Serbia në alarm të kuq për boshtin e ri/ Çfarë po ndërton trekëndëshi Shqipëri, Kosovë, Kroaci

Bashkëpunimi në fushën e mbrojtjes mes Shqipërisë, Kosovës dhe Kroacisë po merr një peshë politike që shkon përtej një marrëveshjeje të zakonshme ushtarake. Edhe pse zyrtarisht nuk bëhet fjalë për një aleancë të re apo një “NATO ballkanike”, afrimi mes Tiranës, Prishtinës dhe Zagrebit po riformëson perceptimet mbi ekuilibrat e sigurisë në rajon.

Mali i Zi, ndërkohë, ka mohuar se synon t’i bashkohet këtij mekanizmi. Por vetë fakti që çështja ka shkaktuar reagime në Podgoricë tregon se marrëveshja tashmë po lexohet në një plan më të gjerë gjeopolitik.

Në këtë panoramë, Serbia mbetet elefanti në dhomë.

Për Beogradin, çdo afrim i Kosovës me vende anëtare të NATO-s është një zhvillim i ndjeshëm. Çështja nuk lidhet vetëm me bashkëpunimin ushtarak, por me faktin se Kosova po tenton të kalojë gradualisht nga një objekt i politikave të sigurisë në një aktor që merr pjesë në ndërtimin e tyre.

Edhe Shqipëria duket se po kërkon një rol më aktiv. Përtej mbështetjes tradicionale te NATO dhe SHBA-ja, Tirana po synon të marrë pjesë në krijimin e mekanizmave rajonalë të sigurisë. Partneriteti me Kroacinë, anëtare e NATO-s dhe BE-së, i jep këtij formati një dimension të rëndësishëm strategjik.

Në hartë, Shqipëria, Kosova dhe Kroacia krijojnë një trekëndësh që lidh Adriatikun me një prej zonave më të ndjeshme të Ballkanit Perëndimor.

Por pikërisht këtu shfaqet dilema e Malit të Zi. Podgorica është pjesë e NATO-s dhe aspiron integrimin europian, por njëkohësisht ka lidhje të forta historike e politike me Serbinë. Për këtë arsye, përfshirja në një mekanizëm ku Kosova është palë e barabartë do të kishte pasoja politike përtej dimensionit ushtarak.

Në Europën e pasluftës në Ukrainë, formate të tilla të vogla po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme. Përkrah strukturave të mëdha si NATO dhe BE, po krijohen partneritete dypalëshe e trekëndëshe për mbrojtjen, industrinë ushtarake, inteligjencën, dronët, municionet dhe stërvitjet e përbashkëta.

Në këtë kuadër duhet parë edhe bashkëpunimi Tiranë-Prishtinë-Zagreb.

Por për Shqipërinë ekziston një kusht i rëndësishëm: ky mekanizëm nuk duhet të shndërrohet në një bllok të drejtpërdrejtë kundër Serbisë. Një retorikë e tillë do t’i jepte Beogradit argumente për ta paraqitur zhvillimin si një kërcënim dhe do të rrezikonte të krijonte një tjetër vijë ndarëse në Ballkan.

Interesi strategjik i Tiranës dhe Prishtinës është më i gjerë: forcimi i lidhjeve me arkitekturën euroatlantike të sigurisë dhe rritja e peshës së tyre në rajon.

Prandaj, edhe pse Podgorica thotë “jo”, debati sapo ka nisur.

Pyetja e vërtetë nuk është nëse Mali i Zi do t’i bashkohet këtij formati. Pyetja është çfarë po ndërtojnë realisht Shqipëria, Kosova dhe Kroacia.

Sepse në Ballkan, aleancat e reja shpesh lindin shumë kohë përpara se dikush të guxojë t’i quajë zyrtarisht aleanca.