërrohet në hakmarrje, një kundërshtim nuk duhet të interpretohet automatikisht si sulm dhe një qytetar që largohet nuk mund të trajtohet si fajtor vetëm sepse vrapon.

Ka raste kur ndjekja, ndalimi dhe përdorimi i forcës janë të domosdoshme. Por domosdoshmëria duhet të provohet nga rrethanat, jo të supozohet nga tensioni.

Në fund, pyetja që NTV ngre nuk është nëse policia duhet të ketë autoritet. Sigurisht që duhet.

Pyetja është se çfarë ndodh kur autoriteti rrezikon të ngatërrohet me egon personale.

Sepse qytetari mund të jetë i zemëruar me shtetin, por shteti nuk ka të drejtë të zemërohet personalisht me qytetarin.

Dhe një uniformë e fortë nuk është ajo që godet më shumë.

Është ajo që di kur duhet të ndalet.